Oltinni bölişgan mardlar, Beslanda omon qolgan çempion va Tokio olimpiadasining boşqa eng ta'sirli voqealari
|16:28 / 10.08.202146 17216 min
Tokio olimpiadasi yakuniga yetdi. 5 yil kutilgan öyinlar juda köp voqealar bilan yodda qoladigan böldi. Kimdir rekord örnatdi, kimdir ruhiy muammoga duç keldi, kimdir siyosiy bosimga uçradi, kimlardir esa ajoyib döstlik namunasini namoyiş etdi. Quyida olimpiadaning eng yodda qolgan voqealarini eslaymiz.
Dylan Martinez / Reuters / Scanpix / LETA Dylan Martinez / Reuters / Scanpix / LETA
Oltin medalning «ikkiga bölinişi»
Balandlikka sakraş bahslari olimpiada tarixiga kirdi. Bu yönalişda ğoliblik uçun qatarlik Mutaaz Essa Barşim hamda italiyalik Janmarko Tamberi kuraş olib bordi. Har ikki atlet 2,37 metr balandlikdan ötdi, ammo 2,39 metrdan ötolmadi. Natijalar teng bölgaç, hakamlar nima qilişni bilmay turganda, ikki ğolibdan zör taklif çiqdi: «Ikkimizga ham oltin berişning imkoni yöqmi?». Hakamlar buni imkonli iş deb topişdi va har ikki atlet olimpiada oltin medalini qölga kiritdi.
Italiyalik Tamberi Rio olimpiadasidan oldin ham juda zör formada edi. U yaxşi mavsum ötkazgan, olimpiada boşlanişiga 21 kun qolganda milliy rekordni yangilab, «Brilliant liga» bosqiçida ğolib bölgandi. Çempionlikni qölga kiritib bölgaç, 2,41 metr balandlikdan ham sakraşga harakat qilib, jarohat oladi. Oqibatda olimpiadaga bora olmaydi. «Gips va qöltiqtayoq bilan yiğlab boşqa sportçilarning çiqişlarini tomoşa qilardim», deb eslaydi öşa onlarni atlet.
Jarohatdan tiklangaç, Tamberining işlari yurişmaydi. Musobaqalardan biridan keyin atlet oldingi kabi sakray olmayotganidan ezilib, xonasiga kirib yiğlaydi. Şunda Tokio olimpiadasida u bilan birga oltin olgan qatarlik Mutaaz Essa italiyalik dösti va raqibining xonasi eşigini taqillatadi. Mutaaz Tamberi eşikni oçgunça kutib turadi. Keyin ular uzoq gaplaşişadi. Tamberi yiğlaydi, Mutaaz esa unga şuğullanişda davom etişi kerakligini aytadi. «Senga işonmayotganlar uçun emas, özing uçun şuğullanişda davom et», deydi qatarlik yigit.
Mutaazning gaplari italiyalikka kuç bağişlaydi. Buni qarangki, bu ikki raqib va döst atletlar Tokioda birgalikda oltin olişdi. Hakam ularga «Agar kelişsangiz, ikkingizga ham oltin beramiz» deganida ikki sportçi javob ham bermay bir-birini quçoqlab ketadi. Buni tuşungan hakamlar tarixda ilk marta oltin medalni ikki sportçiga berişadi. Ikki raqibning xursandçiligi tasvirlangan video butun dunyoga tarqaldi.
Janmarko bu voqeani şunday eslaydi: «Men bunga butun umrimni bağişladim, juda xohladim va bir kun orzumga yetişim haqida öylaşni heç qaçon töxtatmadim».
Janmarko öz gipsini saqlab qöyib, uni Tokioga ham olib kelgandi
Qatarlik atlet allaqaçon olimpiadada bronza va kumuş yutgandi. U oltin yutmasdan faoliyatini töxtatmaslikka qaror qilganini aytdi. «Olimpiadani yutmay nafaqa çiqişni istamadim. Oltinni bu yigit bilan bölişib, yengillik his qildim. Töğrisi, bundan ortiq xursandçilik bölişi mumkin emas», deydi Mutaaz.
