«Migrantlarni qulga aylantiriş uçun imkoniyat» - Rossiyadagi özbeklar uçun yangi muammolar haqida

Ammo soxtamas, haqiqiy hujjat ham bor, bu – «Çet el fuqarolarining Rossiya Federatsiyasida bölib turişi va kirişi (çiqişi) şartlari haqida» degan qonun loyihasi. Bu haqiqiy va juda xavfli hujjat.

Ular nimani öylab topişdi? Muhojirlarni ma’lum bir iş beruvçiga boğlaş kerak degan fikrni ilgari surişmoqda. Aftidan, çet el fuqarolarining Rossiya Federatsiyasida harakatlanişi, ketişi va yaşaşi töğrisidagi qonun loyihasini zudlik bilan qabul qilişga kirişiladi. Qonun loyihasi Rossiyani migratsiya konslageriga aylantiradigan darajada dahşatli. Nimaga tayyor böliş kerakligini avvaldan biliş uçun men bu hujjatni bosqiçma-bosqiç tuşuntirib beraman.  

Birinçidan, hozir «180dan 90» qoidasi bor. Bunda kişi 6 oyda jami 90 kun davomida Rossiyada bölişi mumkin. Ya’ni kişi deylik, avval bir haftaga, keyin bir yarim oyga, keyin 11 kunga, keyin yana qançadir kunga va bu jami olti oy davomida 90 kunni taşkil qilişi bilanoq, u Rossiyaga keliş huquqini yöqotadi.

Yangi qonun loyihasida esa «365dan 30» qoidasi belgilanyapti! Unga köra bir kişi Rossiyada yiliga jami 30 kun qolişi mumkin böladi... Deylik, ikki kunga keldi, keyin esa yana bir haftaga, keyin yana sanoqli kunga, bu davrda patent olişga ulgurmagan bölsa, şu bilan tamom... migrant 5 yilga deportatsiya qilinadi.

Keyingisi, bu öşa maşhur röyxatga oliş jarayoniga tegişli. Uşbu qonun loyihasida uzoq muddatga qoladigan migrantlarga mustaqil ravişda röyxatdan ötiş huquqini berişni istaşyapti çamasi, ammo davlat xizmatlari portali orqali. Lekin bu portal migratsiya qismida heç qaçon işlamagan. Misol uçun, migrantlardan qaysi biri davlat xizmatlari portali orqali vaqtinçalik yaşaş uçun ruxsat oliş mumkinligini biladi? Heç kim bilmaydi. Bu şuni anglatadiki, migrantlar hali ham özlarini röyxatdan ötkaza olmaydilar. Ammo ular zudlik bilan şaxsini röyxatdan ötkazişi kerak – migratsion hisobot uçun... Ya’ni mamlakatga kirganingiz zahoti migratsiya röyxatida bölişingiz kerak.  

Bu hali hammasi emas, siz Glonass koordinatalari böyiça kuzatib borilasiz endi: öngga, çapga – deportatsiya. Ammo bu endi «deportatsiya» emas, «ma’muriy çiqarib yuboriş» deb ataladi. Deportatsiyadan nimasi bilan farq qiladi – aniq emas.

Keyingisi. Rossiyaga 30 kundan ortiq muddatga kelgan muhojir tibbiy körikdan ötişi, rus tili, Rossiya tarixi va madaniyati böyiça imtihonlardan ötişi va, diqqat qiling, Rossiyaga sodiqlikka qasamyod qilişi kerak böladi. Bu «sodiqlik bitimi» deb ataladi va kişi Rossiya Federatsiyasining barça qonunlariga rioya qilişga va unga nisbatan davlat organlari tomonidan qabul qilingan migratsiya masalalari böyiça heç qaysi qaroriga e’tiroz bildirmaslikka va’da beradi. Ya’ni migrant bunday sodiqlik bitimi imzolaş orqali darhol sud va ma’muriy himoyani yöqotadi.

Bundan taşqari, «sodiqlik hujjati»ga imzo çekmagan migrant deportatsiya qilinadi. Keyin, bundan buyoğiga migrant patentni özi rasmiylaştira olmaydi. Ya’ni u patent olişi şart, ammo patent oliş uçun biror kim tomonidan tasdiqlangan, tartibi noma’lum bölgan qoidalar böyiça tasdiqlangan vakansiya bölişi kerak.

Şuningdek, iş beruvçilar «çet ellik işçilarni taklif qilayotgan iş beruvçilarning maxsus elektron reyestri»da röyxatdan ötişlari va u yerda özlari haqidagi ma’lumotlarni kiritişlari hamda çet ellik işçilarni qabul qiladigan böş iş örinlarini kiritişlari kerak böladi.

