Kuçaytirilgan karantin va adoği körinmaydigan festival-u tadbirlar. Bu yerda mantiq qayerda?
|02:45 / 03.07.202152 48711 min
Respublika maxsus komissiyasi qarori bilan 28 iyundan poytaxt Toşkent şahriga kirişda çeklovlar örnatildi, butun respublika böylab ham karantin çoralari kuçaytirildi. Ammo jamoat transportidagi tirbandliklar va adoği körinmaydigan festival-u tadbirlar davom ettirildi. Bir-biriga zid holatlar esa kişini taajjubga soladi. Restoranda yuqadigan koronavirus bayramda yuqmay qoladimi?
Sönggi kunlarda Özbekistonda koronavirus infeksiyasi bilan kasallaniş holatlari ortib bormoqda. Buni sönggi statistik ma'lumotlar ham tasdiqlamoqda. 27 iyun kuni 469 kişida, 28 iyun kuni 498 kişida, 29 iyun kuni 487 kişida, 30 iyun kuni 476 kişida, 1 iyul holatiga köra esa, 495 kişidakoronavirus infeksiyasi qayd etilgan. Kunlik kasallaniş holatlari barqaror ravişda 500 atrofida bölib turibdi. Şu nuqtayi nazardan, Soğliqni saqlaş vazirligi taklifiga asosan, Respublika maxsus komissiyasi qarori bilan joriy etilgan tartib va çeklovlarga qöşimçalar kiritilgandi.
Real vaziyatdan kelib çiqib qaralganda, bu mantiqiy jihatdan töğri, albatta. Toşkent şahrida joylaşgan «Yoşlik» sport majmuasi yana kovid-markaz sifatida qayta oçilgani esa vaziyat yanada jiddiyligini körsatuvçi dalildir. Kunning istalgan paytida tez tibbiy yordam xizmatiga murojaat qilsangiz, böş maşinalar deyarli yöqligini, ularning hammasi koronavirusga çalingan bemorlarni Zangiotadagi markazga taşiş bilan bandligini ta'kidlaşadi.
Xuddi şunday vaziyat oğirlaşayotgan paytda, amalga oşirilayotgan ba'zi holatlardan mantiq topişga soğlom inson aql-zakovati ojizlik qilsa kerak. Amalga kiritilgan çeklovlar va ötkazilişi töxtamayotgan festival va tadbirlar, jamoat transportida karantin talablariga rioya etilmasligi bir qança asosli e'tirozlarni yuzaga keltiradi.
Jamoat transportidagi holatlar
Respublika maxsus komissiyasi qaroriga köra, 23 iyun kuni yönalişli avtobus haydovçilari (konduktorlari) va metro kuzatuvçilari niqobsiz bölgan şaxslarni transport vositalari saloniga çiqarmaslik majburiyatlarini olgan edi. Ayni paytdagi vaziyat şuni körsatmoqdaki, jamoat transportida ijtimoiy masofa saqlaşning deyarli iloji yöq. Metroga tuşayotgan yölovçilar faqat nazoratçi yonidan ötayotganidagina niqob taqişmoqda. Vagonga kirgandan keyin ularning yarmidan köpi bu talablarga umuman rioya qilişmayapti va bu nazorat qilingani ham yöq.
Mavzuga oid
Boşqa tomondan, bitta vagonda kunning istalgan qismida eng kamida 60-70 nafar yölovçi harakatlanmoqda. Odamlarning bir-biriga yaqin va ziç joylaşişi sabab, nafaqat karantin talablariga umuman rioya qilmagan yölovçilar, balki niqob taqqan odamlarga ham infeksiya yuqiş ehtimoli juda yuqori. Tahlillar şuni körsatadiki, niqob taqiş ham infeksiya yuqiş xavfini ma'lum darajadagina çeklaydi, xolos.
Bundan taşqari, yönalişli avtobuslarda ham şunga öxşaş ssenariyni kuzatiş mumkin. Kun davomida mingga yaqin odam bilan muloqotda böladigan konduktorlarning özi doimiy niqob taqiş talablariga rioya qilmayotgan paytda, oddiy yölovçilardan yana nima kutiş mumkin?
Bir narsaga e'tibor qaratiş juda muhim: jamoat transporti infeksiya tarqalişi öçoqlaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda esa minglab kişilar ulardan kundalik hayotida foydalanişmoqda. Şu sabab, maxsus komissiya qat'iy karantin talablariga rioya qiliş böyiça talablar ham kiritdi. Lekin nima uçun bu faqat bir tomonlama bölmoqda? Transport vazirligi nega amaliy çoralar körmayapti? 23 iyundan beri ham talab yuqori bölgan yönalişlarda qöşimça avtobuslar taşkil etilmadi, metro vagonlari va avtobus salonlaridagi tirbandlikni kamaytiriş uçun belgilangan vaqt oraliği qisqartirilmadi. Faqat niqob taqibgina infeksiyadan saqlanişning imkoni yöqligi kundek ravşan-ku?