Balandlikka sakraş bahslaridan avvalroq stadionda 800 metrga yuguriş bahslari ötkazilgandi. Unda iştirok etgan botsvanalik Nayjyel Amos favoritlardan biri edi. Çunki Tokiodagi öyinlardan biroz avval u dunyo böylab eng yaxşi natijani qayd etgandi. AQŞ vakili Isayya Juett ham yaxşi imkoniyatga ega edi. U talabalar örtasida AQŞ çempioni va amerikalik yuguruvçilar içida saralaşda eng yaxşi natijani qayd etgandi.
Yarimfinal amerikalik sportçi uçun yaxşi boşlanadi. U hal qiluvçi 100 metrdan avval uçinçi örinda borayotgandi. Undan orqaroqda botsvanalik Amos yugurayotgandi. Şunda ikki sportçi bir-biriga qoqilib, yiqilib tuşadi. Bu esa ğalabadan umid uzildi degani edi. Atletlar bir muddat nima qilişni bilmay yotişadi. Keyin esa ular bir-biriga qöl uzatib, örnidan turişadi-da, birgalikda finişga borişadi. Bu holat muxlislarni juda ta'sirlantirdi.
«Superqahramonlar haqidagi barça multfilmlarni körib, şuni tuşunganmanki, inson qançalik xafa bölsa ham, özini qahramonlarça tutişi kerak. Öşa vaziyatda munosib harakat qilişi kerak deb bildim. Çunki bu mening qahramon böliş uçun imkonim edi», dedi amerikalik sportçi jurnalistlar bilan suhbatda.
Hakamlar vaziyatni sinçkovlik bilan örganib, amerikalik sportçi qoidani buzganini aniqlaşdi. Botsvanalik Amos finalga çiqdi, amerikalik Juett esa yöq. Biroq bu ikki atlet bir-birini qöllab, finişga kirib borganining özi qahramonlik edi.
Afsona bilan xayrlaşiş
Özbekiston delegatsiyasi Oksana Çusovitinaga nisbatan hurmatsizlik qilib, uni bayroqdorlikdan mahrum etgan bölsa-da, dunyo böylab uning hurmatini joyiga qöyişdi. Tokio olimpiadasida muxlislar yöq edi, ammo Çusovitinaning oxirgi çiqişidan keyin zaldagi hamma uni örnida turib olqişlar bilan kuzatib qöydi. Afsonaviy atlet sakkizinçi marta olimpiada öyinlarida iştirok etdi. 46 yoşida farzandidan ham kiçik qizlar bilan raqobatlaşgan Oksana karerasini munosib tarzda yakunladi.
Çusovitina şu vaqtgaça olimpiadalarda MDH jamoasi safida oltin, Germaniya safida bronza medalini qölga kiritgan. Uning Özbekiston safida medal yutiş orzusi uşalmadi, lekin şunday bölsa-da, Oksana afsonaviy sportçi sifatida tarixda qoladi. Sport afsonasi Oksana Çusovitina oxirgi çiqişini yakunlagaç, tribunadagilarga rahmat aytib, közda yoş bilan zalni tark etdi. Muxlislar esa uni uzoq yillar matonat ramzi sifatida eslab yurişadi.
Beslanda omon qolgan Artur
Artur 2004 yilning 1 sentyabrida Beslandagi maktabning 1-sinfiga borgan va garovga olingandi. Yillar ötib u Olimpiada sovrindori böldi.
