Kremlda Ukrainaning bosib olingan hududlarining Rossiya tarkibiga kirişi töğrisidagi şartnomalar imzolandi. Şu bilan birga, Rossiya qöşib olmoqçi bölgan tört regionning heç birini tölaligiça nazorat qilmayapti.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin imzolaş marosimi oldidan sözlagan nutqida Ukraina hukumatini öt oçişni töxtatiş va muzokaralar stoliga ötirişga çaqirdi, ammo annexia qilingan hududlar maqomi muhokama qilinmasligini aytdi.
«Biz Kiyev rejimini zudlik bilan öt oçişni, barça jangovar harakatlar, 2014 yilda boşlagan uruşini töxtatişga va muzokaralar stoliga qaytişga çaqiramiz. Biz bunga tayyormiz», - dedi Putin Kremldagi Georgiy zalida bölib ötgan marosimda.
Putinning qöşimça qilişiça, özini özi mustaqil deb e’lon qilgan «DXR» va «LXR» hamda qisman bosib olingan Xerson va Zaporijjya oblastlarida Rossiyaga qöşiliş töğrisida ötkazilgan «referendum»lardagi «xalqlar tanlovi muhokama qilinmaydi».
«Tanlov qilindi, - dedi Rossiya prezidenti. - Rossiya unga xiyonat qilmaydi». «Faqat şunday yöl bilan tinçlikka erişiş mumkin», deya qöşimça qilgan u va annexia qilingan hududlarni «barça vositalar bilan» himoya qilişni va’da qilgan.
Ukraina va Ğarb mamlakatlari «referendum»larni soxta deb atamoqda va ularni tan olmaydi.
Putinning nutqi
MIKHAIL METZEL/TASS
Putin 36 daqiqa davom etgan çiqişida «referendum»lar ötkazişni millionlab odamlarning «ajralmas huquqi» deb atadi.
Rus xalqining «tarixiy birdamligi» töğrisida söz yuritarkan, u Iso alayhissalomning toğdagi da’vati va faylasuf Ivan Ilinning sözlaridan iqtibos keltirdi, sarkardalar Suvorov va Uşakov hamda Arsen Pavlov (Motorola) va Aleksandr Zaxarçenkolarni yodga oldi. U yana bir bor Ğarb, SSSRning tarqalişi, Ukrainada 2014 yilda yuz bergan voqealar töğrisida gapirdi va Ukrainaning bosib olingan regionlari aholisi «bir umrga bizning fuqarolarimiz bölişadi» dedi.
«Ğarb gegemoniyasi sinişining boşlanişi töxtamaydi, - dedi Putin (u bu sözni bir neça marta işlatdi). – Endi avvalgidek bölmaydi. Bu xalqimiz, ulkan tarixiy Rossiya uçun jang maydoni».
Mavzuga oid
«Ortimizda haqiqat, ortimizda Rossiya» degan sözlardan söng Putin va bosib olingan tört region vakillari şartnomalarni imzolaşdi.
Mixail Metsel / RF prezidenti administratsiyasi / AP / Scanpix / LETA
Ukrainaning muvaffaqiyatli qarşi hujumlari fonida
Bosib olingan hududlarni annexia qiliş rasmiy jarayoni Ukrainaning Donetsk oblastidagi qarşi hujumi fonida yölga qöyildi. Ukrain qöşinlari Liman şahri va uning atrofidagi rayonlarni himoya qilayotgan Rossiya guruhini töliq qurşab olişga yaqin turibdi.
Kremlda şartnomalarni imzolaş marosimi kutilgan juma kuni ertalab Zaporijjya şahriga berilgan raketa zarbasi oqibatida kamida 23 kişi halok böldi.
«Faqat ado bölgan terrorçilargina şunday qilişi mumkin», - dedi Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy.
Okkupatsion hukumat esa zarbani göyoki Ukraina armiyasi berganini ta’kidlamoqda.
Kreml Zaporijjya va Xerson oblastlarining egallab olingan qismlari mustaqilligini (rasman qöşib oliş uçun zarur rasmiyatçilik) jumaga ötar keçasi tan oldi – Rossiya prezidenti ikkita farmonni imzoladi.
Rossiya özini özi mustaqil deb e’lon qilgan «DXR» va «LXR» mustaqilligini bostirib kirişdan oldin – 21 fevralda tan olgandi.
27 sentabr kuni qisman bosib olingan Donetsk, Luhansk, Xerson va Zaporijjya oblastlarida Rossiya taşkillaştirgan «referendum»lar yakunlandi.
Kelişuvlar imzolangaç Qizil maydonda miting-konsert uyuştiriş rejalaştirilgan.
SERGEI ILNITSKY/EPA/TASS
Protsedura
Endi Putin bosib olingan hududlarning Rossiya hukumati tomonidan tayinlangan rahbarlari bilan imzolagan şartnomalar yangi sub’yektlarni qabul qiliş töğrisidagi qonun loyihalari bilan birgalikda Federal majlisga ratifikatsiya qiliş uçun beriladi.