Adoği körinmaydigan festival-u tadbirlar
28 iyun, karantin talablari kuçaytirilgan kun, Alişer Navoiy nomidagi Davlat akademik katta teatri oldida «Tahsin» mukofotini topşiriş marosimi bölib ötdi.
Unda yuzlab odamlar, xususan, hukumat a'zolari, diplomatik korpus vakillari, jurnalist va blogerlar iştirok etişgan. Karantin qoidalariga rioya qilingan holatda ötkazilişi aytilgan mazkur tadbir haqida ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoroliklar va fotosuratlar şuni körsatadiki, tadbir iştirokçilarining aksariyati qat'iy talablarga rioya qilişmagani, ijtimoiy masofa saqlaş faqatgina qoğozda ekanligi ayon böladi.
29 iyun – yoşlar kuni arafasida Toşkent Botanika boğida «Uçinçi renessans bunyodkorlari» şiori ostida Yoşlar va talabalar forumi bölib ötdi. Minglab yoşlarni özida jamlagan uşbu tadbirda taşkilotçilar tomonidan karantin çeklovlariga amal qilinişi bot-bot ta'kidlangan bölsa-da, afsuski, bu holatni kuzatmadik. Aksariyat iştirokçilar ijtimoiy masofa saqlaş, niqob taqib yuriş kabi elementar karantin talablariga ham rioya qilişmadi.
30 iyun kuni ham respublikaning turli hududlarida tadbir va festivallar taşkil etildi. Afsuski, bu tadbirlarda ham karantin talablari bajarilmadi.
Yoşlar işlari agentligi direktori Alişer Sa'dullayev iyun oyi oxirida Toşkentda ötkazilgan Yoşlar va talabalar forumi birinçi iş kunida bergan intervyusida «tadbir qatnaşçilari koronavirusga qarşi vaksinatsiya qilingani» haqida aytgan.
Ammo keyinçalik agentlik axborot xizmati emlaşdan söng ayrim holatlarda inson organizmida tana harorati kötarilişini inobatga olib, vaksinatsiya jarayonlari ötkazilmagani, Alişer Sa'dullayevning javobi tuşunmovçiliklarga olib kelganini bildirgan. Şuningdek, forumga uzoq hududlardan kelgan yoşlarga qulaylik yaratiş maqsadida tadbirda iştirok etadigan barça iştirokçilar boğga kiriş eşiklari oldidagi katta maydonda taşkil etilgan bepul PsR-testdan ötkazilgani ta'kidlangan.
Şu örinda qator savollar kelib çiqadi:
1. Forumda minglab yoşlar iştirok etdi. Ularni birvarakayiga testdan ötkaziş, undan ham muhimi bu testlarni sifatli tahlil qilgan holda qisqa muddat içida javoblarni oliş uçun yetarli laboratoriya xizmati taşkil qilinganmidi?
2. Test topşiriş uçun, uning javobi çiqqunça ham juda köpçilik töplanib turişi amaldagi karantin qoidalariga qançalik muvofiq?
3. Bu forum juda katta tadbir, unga bir neça kun davomida tayyorlanilgan. Tayyorgarlik jarayoniga heç kim test topşirib kirmagan-ku?
1 iyul kuni, poytaxtning Humo Arena oçiq maydonçasida 4 mingdan ortiq tomaşabin iştirokida musiqiy festival ötkazildi. Festival taşkilotçilari odamlar bir joyga töplanişining oldini ololmadi. Ijtimoiy tarmoqdagi video va fotosuratlarda köplab iştirokçilar niqobsiz bölgani aks etgan. Mamlakatda epidemiologik vaziyat kundan kunga oğirlaşayotgan ayni kunlarda bu kabi festivallar qonun va xalqning ustidan kuliş bilan barobar emasmi?
E'tibor qaratiş lozimki, yoz fasli boşlangandan keyin öz-özidan aholi harakatlanişi kuçayadi. Jamoat joylarida odamlar gavjum böladi. Aholi örtasida özaro aloqalarda faollik ortadi. Bu holatlarning oldini oliş örniga minglab insonlarni bir joyga töplaşga harakat qilayotganlar qançadan qança odamlarning hayotini xavf ostiga qöyayotganini öylab körişadimi?