STANISLAV KRASILNIKOV/TASS
Rossiya jamoasi safida olimpiada bronza medalini qölga kiritgan erkin kuraşçi Artur Nayfanov heç qaçon sportçi bölib katta musobaqalarda qatnaşmasligi, umuman, katta bölmasligi ham mumkin edi. 334 kişining umriga zomin bölgan (şundan 186 nafari bolalar) Beslan terakti haqida eşitgandirsiz. Artur voqea sodir bölgan 2004 yil 1 sentabr kuni birinçi sinfga borgandi. U onasi bilan birga asirga tuşadi va onasi halok böladi. Aynan onasi Artur va uning opasini qutqarib qolib, özi jon beradi.
Beslandagi qabih teraktda omon qolgan yana bir yigit Zaur Sidakov Tokio maydonlarida oltin medalni qölga kiritdi. «Bu fojia juda köp oilalarga ta'sir qildi. Men kuraş tuşib yurgan juda köp bolalar öşa dahşatni boşdan ötkazgan», deb eslaydi Tokio çempioni öşa onlarni.
Beslandagi fojia vaqtida Zaur Sidakov sakkiz yoşda bölgan. U öşa kunni hozirgaça yodda tutadi
VALERY SHARIFULIN/TASS
Ota-onasi Zaurning Beslanga borib, sport bilan şuğullanişini uzoq vaqtgaça taqiqlab qöyişadi. Biroq yigitça maşğulotlarni davom ettirib, ösişda davom etadi. «Men öşa teraktda qurbon bölgan hamma uçun kuraşdim. Beslan – mening kiçik vatanim. Motam marosimida qatnaşganda jahon çempioni bölib, ğalabamni şu odamlarga bağişlaşni orzu qilganman. Bu menga eng katta motivatsiya bergandi», deydi çempion.
«Biz odamlar uçun köngilxuşlik emasmiz»
Amerikalik sport gimnastikaçisi Simona Baylz Tokioga yöl olayotganda uning ğalabasiga köpçilik şubha qilmayotgan va uning yagona raqibi sifatida özini körişardi. Hamma uni eng yaxşi deb atardi. Axir u 4 karra olimpiada çempioni va 19 karra jahon çempioni edi.
2018 yilda u ruhiy holatidagi tuşkunlik haqida ilk marta gapirgandi. «Hammangiz meni quvnoq, serğayrat qiz deb bilasiz, lekin men oxirgi vaqtlarda özimni siniqqan his qilyapman. Boşimdagi ovozga jim turişini aytganim sari u balandlaşib bormoqda. Ortiq özimning bu haqiqatimni yaşirmoqçi emasman», degandi allaqaçon afsonaviy sportçiga aylangan Simona.
Baylzning aytişiça, AQŞ gimnastika jamoasining şifokori unga jinsiy zöravonlik qilgan. «Tokio olimpiadasiga tayyorlaniş vaqtida hammasi sodir bölgan öşa zalga qayta-qayta borişga majbur bölişim yuragimga oğir botyapti. Hayotimning juda köp qismini maşğulotlarga bağişladim, yölning oxiri tobora yorqin körina boşlagandi. Endi esa u xiralaşib qoldi», degandi Baylz.
Simona Tokio olimpiadasida iştirok etgaç, uzoq muddatli ta'til olmoqçi böladi. Biroq uning rejalari pandemiya sabab yöqqa çiqadi. Tayyorgarlik jarayoniga ham ta'sir qilgan pandemiya Baylzning ruhiy holatini yomonlaştiradi.
Simona tayanib sakraş maşqini amalga oşiriş uçun çiqqanda qattiq hayajonlanadi. Vaholanki bu yönalişda u amaldagi olimpiada çempioni edi. Sakraşni muvaffaqiyatsiz amalga oşirgan atlet qönişda tebranib ketadi. Muvaffaqiyatsiz harakatdan keyin Simona zaldan çiqib ketadi va biroz ötib, şeriklariga qatnaşa olmasligini aytgani qaytib keladi.
Oqibatda Rossiya jamoasi AQŞni ortda qoldirib, 25 yildan keyin ilk marta jamoaviy bahslarda ğolib böladi. Baylz rus qizlarni tabriklaş uçun birinçi bölib boradi.
