“Böldi endi, tartib örnatamiz” - Toşqulov öqişni köçiriş böyiça e’tirozlarga javob berdi
|01:21 / 14.06.202250 0659 min
Öqişni köçiriş tartibining qat’iylaştirilayotgani talabalar va abituriyentlar orasida muhokamalarga sabab bölmoqda. Oliy ta’lim vazirining aytişiça, yildan yilga “perevodçi”larning köpayib borayotgani oliy ta’lim sifatiga salbiy ta’sir qilyapti. Öz navbatida, talabalar har kim özi istagan joyda öqiş huquqi borligini aytmoqda.
Foto: KUN.UZFoto: KUN.UZ
Sönggi kunlarda talabalar orasida eng köp muhokama qilinayotgan mavzu – öqişni köçirişga aloqador bölib turibdi. Oliy va örta maxsus ta’lim vaziri Abduqodir Toşqulov respublikadagi bir OTMdan boşqasiga öqişni köçirişda (“içki perevod”) korrupsiya saqlanib qolayotgani, şuning uçun ham bu yönalişni tartibga soliş vaqti yetganini aytdi.
Endilikda faqat 2 ta holatda talabaga öqişni köçirişga ruxsat beradigan yangi tartib joriy qilinadi:
turmuş qursa;
davlat xizmatçisining işi boşqa joyga ötsa.
Öqişni köçiriş uçun vazirning xati talab qilinadi.
Norozilik nimadan?
Öqişni köçirişga ruxsat beriladigan toifalarning qisqarişi böyiça Kun.uz'ga köplab murojaatlar kelib tuşdi. Murojaatçilar yangi tartib haqida oldinroq ma’lumot berilmagani, heç bölmasa yaşaş hududiga öqişni köçirişga ruxsat berilmayotganidan norozi bölişmoqda.
Ba’zilar fikriga köra, mutaxassislik fanlari töğri kelgan yönalişlarga öqişni köçirişga ruxsat berilişi kerak, talabalarning xohlagan joylarida öqişga haqqi bor. Yangi tartib bu yil faqat ogohlantiriş sifatida bölib, keyingi yildan kuçga kirişini sörayotganlar ham bor.
Köplab talabalar yaşaş hududiga yoki öz mutaxassisligi böyiça (turdoş) boşqa OTMga öqişi köçirilişiga ruxsat berilişini xohlaydi. Tartib keyingi yildan amalga kiritilib, keyingi yil talaba böladigan talabalar tayyor holda öqişga topşirişsin, deb hisoblovçilar ham köp. Yana seziladiki, öqişni köçiriş istagida yozayotganlarning aksari öqişga hujjat topşirganda keyingi yil özi xohlagan OTMga öqişini köçirişiga işongan, biroq “perevod”ga ruxsat beriladigan toifalar qisqarişi ularning bu rejalari amalga oşmay qolişiga sabab bölişi mumkin.
Nega özgariş qilinyapti?
Mavzu muhokamalarga sabab bölgaç, vazir Abduqodir Toşqulov Xuşnudbek Xudoyberdiyevning Telegram-kanalida talabalar bilan taşkillaştirilgan audioçatda qatnaşdi va yangi tartib böyiça izoh berdi.
Abduqodir Toşqulovning aytişiça, oliy ta’lim tizimida xalqning işonçini qozoniş qiyin keçyapti. Qilinayotgan har bir özgariş muhokamalarga sabab bölmoqda.
Mavzuga oid
“Nega oldinroq aytilmadi?”
— Hozir köp murojaatlar "Nega oldinroq aytilmadi?" degan mazmunda. Masalan, ötgan yili xorijiy OTMlardan öqişni köçiriş bir qadar tartibga olindi. Bu – signal edi. Biz bir yil davomida tuşuntiriş olib bordik. Bugun OTMdan top mingtalikka kirişni talab qilgan holda unga yana öqişini köçiriş istagida bölgan 2 ming talabani öqitiş majburiyatini qöyyapmiz.
Masalan, ötgan yili Urganç davlat universitetiga 2,8 ming talaba öqişini köçiriş istagida ariza bilan murojaat qilgan. Bu OTM öşa yilgi qabulda qariyb 6 ming talaba qabul qilgan, qöşimça 2,8 ming talabani qanday öqitadi?
Har 10-15 talabaga bir öqituvçi kerak. Bunday bölaversa, sifat qayerdan böladi? Öqituvçi, auditoriya qayerdan topiladi? Top mingtalikka qanday kiradi?
Eng afsus qiladigan tomoni: bir yil davomida vazirlikka keladigan murojaatlarning 80 foizi "perevod" böyiça. Oddiy misol: Milliy universitetga öqişini köçirib kelyapti, OTM esa uni öqitişga imkoni yöqligi sabab sirtqi ta’lim şakliga qabul qilyapti. Talaba esa sirtqida öqişni xohlamayotgani sabab bizga murojaat qilyapti. Lekin OTMda uni öqitiş uçun bino, professor-öqituvçilar yetişmaydi.
Yoki Jizzax davlat pedagogika institutidan 1,4 ming talaba öqişini köçirib, boşqa OTMga ketib qolyapti. Ya’ni bu – qança öqituvçi talaba kamaygani sabab qisqartirilişi kerak degani.
Vazir xati nega kerak?
— Agar biror talabaning ota-onasi viloyatdan Toşkentga qaysidir vazirlik tizimiga işga kelsa, öşa vazir: “Bu mutaxassis bizga işga keldi, farzandi voyaga yetmagan, öqişini köçirib bering” degan mazmunda xat yuboradi. Agar farzandi voyaga yetgan bölsa, uning öqişini köçirmaslik ham mumkin.