Rossiya parlamentining har ikki palatasida Ukraina hududlarini annexia qiliş masalasi böyiça ovoz beriş yanagi haftada bölib ötişi kutilmoqda.
Ğarb «referendum»lar natijalari va Rossiyaning ular ötkazilgan hududlarni qöşib oliş böyiça kelgusidagi harakatlarini tan olmasligini allaqaçon ma’lum qilgan, Kiyevdagilar esa bu mazkur hududlarni ood qiliş böyiça sa’y-harakatlarga ta’sir körsatmasligini ta’kidlaşdi.
Qrim kabi emas
Siyosatşunoslar hozirgi voqealar 2014 yildagi Qrim annexiasiga öxşaş bölişiga qaramasdan, vaziyat farq qilişini aytişmoqda.
«Rossiya rahbariyatining hozirgi harakatlari 2014 yilda Qrim qöşib olinganidagi kabi reaksiyaga sabab bölmaydi, - deydi siyosatşunos Grigoriy Golosov. – Qrim 90-yillardagi resentimenta (öz muvaffaqiyatsizligi uçun boşqalarni ayblaş) obekti bölgan va rossiyaliklar ongida Qrim Rossiyaga qöşilişni özi xohlamoqda degan tasavvur mustahkamlangandi. Bu xayoliy, lekin ommaviy fikr edi va şu bois 2014 yilda aholi Rossiya rahbariyatining harakatlarini ijobiy qarşilagan».
Ehtimol, aholining bir qismida Donetsk va Luhansk böyiça ana şunday fikr şakllangan bölişi mumkin, lekin şunisi aniqki, Rossiya aholisi uçun doimo Ukrainaning bir qismi bölib kelgan Xerson va Zaporijjya oblastlari böyiça bunday fikr yöq va bölmagan ham», deb hisoblaydi siyosatşunos.
«Aynan uşbu hududlarning qöşib olinişi aholida xursandçilik va hatto buni tuşuniş keltirib çiqaradi deb öylamayman», - deya qöşimça qildi ekspert.
«Hududlar rasman annexia qilinganidan keyin biz bilgan Rossiya Federatsiyasi nafaqat heç bir mamlakat yoki xalqaro taşkilot tomonidan yuridik jihatdan tan olinmagan, balki amalda markaziy ma’muriyat tomonidan boşqarilmaydigan hududlarni öz içiga olgan noqonuniy çegaraga ega davlat sifatida mavjudligining yangi bosqiçiga ötadi», - deydi siyosatşunos Yekaterina Şulman.
Ukraina va dunyo reaksiyasi
Payşanba kuni, Kreml şartnomalar imzolanişi haqida e’lon qilganidan söng Ukraina prezidenti 30 sentabr kuniga mamlakat milliy xavfsizlik va mudofaa kengaşining şoşilinç yiğilişini çaqirdi. Avvalroq Zelenskiy agarda Moskva bosib olingan hududlarda ötkazilgan «referendum»lar natijalarini tan oladigan bölsa, Putin bilan muzokaralar imkoniyati yöqqa çiqişini ta’kidlagandi.
Ukraina prezidenti maslahatçisi Mixail Podolyak Moskva e’lon qilgan şartnomalar imzolaş marosimini «Kreml frik-şousi» deb atadi.
«E’lon qilingan «qöşiliş marosimi» heç qanday yuridik ma’noga ega emas... Rossiyaning virtual kun tartibiga vaqt sarflamang. Haqiqiy hayot qiziqarliroq böladi: qarşi hujum, deokkupatsiya, tribunal», - deb yozdi u Tvitterda.
Ğarb mamlakatlari «referendum»lar va Ukrainaning bosib olingan hududlarini qöşib oliş jarayoni yölga qöyilişini bir ovozdan qoraladi.
Britaniya boş vaziri Liz Trass Putin xalqaro huquq me’yorlarini buzganini aytdi.
«Biz heç qaçon Donetsk, Luhansk, Xerson va Zaporijjya oblastlarini Ukraina hududidan boşqa narsa deb tan olmaymiz», - deb ogohlantirdi u.
BMT boş kotibi Antoniu Guterriş Rossiyaning rejasini mintaqadagi tinçlik istiqbollarini xatarga qöyuvçi xavfli eskalatsiya deb atadi.
«Rossiya BMT Xavfsizlik kengaşining beşta doimiy a’zolaridan biri sifatida BMT nizomi bajarilişi uçun javobgar. Ukrainaning Donetsk, Luhansk, Xerson va Zaporijjya oblastlarini qöşib oliş töğrisidagi har qanday qaror yuridik kuçga ega emas va muhokama qilinmaydi», - dedi u.
