Estoniyada sovet yodgorliklarini demontaj qilish komissiyasi tarkibi maxfiylashtirildi

Estoniyada sovet yodgorliklarini demontaj qilish bo‘yicha komissiya tarkibi uning a’zolari xavfsizligini ta’minlash maqsadida maxfiylashtirildi. Muxolif siyosatchilar va jurnalistlar komissiya ishi imkon qadar ochiq bo‘lishi kerak, deb hisoblaydi. 

Estoniyada sovet davri yodgorliklarini yo‘q qilish bo‘yicha mamlakat Davlat kanselyariyasi qoshida tuzilgan ishchi guruhi tarkibi maxfiylashtirildi. Ma’lum bo‘lishicha, komissiya tarkibiga «turli vazirlik va idoralar vakillari» kiradi, unga avvalroq davlat mudofaa investitsiya markazida ishlagan Asko Kivinuk rahbarlik qiladi. Bu haqda 5 avgust kuni ERR Estoniya davlat teleradiokompaniyasi portali xabar berdi.

Davlat kanselyariyasi jurnalistlarga komissiya haftada bir marta yig‘ilish o‘tkazayotganini va keyingi haftada sovet yodgorliklarini demontaj qilish rejalari huquqiy tahlilini taqdim etishini aytdi. 

«Vazirlar Mahkamasi a’zolari komissiyada nimalar muhokama qilinayotganidan xabardor, biz uning materiallari bilan ikki marta tanishib chiqdik, – dedi davlat boshqaruvi vaziri Riyna Solman. – Maxfiylik masalasiga kelsak, Narvada nima bo‘lganiga e’tibor qarating, u yerda sovet gaubitsasini demontaj qilishga yordam bergan ekskavator yoqib yuborildi, shuning uchun maxfiylik maqomi to‘g‘ri. Komissiya a’zolari tahdid va xavf-xatarlarga duch kelishi mumkin, shuning uchun Estoniya davlati ularni himoya qilishi va tinch ishlashga imkoniyat yaratib berishi kerak».

Solman yaqin kunlarda komissiya sovet yodgorliklarini demontaj qilish bo‘yicha harakatlar rejasini taqdim etishiga umid bildirdi, shundan so‘ng hukumat u haqda jamoatchilikni «xabardor qiladi».

Estoniya parlamentining muxolifatdagi Konservativ xalq partiyasidan deputat, tarixchi Yaak Valge komissiya tarkibi maxfiylashtirilganini «kulgili» deb atadi. U «kimdir Stalin yoki Putin qasos olishidan qo‘rqayotgandek taassurot qoldiradi. Agar komissiya a’zolaridan biri anonim qolishni istasa, bunday odamlar ishdan voz kechishi yaxshi bo‘lardi. Gap Estoniya uchun o‘ta muhim ahamiyatga ega bo‘lgan masalalar haqida ketmoqda, ular ochiq muhokama qilinishi kerak», deya hisoblaydi Valge.

Estoniyaning Delfi va Eesti Päevaleht axborot portallari bosh muharriri Urmo Soonvald ham uning fikriga qo‘shildi. «Hozirgi sharoitda bu komissiya imkon qadar shaffof bo‘lishi talab etiladi - jamoatchilik komissiyada kimlar borligi, nimani muhokama qilayotgani, qanday mezonlar bo‘yicha qarorlar qabul qilinishi, qachon amalga oshirilishini bilishi kerak. Bu qarorlar katta ijtimoiy-siyosiy ahamiyatga ega bo‘ladi, hozirgi mavjud maxfiylik esa qaysidir pallada bu qarorlarga qarshi ishlay boshlaydi», dedi u.

4 avgust kuni Estoniya hukumati barcha sovet yodgorliklarini jamoat joylaridan «imkon qadar tezroq» olib tashlashga qaror qildi. Turli hisob-kitoblarga ko‘ra, Estoniyada 200 tadan 400 tagacha shunday yodgorlik bor. Hukumat asosan rusiyzabonlar yashaydigan Narva shahrida T-34 tankiga o‘rnatilgan yodgorlikni demontaj qilishda alohida muammolar paydo bo‘lishidan xavotirda. Estoniya TIV rahbari Urmas Reynsaluning fikricha, tank bir oy ichida boshqa joyga ko‘chirilishi kerak, aks holda 2007 yilda Ikkinchi jahon urushida halok bo‘lgan sovet askarlari xotirasiga o‘rnatilgan «Bronza askar» yodgorligini Tallin markazidan olib tashlash vaqtida sodir bo‘lgan tartibsizliklarga o‘xshash holatlar sodir bo‘ladi.

Estoniya prezidenti Alar Karis 5 avgust, juma kuni ERR’ga bergan intervyusida Narvadagi T-34 yodgorligining kelajakdagi taqdirini quyidagicha izohladi: «Agar yaqinda Narova qirg‘og‘idagi tank yoniga tarixni tushuntiruvchi belgi qo‘yishning o‘zi kifoya, deb o‘ylagan bo‘lsam, endi bu yetarli emas. Ikkinchi jahon urushi davridagi tankning o‘rni Narva hamda Narva-Yiesuu o‘rtasidagi yo‘lda emas, balki muzeyda».