“Amnesty International” xalqaro tashkilotining ma'lumotlariga ko‘ra, hozirgi paytda qiynoqlar va odamlarga nisbatan shafqatsiz muomala turlari jahonning kamida 140 ta mamlakatida qo‘llanilishi kuzatilmoqda.
Mutaxassislarning fikricha, qiynoq insonga uzoq muddatli psixologik ta'sirga ega bo‘lgan, shaxs sifatida yo‘q qilishga qaratilgan xatti-harakat sifatida baholanadi. Jarohat, yaralarni shifokor davolaydi, biroq u qiynoq oqibatlarini tezda bartaraf eta olmaydi. Bunga ancha ko‘proq vaqt kerak. Qiynoqlarni boshdan kechirgan insonlar qalbidagi mana shu bitmas jarohat bilan uzoq yillar yashashga majbur bo‘ladilar, chunki bunday illatni unutish qiyin va mushkuldir. Hattoki 30 yil o‘tgach ham ularga hali-hanuz psixologik yordam kerak bo‘lishi mumkin.
Shu jihatdan davlatimiz rahbarining kuni kecha e'lon qilingan “Qiynoqqa solish holatlarini aniqlash va ularning oldini olish tizimini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori nafaqat ushbu illatni barvaqt aniqlash, bartaraf etish, balki qiynoqdan jabr ko‘rgan insonlarga har tomonlama yordam berish va ularga yetkazilgan zararni kompensatsiya qilishga ham qaratilgani bilan ahamiyatli.
Shu paytgacha ushbu illatning oldini olish va bartaraf etishda bu kabi maxsus hujjatlar qabul qilinmagan. Bu yana bir bor inson huquqlari himoyasi O‘zbekiston uchun muhim yo‘nalish ekanligidan darak beradi.
Shu o‘rinda aytish kerakki, qiynoq bu – jamiyat tanasidagi jirkanch kasallik. Uni davolash uchun avvalo shaffoflik ta'minlanishi kerak. Chunki aynan shaffoflik – qiynoqlarning barvaqt oldini olishning ta'sirchan vositalaridan biri.
Qarorda nazarda tutilgan bir qator choralar ham shunga qaratilgan. Ombudsman huzurida Qiynoq holatlarini aniqlash va ularning oldini olish bo‘yicha jamoatchilik guruhlarining tashkil etilishi shular jumlasidan.
Shunisi e'tiborliki, jahon miqyosida ko‘pgina davlatlar qamoqda saqlash yoki majburiy ushlab turish joylariga istalgan paytda borishlari mumkin bo‘lgan yangi institutlar faoliyatini yo‘lga qo‘ydilar. Jumladan, Rossiyada bu – jamoatchilik kuzatuv komissiyalari bo‘lsa, Braziliyada bu – shtatlar darajasidagi qiynoqlarning oldini olish mahalliy qo‘mitalari hisoblanadi, MDHning ayrim mamlakatlarida esa jamoatchilik monitoring guruhlari faoliyat ko‘rsatadi.
Qarorga ko‘ra, O‘zbekistonda Ombudsman ekspertlik guruhi negizida tashkil etilayotgan Jamoatchilik guruhlari tarkibiga Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markaz ekspertlari, tibbiyot xodimlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari vakillari jalb qilinadi.