Baylz musobaqalarni jarohat sabab tark etgani aytildi, biroq sportçining özi keyinçalik buning sababi ruhiy holati bölganini ma'lum qildi: «Men öz ruhiy holatimga e'tibor berişim kerak. Sportda bu juda muhim omilga aylanib bormoqda. Biz öz tanamizni, ruhiyatimizni asraşga ham e'tibor berişimiz kerak, faqat tomoşabinlar bizdan xohlayotganini bajarişimiz emas. Biz insonlar uçun köngilxuşlik emasmiz, bizda ham tuyğular bor».
Qolaversa, Olimpiada vaqtida Baylzning xolasi olamdan ötib qoladi. Bu ham sportçining ruhiy holatiga salbiy ta'sir qilmay qolmaydi. Şu sabab u oltin oliş imkoniyati yuqori bölgan jamoaviy köpkuraşda ham qatnaşmaydi.
Omadli medalon
VALERY SHARIFULIN/TASS
Rossiyalik Vitalina Batsaraşkina Tokioda öq otiş bahslarida ikkita oltin medalni qölga kiritdi. U 10 metrdan otiş bahslarida «Vedmak» videoöyinidagi medalonni taqqan holda qatnaşdi. U oltin medalni qölga kiritgaç, bu medalonga köpçilik e'tibor qildi. Öyinning asosçisi hisoblangan Polşa kompaniyasi ham tvitterdagi sahifasida bu haqda post joyladi: «Monstrlar uçun kumuş, Vitalina Batsaraşkina uçun oltin. Unga 25 metrdan otişda ham omad tilaymiz». Vitalina bu distansiyada ham oltin medalni qölga kiritdi.
Ikki karra olimpiada çempionini Omskda tantanali kutib olişdi va unga atab «Vedmak» öyinidagi qöşiqni kuylaşdi. Batsaraşkina xursand böldi va juda oddiy orzusi haqida gapirib berdi: «Umid qilaman, Omskda ham normal şaroitda şuğullaniş imkonini beruvçi tir paydo böladi».
«Menga turmuşga çiqasanmi? Iltimos»
TWITTER.COM/LAUTAROJL
Argentinalik qiliçboz Mariya Moris vengriyalik raqibiga mağlub bölib, finalga çiqa olmaydi. U matbuot anjumanida qatnaşayotganida esa kutilmagan voqea sodir böladi. Sportçining murabbiyi jonli efirda unga «Menga turmuşga çiqasanmi? Iltimos» deb yozilgan qoğozni körsatadi. 11 yil oldin ham murabbiy Mariyaga bunday taklif bildirgan, lekin qiz rad etgandi. Bu safar rozi böldi.
«Bobo, biz uddaladik!»
Amerikalik atlet Rayan Krauzer yadro uloqtirişda Tokio olimpiadasi çempioni böldi. Çempion bu sport bilan şuğullanişni bobosining uyi tomorqasida boşlagan. U bobosining uyi tomini nişonga olar, lekin bobosi bolakayni koyimasdi. Aynan bobosi uning sport bilan şuğullanişiga sababçi bölgan va har bir çiqişini birgalikda muhokama qilardi.
Yillar ötib Rayanning bobosi gapira olmay qoladi va bölajak çempion uning oldiga yozuv taxtasi olib borişni odat qiladi. Ular öşa taxtada yozib, gaplaşişadi. Bobo va nabira birgalikda Rayanning çiqişlarini muhokama qilişadi. Rayan jurnalistlar bilan suhbatda uyga qaytib bobosining taxtasiga «Biz uddaladik. Biz olimpiadagi yutdik» deb yozişni orzu qilişini aytdi. Ammo... Rayan Tokioga kelişidan bir kun avval bobosi hayotdan köz yumadi. Rayan esa tuşkunlikka tuşmay, çempion böladi va baribir öşa sözlarni yozadi, faqat bobosining taxtasida emas, köksida kötargan qoğozida: «Bobo, biz uddaladik».
