Özbekistonga bir kunda qança noqonuniy tovar kirib kelişini bilasizmi?

Sifat

Sigaretalar tarkibi qanday? Tegişli organlar tomonidan bir neça quti akkreditatsiyalangan laboratoriyaga tekşirişga yuborildi. Birinçi va ançayin kutilgan xulosa: bu sigaretalar Özbekiston Respublikasining markirovkalaş, qutidagi axborot böyiça texnik normativ hujjatlar talablariga muvofiq kelmaydi. Ölçovlar natijalari körsatişiça, quti ustidagi, sigareta tutunida mavjud qatron va nikotin miqdori haqidagi axborot amaldagi körsatkiçdan 2-5 barobar kam bölgan. Noqonuniy sigaretalar uçun texnologik jarayonlar va sifat nazorati jarayonlari ustida boş qotiriş iqtisodiy jihatdan ma’noga ega emas, şu sababli bunday sigaretalar har baloga ega bölişi mumkin – qandaydir tayinliroq hid berişi uçun past sifatli xomaşyoni xuşböylagiçlarga töyintiriş yetarlidir.

Özbekistonga yöl

Bu mahsulot bizning bozorimizga qanday kirib keladi? Buning yöllari bir neçta bölişi mumkin: tovarni çegaragaça konteynerlarda yetkazişadi, keyin kiçik partiyalarga taqsimlaşadi va çegarani “yaşil yölak” orqali, ya’ni çegara va bojxona nazoratining jihozlangan punktlarini çetlab bosib ötadilar. Bundan taşuvçilar mustaqil foydalanişlari ham, jonivorlar, uçuvçisiz parvoz apparatlarini qöllaşlari ham mumkin. Bitta muammo – katta miqdorda olib ötiş qiyin: sigaretalar yengil bölsa ham, ançayin katta hajmli mol. Boşqa usul korrupsiya aralaşuvini taqozo qiladi. Tovar mamlakatga boşqa hamroh hujjatlar bilan, masalan, yoğoç materiallari sifatida kirişi mumkin. Ançayin ilgarilangan sxema – uzilgan tranzit, bunda tovarni mamlakatga tranzit rejimida, ya’ni bojxona hududidan olib çiqib ketiş majburiyati bilan olib kiradilar. Bunda tovarga hamroh hujjatlarga tegişli belgi qöyilişi kerak böladi. Belgi-ku, qöyiladi, lekin yuk mamlakat hududini tark etmaydi.

Distributsiya

Kontrabanda sigaretalar oddiy iste’molçiga yetib borişi uçun ularni mamlakat hududi böylab tarqatiş, qayerdadir saqlaş, savdo nuqtalariga mayda partiyalar bilan yetkaziş kerak böladi. Bir tomondan, bu çegarani noqonuniy kesib ötişdek qiyin emas, ammo muayyan taşkiliy sa’y-harakatlarni talab qiladi. Tovar töplanadi, mayda partiyalarga taqsimlanadi, telefon yoki ijtimoiy tarmoqlar orqali buyurtmalar qabul qilinadi, şuningdek savdo vakillari analoglari ham mavjud – Damas noqonuniy assortiment bilan töldiriladi va savdo nuqtalariga tarqatib çiqiladi. Çakana savdo, öz navbatida, bunday tovarni hisobga olmaydi va xuddi şunday noqonuniy sotadi.

Natija mehnatga arziydimi?

Javobgarlikdan qoçib qutulib bölmaslik inobatga olinsa, xatarlar har bir bosqiçda juda yuqori, lekin foyda ham yaxşigina. Masalan: Özbekistonda mahalliy işlab çiqarişga mansub qonuniy sigareta qutisi 12 000 sömdan boşlanadi. Buning 6 000 sömi – aksiz va QQS. Qolgan 6 000 – bu xomaşyo tannarxi, materiallar, işçi kuçi, jihozlar amortizatsiyasi, işlab çiqaruvçi va yetkazib beriş zanjirining foydasidir. Buning köpçilik qismi ham noqonuniy işlab çiqaruvçilar çöntagida qoladi, ular na foyda soliği, na ijtimoiy suğurta fondlariga badal tölaydilar, arzon xomaşyodan foydalanadilar, texnologik jarayonlarni nazoratga olmaydilar. Ya’ni qörqmay taxmin qiliş mumkinki, narx 10 000 söm bölganda, noqonuniy işlab çiqaruvçining daromadi kamida 6000 söm böladi. Katta qutida 500 dona quti böladi, bu 3 mln söm foyda degani. Bitta furada 1200 ta atrofida quti bölsa, demak, 3,6 mlrd söm. Ya’ni har bir konteynerdan kamida 300 ming dollar. Özbekistonda esa yiliga 100 dan ziyod şunday konteynerlar “singib” ketadi.