Alp Er To‘nga nomi turk xalqlari davlatchiligi boshlanish nuqtasi va yo‘lboshchisi sifatida qator tarixiy manbalarda, adabiyotlarda keltirilgan. Manbalarda, Alp Er To‘nga miloddan avvalgi VII asrda turklarni birlashtirib, hozirgi Markaziy Osiyo, Eron va Ozarboyjon hududlarida Turon davlatiga asos solgani yozilgan.
Turkiyalik tarixchi olim, professor Nejati Demir Buxorodan Alp Er To‘nga qabrini topgani haqida 2021 yilning 1 oktyabrida o‘zining Twitter'dagi sahifasida e’lon qilgandi.
O‘shanda turk xalqlari bu yangilikni iliq kutib olgandi. Nejati Demir Turkiyaning TRT 1 telekanaliga 2021 yil dekabrda bergan intervyusida ham qabrning aniq joyini bir qancha izlanishlaridan keyin topganini, bu turk dunyosi uchun katta yangilik bo‘lishini ma’lum qilib, mavzuga oid barcha qo‘shimcha ma’lumotlarni 3 oydan keyin e’lon qilishini aytgan.
Biroq ma’lum bo‘lishicha, Alp Er To‘nga (Afrosiyob) qabrining joyi o‘zbek tarixchilari tomonidan turk tarixchisidan ancha oldin aniqlangan. Faqat OAVda keng e’lon qilinmagani uchun bu ma’lumotdan ko‘pchilik xabardor bo‘lmagan.
O‘zFA professori Qahramon Rajabovning 2014 yilda nashr etilgan “Alp Er To‘nga” kitobida yozilishicha, taxminan miloddan avvalgi 630 yilda Turon va Eron o‘rtasida qarama-qarshiliklar avj olgan. Siyovushning o‘g‘li Kayxusrav Turonga bostirib kirgan va Afrosiyob bilan jang qilgan. Janglarda Afrosiyobning qo‘li baland kelgandan keyin Kayxusrav hiyla ishlatib, ziyofat paytida Afrosiyobni zaharlab o‘ldirtirgan.
“Narshaxiy o‘z asarida bu voqealarni quyidagicha tasvirlaydi. Siyovushning Kayxusrav nomli o‘g‘li bo‘lib, u otasining qonini talab qilib, ko‘p lashkar bilan bu viloyatga kelganida Afrosiyob shu Romtin (hozirgi Romitan) qishlog‘ini hisor qilib turgan… Kayxusrav 2 yildan keyin Afrosiyobni tutib o‘ldirdi. Afrosiyobning go‘ri Buxorodagi Ma’bad darvozasida, rahmatli Xoja imom Abu Hafs Kabir tepaligiga tutashgan katta tepalik ustidadir”, – deyilgan “Alp Er To‘nga” kitobida.
Qahramon Rajabovga ko‘ra, bu tepalik hozirgi Buxoro shahridagi Hazrati Imom qabristoni o‘rniga to‘g‘ri keladi. Agar qabr topilsa, turkiy xalqlar davlatchiligiga 4 ming yildan ziyod bo‘lgani isbotlanadi.