Tasavvur qiling, siz özbek restorani egasisiz va sizga, masalan, ikki oşpaz, olti ofitsiant kerak. Siz bularning barçasini reyestrga kiritasiz va keyin, deylik, idiş-tovoq yuviş maşinangiz buzilib qoldi. Siz idiş-tovoq yuviş uçun odam yollaşingizga töğri keladi. Agar ilgari ofitsiantingizdan qöşimça pul tölaş evaziga qozonlarni ham yuvişni söragan bölsangiz, endi bunday qiliş ketmaydi. Endi ofitsiant qozonlarni tozalasa, siz million rubl jarimaga tortilasiz.

Bundan taşqari, uşbu böş iş örinlari tasdiqlanadigan muddatlar belgilanmagan, har bir talab qondiriladimi, yöqmi – bu ham aniq emas. 2006 yilgaça bölgan – kvota tizimi kabi bölişini anglatadi bu. Bundan taşqari, bu qaror mehnat vizalari rejimini ham anglatadi, çunki oldindan tasdiqlangan vakansiyaga ega bölmagan migrant Rossiyaga borib, özi uçun patent ololmaydi.

Bundan taşqari, endilikda mehnat şartnomalari elektron şaklda tuziladigan böladi. Ya’ni agar hozir bir muhojir bizga murojaat qilib, menga oylik tölaşmayapti, mana mehnat şartnomam desa, biz iş beruvçi bilan gaplaşişga boramiz. Endi esa migrantlar menga kelib: menga maoş tölanmayapti, deyişsa va men öşa iş beruvçi qayerdaligini sörasam, migrant «bilmayman, men mana bu avtobus bekatidan 400 metr uzoqdagi joyda işlayman» deyişi mumkin va bunga dalil ham bölmaydi.

Çunki migrantda hamma narsa elektron körinişda böladi va bu ma’lumotlar IIV bazasidagina böladi, boşqa heç kimda bölmaydi. Şunda migrantni pul tölamasdan işlatsa böladimi? Ha.

Bundan taşqari, hozir migrantning özi patent uçun tölasa, u bu borada iş beruvçiga qaram bölmaydi, u Rossiyaga kiriş muddatini uzaytirişi mumkin, qonuniy ravişda Rossiyada bir vaqtning özida bir neça iş beruvçilarda işlaşi mumkin va qayerda işlaşni özi tanlaydi va patent uçun tölagan ekan, uni deportatsiya qiliş mumkin emas.

Bularning bari yangi qonun bilan bir zumda yöq böladi. Işçi uçun patent badallarini faqat iş beruvçi tölaydi, xodim esa badalni tölaş huquqiga ega bölmaydi. Migrantlarni qulga aylantiriş uçun ajoyib imkoniyat. Iş beruvçi migrantni patent tölamaslik bilan şantaj qiladi, deportatsiya bilan qörqitadi.

Yoki iş beruvçi vijdonli bölsa-yu, şunçaki patentni tölaş uçun hisobida pul bölmasa, unda uning barça xodimlari deportatsiya qilinadi. Yoki iş beruvçining hisoblari ma’lum sabablarga köra bloklab qöyilgan bölsa, Rossiya soliq inspeksiyasi bilan tez-tez sodir bölgani kabi tasodifan barça hisoblarni bloklab qöyişgan bölsa, migrantlar deportatsiya qiladi. Ajoyib, şunday emasmi?

Yana bir yangilik – endi YeOII hududidan kelgan barça fuqarolar patent tölaydi, barça talabalar patent tölaydi. Vaqtinçalik yaşaş uçun ruxsatnomaga ega bölganlar ham tölaydi va bu patent faqat ma’lum bir kasb uçun va faqat ma’lum bir mintaqa uçun böladi va siz uni özgartira olmaysiz. Buni qiliş uçun elektron reyestr kerak böladi, işçilar boşqa mintaqada iş beruvçilarni topişlari, u yerga kelişlari, patent olişlari va faqat uşbu iş beruvçi uçun işlaşi kerak böladi.