Skeyt ustidagi «pari»
Skeytbord böyiça musobaqalarda 13 yoşli ikki qiz sovrindor bölişdi. Ulardan biri braziliyalik Raissa Leal edi. Qizaloq 6 yil avval afsonaviy «pari» libosida skeyt uçib, ajoyib tryuklarni namoyiş etgani tasvirlangan video tarqalgandi. Bu video bir tarmoqda 35 million marta körilgan va unga taniqli skeytbordçi Toni Houk ham e'tibor qaratgandi.
2021 yilga kelib 13 yoşli qizaloq olimpiada sovrindori böldi. Houk esa uning yonida turib, suratga tuşdi. Finalda yaponiyalik tengdoşiga 0,62 ball yutqazgan Leal ikkinçi böldi. Taqdirlaş marosimidan keyin qizça natijasiga jiddiy qarab, undan köp narsa kutmasliklarini söradi: «Men bu natija uçun yelkamga katta mas'uliyat yuklab qöyişlarini istamayman. Oldingidek kiçkina quvnoq qizça bölib qolişni istayman. Meni vatanimda şunday tanişadi».
Qoçoq yigit uçun medal
AFP VIA GETTY IMAGE
2019 yilda eronlik dzyudoçi Said Mulloi özining eng yuqori holatiga çiqadi. U 2018 yil jahon çempioni böladi va bu muvaffaqiyatni takrorlaşga tayyor edi. Biroq çorakfinal oldidan ğalati voqea sodir böladi. Unga Eron sport vaziri qönğiroq qilib, isroillik sportçi bilan töqnaş kelmaslik uçun musobaqani tark etişi kerakligini aytadi. Tehron Isroilni davlat sifatida tan olmaydi va sportçilariga bu mamlakat fuqarolariga qarşi kuraşişni taqiqlaydi.
Biroq Said bu talabni bajarmay çorakfinalda gilamga çiqadi. Kutilganidek ğalaba qozonib, yarimfinalda isroillik Sagi Mukiga qarşi bahs olib boradi. Bu bahsda Said yengiladi va keyinroq isroillik dzyudoçi jahon çempioni böladi.
Bu voqeadan keyin Said Eronga qaytişi xavfli ekanini biladi, çunki mamlakatda uning oilasiga allaqaçon tahdid qilişni boşlab yuborişgandi. Şu sababli sportçi vataniga qaytmay, Möğuliston nomidan musobaqalarda qatnaşa boşlaydi. Said Tokioda ham isroillik Muki bilan töqnaş keladi. Bu safar eronlik atletning qöli baland kelib, finalgaça boradi va olimpiadada kumuş medalni qölga kiritadi. Biroq Eron uçun emas, Möğuliston uçun.
Isroillik Muki birinçi bölib Saidni tabriklaydi: «Saidni tabriklayman, u qanday qiyinçiliklarni boşdan ötkazganini va buni qançalik xohlaganini bilaman».
Hozir uşbu ikki sportçining döstligi haqida film suratga olişmoqda.
Jalolov va döstlari
Özbekistonlik Bahodir Jalolov olimpiadaning oxirgi kunida Özbekistonga oltin medalni taqdim etdi. Taqdirlaş marosimida Bahodir karantin talablariga zid bölsa-da, boksçilar odatiga köra qolgan sovrindorlarni ham eng baland şohsupaga taklif qilib suratga tuşdi. Şundan keyin törttala boksçining özaro muloqoti boşlanib ketdi.
Britaniyalik Freyzer amerikalik Torresga dalda berib, katta natijaga erişganini aytdi. Bahodir esa Kunkabayev bilan hazillaşişga ulgurdi. Keyin Jalolov barça uç raqibini quçoqlab nimadir dedi. Superoğir vaznda tengsiz tört atletning döstona quçoqlaşib turgani olimpiada boks bahslarini juda çiroyli tugatib berdi.
