Kun.uz mahrning nima ekanligi va unga nima berilsa joizligi yuzasidan so‘rovnoma o‘tkazdi. Tabiiyki, bu jarayonda turmush qurganlarga savol berildi va natijalarga ko‘ra mahrni ko‘proq sovg‘a deb tushunadigan ayollar ko‘pchilikni tashkil qildi. Ba'zilar buni nikoh paytida eshitishganini aytishdi. Mahr haqida umuman bilmaydigan ayollar ham uchradi. Shundan kelib chiqqan holda bu masalada bilimga ega bo‘lgan zamondoshlarimizdan ham fikr so‘radik.
Odinaxon Muhammad Sodiq, olima:
– Mahr bu ayol va erkak o‘rtasida aqdi nikoh qilingan paytda kelinga beriladigan moliyaviy haq hisoblanadi. U ayol kishining haqqidir. Qur'oni Karimda 4 o‘rinda uni berishga buyruq qilingan. Payg‘ambarimiz s.a.v ham «Mahr berish uchun bir temir uzuk bo‘lsa ham topgin», deya uylanadigan kishiga mahr berishga buyruq qilganlar.
Mahrni kuyov beradi – uning ota-onasi emas. Bu bilan unga oilaboshilik mas'uliyati anglatiladi. Mahr miqdorining eng kami 4,25 gramm tillaga tenglashtiriladi. Shu qiymatdan tushmasligi kerak. Eng ko‘pining esa chegarasi yo‘q: hisobsiz mol-mulk bo‘lishi ham mumkin.
Turmush quradigan yoshlarimizga mahr berish va olish farzi haqida ta'limot berilishi lozim. Yigitlarga zimmasidagi mahr berish, qizlarimizga mahr talab qilish huquqlari, miqdori haqida anglatish kerak bo‘ladi. Hozirgi paytda bu masalani ko‘pchilik yaxshi anglamayapti. Buni nikoh paytida yoshlarga anglatish imom-domlalarning vazifasiga kiradi. Nikoh paytida kelinda hayajon yoki uyat hissi tufayli buni so‘ray olmasligi mumkin. Shunday vaziyatda uning otasi yoki aka-uka, yaqinlaridan biriga bu vazifa yuklatiladi. Kelinning nomidan mahr miqdorini e'lon qilib, talab qilishlari joiz bo‘ladi.
Mahr berilish muddatiga ko‘ra ikkiga bo‘linadi: mu'ajjal, ya'ni tezlatib beriladigan mahr va muajjal, ya'ni keyinroq beriladigan mahr. Kelishilgan mahrning bir qismini to‘y paytida berish, qolganini vaqt o‘tib aytilgan muddatida berish mumkin. Ayniqsa hozir bu muddatni guvohlar ishtirokida kelishib olish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Boshqa qarzlar kabi mahr ham erkakning zimmasida to vafotiga qadar turaveradi.
Mahrga qo‘lga kiritiladigan mol-mulk berilishi vojib bo‘ladi: u tilla, pul uy-joy bo‘lishi mumkin. Ma'naviy narsalar mahr sifatida berilmaydi – ular mahr bo‘la olmaydi, chunki ular qo‘lga kiritiladigan mulk emas. Agar uy-joydan ma'lum xonalar ajratib berilsa, o‘sha xona uning mulki hisoblanadi. Agar sabablarga ko‘ra turmush davom etmaydigan bo‘lsa, o‘sha joy uning mulkidir, istasa kirib yashashi, istasa uning qiymatini so‘rab, hisoblab haqqini olishi mumkin. Er-xotin bo‘lib yashagandan keyin qanaqa ayb bilan ajrashgan taqdirda ham ayol mahrini olishi shart. Avvallari bu qozilar orqali hal qilingan. Islomiy davlatlarda bu qonunga kiritilgan: erkak kishi mahrni aytilgan vaqtda bermasa tegishli tartibda qonunan hal qilinadi. Bizda ko‘pincha imom-domlalarga murojaat qilinadi.
