Finlandiya va Shvetsiya NATOga a’zo bo‘lsa, Rossiya ularga qarshi urush ochishi mumkinmi? - Siyosatshunoslar bilan intervyu

Shunday ekan, haqiqatan ham, har qanday davlatning birinchi vazifasi ehtimoldagi holatlarga tayyor turishdir. Bu borada ular qayerdan xavf kelishiga qarab, harbiy tuzilmalar joyini ham taqsimlab borishadi. Bu masalaning nazariy jihati.

Ukrainaning NATOga a’zo bo‘lishi masalasini olaylik. Hozir bu yerda juda qaltis vaziyat. Men shu vaziyat uchun xolisona bir fikrimni aytamanki, Ukrainaning NATOga yaqinlashuvi Rossiya uchun juda katta xavf edi.

Bu birinchidan an’anaviy hudud. Ikkinchidan, hozirgi – beshinchi avlod urushlari tanklar yoki askarlar bilan emas, balki havo hujumi va raketalarga qarshi turuvchi tizimlar bilan ishlaydi.

SSSR paytida bu kabi tizimlar Boltiqbo‘yi, Ozarboyjon va uzoq sharqda joylashtirilgan bo‘lsa, bugungi kunda mana shu sistema Rossiyaga yaqinlashib kelmoqda. Ya’ni Ukrainaning NATOga a’zo bo‘lishi Rossiyaga qarshi harbiy harakatlar boshlansa, unga qarshi urush ochish istagidan dalolat beradi.

Tabiiyki, urush paytida chegaralar yaqinligi Rossiyaga raketalar hujumini osonlashtiradi. Chunki hozirgi raketalar tovush tezligidan-da tezroq. Bu degani yadro bombalari 5-7 daqiqada Moskvani tekislab qo‘yishi mumkin.

Ayrimlar Putinni nodonlikda ayblamoqda. Lekin urush haqida qaror qabul qilish davlat rahbari uchun har doim eng og‘ir qaror bo‘lgan. Qadimgi tarixda Rim bo‘lsin, Napoleon bo‘lsin, ular uchun ham urush haqidagi qaror so‘nggi chora sifatida qabul qilingan.

Demak hozirgi vaziyat kuchlar mutanosibligining buzilganidan dalolat.

Finlandiya va Shvetsiya ham tarixdan Rossiya bilan urushib keladi. Masalan, Pyotr I davridagi shvedlarning Poltava ostidagi janglari yoki undan keyingi yana bir qancha ziddiyatlar ham ularning ruslar bilan davom etayotgan ziddiyatidan dalolat beradi.

Bularning NATOga kirishi ham Rossiya uchun xavflarni paydo qiladi.

Masalan, Polsha yoki Ruminiya NATOga kirganda, Rossiya tashqi ishlar vazirligi o‘zining ikki yoki uchta yadro qurollarini Polsha va Ruminiyaga to‘g‘rilashini aytgandi.

Tabiiyki, NATO ham o‘z himoya tizimlarini kuchaytirishga harakat qiladi va bu vaziyat urushga olib keldi.

Finlandiya va Shvetsiyaning NATOga a’zoligi butun qurolli kuchlarni yagona standart atrofida birlashtirish degani. Bu AQSh standarti. Bu shuningdek, a’zo davlatdan ancha vaqt va katta pul ham talab qiladi.

Ikkinchidan, bu Amerika kuchlarining o‘sha davlatga yetib kelishi va u yerga yadro kuchlarining joylashtirilishini ham bildiradi.

Shuning uchun vaziyatga jiddiy o‘ylagan holda baho berish lozim.

Kamoliddin Rabbimov: 

Kollektiv g‘arbning NATOga a’zo bo‘lish borasida Shvetsiya yoki Finlandiya jamoatchiligiga bosimi mavjud emas. Bu yerda “lobbi”lar ishlamayapti.

Bu ikki davlatda NATOga a’zolik bo‘yicha jamoatchilikning munosabati har doim o‘rganib kelingan. Jumladan, Ukraina urushidan oldin ham Shvetsiyada taxminan 40-50 foiz aholisi alyansga a’zolikni yoqlagan bo‘lsa, bugunga kelib, bu ko‘rsatkich 50 foizdan yuqori.

Finlandiyada ham tashkilotga a’zolik bo‘yicha urushdan avvalgi ko‘rsatkich 50 foiz edi, ammo bugunga kelib u 70 foizni ko‘rsatmoqda. Ya’ni o‘sish yuqori.

Bu borada fin va shved siyosatchilari Rossiyaning daxlsizlik bo‘yicha bergan va’dasi Ukrainada bo‘lgani kabi ishlamay qolishidan xavotirda.

Chunki Rossiyada qaror qabul qilish nihoyatda markazlashgan. Bunda Putinning qarorini hattoki Lavrov ham taxmin qilolmaydi.

Masalan, u Ukrainaga qarshi urush bo‘lmasligini aytgandi, lekin urush boshlandi.

XXI asrda bir demokratik davlatga boshqa bir avtoritar davlatning bostirib kirishi bu misli ko‘rilmagan hodisa. Bu dunyoning xavfsizlik arxitekturasiga va g‘arb jamoatchilik fikrini koordinal o‘zgartirdi.

Ukrainaning NATOga intilishida ikki qadriyat bor. Bunda birinchi qadriyat, Ukraina xavfsizligi bo‘lsa, ikkinchisi uning tarixiy mustaqilligi.

Bu o‘rinda Ukrainaning ham dalillari, argumentlari borki, unga ko‘ra, ukrain siyosatchilari quyidagi tabiiy savollarni o‘rtaga qo‘yadi: XIX asrda biz Rossiyani bosib oldikmi? XX asrda totalitar va ateistik davlatni biz qurdikmi? Sovet ittifoqining asosida biz turdikmi?

Yo‘q, aksincha, biz mustaqilligimizni yo‘qotdik. Repressiyalar davrini boshdan kechirgan millatmiz, deyishadi.

Ya’ni bu o‘rinda har bir davlat va jamiyatlarning o‘z qadriyati borligini esdan chiqarmaslik kerak.

Ikki siyosatshunos o‘rtasida jiddiy bahslar bilan o‘tgan ushbu intervyuni to‘liq holda yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.

Ilyos Safarov tayyorladi.

Tasvirchi va montaj ustasi – Abduqodir To‘lqinov.