Imtiyozni, imkoniyatni suiiste’mol qiliş kerak emas. 5 ta OTM va yönalişni tanlaş mumkin degani hammasini tanlaş kerak, degani emas. 2-3 tasini tanlasa ham böladi. "Perevod"ga umid qilib, olis hududni tanlab, keyin öqişga imkonim yöq, deyiş qançalik töğri?
Öqişni köçiriş tartibga solinayotgani tizimni şaffoflaştiriş uçun qilinyapti. Endi davlat moliyaviy va akademik mustaqillik berilgan OTMlarga “mana şunça talabani qöşimça öqitib berasan”, degan majburiyatni qöya olmaydi.
Akademik mobillik
— Agar öqişni köçiriş böyiça yangi tartib qabul qilinsa, uning bilan birga 2 ta OTM kelişib, talabalarni almaşib öqitişni yölga qöyadigan akademik mobillik dasturlaridan foydalaniş mumkin.
Akademik mobillik böyiça nizom ham işlab çiqilgan, u ham qabul qilinadi. Faqat masala şundaki, 2 ta OTM kelişib, bir-birini tan olib ma’lum sonli talabani almaşib öqitişga rozi bölişi kerak, deydi Abduqodir Toşqulov.
“Tartib kerak”
Vazir 30-40 ming öqişni köçiriş istagida bölganlar manfaati sabab 35 mln aholining ta’lim borasidagi kelajagini xavfga qöya olmasligini, hamma narsada tartib bölişi lozimligini bildirdi.
“Böldi endi, hamma narsada tartib bölsin”, dedi u.
“Ilm musofirçilikda olinadi”
Toşqulovga köra, öqişni köçiriş uçun arizalar soni 2020 yilda 20 mingdan oşiq, 2021 yilda 56 mingdan köproqni taşkil qilgan. Bu yil esa ularning soni 100 mingdan oşişi prognoz qilinyapti. Agar şunday bölsa, tizimning "perevod"dan boşqa işi ham qolmaydi.
“Butun tarixda ham ilmni musofirçilikda olişgan. Hududlar uzoqligini bunçalik katta muammo qilişlariga hayronman. Yotoqxonalar, avvalo, boşqa viloyatlardan kelib öqiyotganlarga beriladi.
Bundan taşqari, OTMlarga mustaqillik berilgani sabab fanlar örtasida tafovut ham köpayib ketyapti. 4 ta fandan oşiq fan farq qilsa, bir kurs pastdan boşlab öqişni davom ettiriş lozim. Mana şu örinda ham korrupsiya bölyapti.
Qiz bolalarning şaroitini tuşunamiz, agar xohlaşsa, ularning öqişini sözsiz sirtqiga ötkazib berişimiz mumkin”, ta’kidladi tizim rahbari.
Keyingi yildan xorijdan öqişni köçiriş ham özgaradi
Hozirda xorijiy davlatlar va xususiy OTMlardan öqişini köçirib kelmoqçi bölganlar DTM testini işlab öqişini köçirişi mumkin. Ötiş ballari belgilangan.
Lekin, vazirning aytişiça, kelasi yildan boşlab xorijdan öqişni köçiruvçilar ham OTMning bir yil oldingi ötiş ballini töplaşi kerak böladi.
Agar tartib özgarsa
Öqişni köçiriş böyiça şu paytgaça e’lon qilingan va izohlangan yangiliklardan qisqaça tuşuniş mumkinki:
Öqişni köçirişga faqat 2 ta toifaga ruxsat berilişi töğrisidagi tartib joriy yildan amalga kiritiladi;
Şaroiti yöq, uyidan olis hududdaligi sabab moddiy taraflama qiynalgan talabalarga:
öqişini sirtqi (agar joriy etilsa, masofaviyga ham) ta’lim şakliga ötkaziş;
akademik mobillik dasturi asosida OTMlarning hamkorligi bölganda 1 yilgaça öziga qulay OTMda öqişi tanlovi beriladi;
Keyingi yildan xorijiy va nodavlat OTMlardan öqişini köçirmoqçi bölganlarga ham talab qattiqlaşadi: ular özlari topşirmoqçi bölgan OTMning ötgan yilgi ötiş ballini töplaşi majburiy qilib qöyiladi.
Hozirça oliy va örta maxsus ta’lim vaziri tomonidan e’lon qilingan va joriy qilinişi kutilayotgan yangilik Oliy va örta maxsus ta’lim vazirligi böysunuvida bölmagan OTMlar (masalan, Toşkent davlat yuridik universiteti, Toşkent tibbiyot instituti)ga tegişli ekani yoki yöqligi aniq aytilmadi. Lekin katta ehtimol bilan bu tartib barça davlat OTMlari uçun amal qilişini kutiş mumkin.
Qolaversa, ötgan yili talabalarning öqişini uzrli sabablar mavjud bölmagan holatlarda, şuningdek, mos va turdoş bölmagan ta’lim yönalişlariga köçiriş örnatilgan tartibda, tegişli bakalavriat ta’lim yönalişi uçun belgilangan tabaqalaştirilgan tölov-kontraktning minimal miqdoriga teng bölgan bir martalik tölov asosida amalga oşirilişiga ruxsat berilgandi. Agar tartib qat’iylaşsa, unda super-kontrakt asosida öqişni köçiriş amaliyoti ham bu yil bölmasligi mumkin.