Taşkilotçilar bu tadbirlarni karantin qoidalariga rioya qilgan holda taşkil etişayotganini ta'kidlaşmoqda. Şundoq ham odamlar issiq havoda majburiy niqob taqiş qoidalariga amal qilmay qöyişgan. Virusning eng köp yuqadigan holatlaridan biri ham havo orqalidir. Niqob taqişning kamayişi virus yuqtiriş xavfi ortişiga olib keladi. Qöpol qilib aytganda, tartib-intizomni yölga qöyişning uddasidan çiqişmasa, odamlar hayotini xavfga qöyişdan kim manfaatdor özi?
Virus bilan kasallaniş xavfi ortayotgani sabab oliy ta'lim muassasalari talabalari masofaviy ta'limga ötkazilgandi. Ammo Çirçiq şahrida 14-16 may kunlari Toşkent viloyati hokimligi va Özbekiston Yoşlar işlari agentligi ön minglab odamlarni bir joyga töplab, yoşlar festivali ötkazdi, 21-25 may kunlari oçiliş marosimida boş vazir örinbosari Behzod Musayev, Madaniyat vaziri Ozodbek Nazarbekov va Toşkent şahri hokimi Jahongir Ortiqxöjayev kabi mas'ullar iştirok etgan, köplab insonlarni bir joyga töplab, karantin qoidalariga rioya qilinmagan «1 milliardlik» festival, Qaşqadaryo viloyati Şahrisabz şahrida bölib ötgan «Yoşlar» festivali, minglab odamlar şafeligida Magic City’ning oçilişini kuzatdik. Bu yerda ma'no va mantiq qani?!
Umumiy ovqatlaniş obektlari va savdo maskanlaridagi holatlar
Katta bozorlar hududiga kirib-çiqişda nomigagina örnatilgan nazoratni hisobga olmasa, bu yerda ham ahvol oxirgi paytlarda tuşunarsiz körinişga kelib qolgan. Sotuvçilarning aksariyati sanitariya-epidemiya qoidalariga töliq rioya qilmagan holda xaridorlarga xizmat körsatmoqda. Ba'zi pala-partiş örnatilgan savdo rastalarining gigiyenik holati mutlaqo talabga javob bermaydi.
Şuningdek, 28 iyundan respublika böylab köngiloçar obektlar – restoran, tungi klublar, diskoteka, karaoke, bilyard zallari va kompyuter öyinlari markazlari hamda umumiy ovqatlaniş obektlari – kafe, oşxona, çoyxonalar işlaşiga soat 8:00dan soat 20:00gaça ruxsat berilgandi. Köngiloçar va umumiy ovqatlaniş obektlarida taşrif buyuruvçilarga uşbu muassasalar umumiy siğimining 50 foizidan qat'iy oşirmagan holda xizmat körsatiş belgilangan.
Kun.uz tomonidan ötkazilgan kuzatuvlarga köra, çeklovlar amaliyotga kiritilganiga bir neça kun bölgan bölişiga qaramay, ovqatlaniş obektlaridagi odamlar siğimiga doir qoidalarga deyarli amal qilinmayapti. Şu yerda yana örinli savol tuğiladi, minglab odamlarni töplab tungaça konsert berilyapti (Xususan, 1 iyul kuni Humo Arenada tungi soat 23:00da boşlangan konsert), ammo umumiy ovqatlaniş obektlarining iş vaqti soat 20:00da tugaşi kerak. Vaziyatni inobatga olib, köngiloçar va ovqatlaniş obektlari işlaşida vaqt çeklovlari örnatilişini töğri qabul qilsa böladi, ammo nega bu masalaga faqat bir tomonlama qaralyapti?
Internetda Quvada kiçik oşxona belgilangan muddatdan ozgina köproq işlagani uçun 12,5 mln söm jarimaga tortilgani haqidagi video tarqaldi. Kamiga nazorat ötkazuvçi içki işlar xodimlari fuqarolarni haqorat qilayotgani yaqqol körinib turibdi.
Yirik tadbirlarga esa vaqt degan tuşunça mavhum, ommaviy çiqişlardan taşqari tökin dasturxonlar ham karantinning biror qoidasiga mos emas.
Xulosa örnida aytiş mumkinki, 30 iyun holatiga köra Özbekistonda 685 ming 569 kişi vaksinaning 3 dozasini ham qabul qilgan. Bu umumiy aholining atigi 2 foizini taşkil qiladi. Mamlakat aholisining 55 foizdan ortiği töliq emlangan Isroil kabi mamlakatlarda ham qat'iy karantin tartiblariga rioya qilinayotgan bir paytda, Özbekistonda amalga oşirilayotgan bir-biriga zid holatlar kişini ajablantiradi.
Bir qaraşda odam gavjum joylarda kasallik tarqalişi köpayişiga şubha yöq, çoralar ham şunga yaraşa. Lekin odam eng köp töplanadigan bozorni oçib qöyib, kiçik dökon bilan olişişdan nima foyda?