Bu mehnat qulligi, işçining iş beruvçi va politsiyaga töliq qaramligidir. Yana yangilik – agar hozir migrantning pasportini olib qöyişga heç kimning haqqi yöq bölsa (çunki pasportlar davlatlar mulki hisoblanadi, masalan, Özbekiston pasporti muqovasining oxirgi sahifasini oçsangiz, bu pasport Özbekiston Respublikasi mulki va uning egasi Özbekiston Respublikasi himoyasida ekani yozilgan), endi Rossiyada çet el pasportlari migrantning şaxsini tasdiqlamaydi, endi migrantning şaxsini elektron karta, migrant ID-kartasi tasdiqlaydi. Uşbu kartada faqat kişining familiyasi va ismi, otasining ismi, tuğilgan sanasi, fuqaroligi va amal qiliş muddati yoziladi. Kartaning haqiqiy amal qiliş muddati istalgan soniyada davlat organlari tomonidan qisqartirilişi mumkin böladi va migrant bu haqida bilmaydi ham.

Uning registratsiyasi, yaşaş huquqi, patenti istalgan soniyada bekor qilinişi mumkin va u bu haqda bilmaydi! Çunki uning kartasida faqat familiyasi, ismi va otasining ismi, tuğilgan sanasi, fuqaroligi yozilgan, qolgan hamma narsa Glonass tomonidan kuzatilgan çipda şifrlangan, uşbu ma’lumotlar bazasiga esa faqatgina Içki işlar vazirligi kirişi mumkin böladi.

Odam özi qanday holatda ekani, Rossiyada qonuniymi yoki yöqligini bilmaydi... va endi har qanday politsiyaçi migrantni «men bazaga qaradim, senda bu notöğri ekan, kel, kelişamiz yoki seni deportatsiya qilaman» deb şantaj qilişi mumkin.

Yoki şunçaki militsioner yoki iş beruvçi yoki biror duşmaningiz sizning ID-kartangizni olib qöydi, tamom, siz Rossiyada noqonuniy yaşayapsiz. Va siz deportatsiya qilinişingiz kerak. Ya’ni Rossiyada uşbu qonun yordamida migrantlar uçun mutlaqo umidsiz vaziyat şakllantirilyapti.

Bundan taşqari, «nazorat ostida qoliş» rejimi joriy etilyapti. Bu barça Rossiya politsiyaçilarining orzusi. Birinçidan, nazorat ostiga patenti öz vaqtida tölanmagan barça migrantlar olinadi. Bu rejimga barça bemor migrantlar ham joylaştiriladi... Ma’muriy qaror ijrosi keçiktirilgan barça migrantlar. Deylik, şaxs öziga çiqarilgan qarorlar ustidan şikoyat qiladi, u esa nazorat ostida qoliş rejimida. Yoki öşa odamga notöğri taşxis qöyilgan, (masalan, mening tajribamda bölgan – 72 yoşli, 20 yildan beri beva qolgan ayolga sifilis taşxisi qöyilgandi...)

Nazorat ostiga olingan qoliş rejimi nima? Bu xuddi şartli sudlanganlar kabi. Ular doimiy ravişda «uçastkavoy» oldiga borib, belgi qöydirişi kerak va politsiya xodimi ularning qayerda yaşayotganini tekşiriş huquqiga ega.

Göyo uçastka nozirlarining qiladigan işi yöq, ular muhojirlarning orqasidan kuzatişadi. Yana bir ajoyibot – migrant kasalxonada yotibdi, yonida politsiya ötirişi kerak böladi. Yoki barça kasal migrantlarni bitta katta kasalxonada saqlaşga töğri keladi. Bu esa – konslager degani! Şunçaki konslagerdagi bir kasalxona! Mana şunday ajoyib qonun loyihasini ular tayyorlagan.

Şunday ekan, hukumatlarimiz ikki yönalişda fikr yuritişi kerak.

Birinçisi, bu – millionlab muhojirlarimiz uçun alternativ mamlakatlar izlaş. Ikki-uç ming işçi uçun iş izlaş yaxşi, lekin 3-4 million odam uçun iş kerak böladi.

Ikkinçi yönaliş bu – Rossiya hukumati bilan işlaş. Ularga tuşuntirişga uriniş kerak: soliqlaringiz kamayadi, çunki patentni heç kim tölamaydi, çunki migrantlarni yollaşning bunday murakkab qoidalari ularni noqonuniy yollaşga olib keladi, davlatingizda korrupsiya köpayib ketadi deyiş kerak (Menimça, özi bu qonun loyihasini kimdir aynan migrantdan istalgan vaqtda sababsiz pora olişini ta’minlaş uçun tayyorlangan). «Sizlarda heç qanday tarzda nazorat qilib bölmaydigan ulkan korrupsiya bor, u yanada kuçayadi, bu esa sizda nazoratsiz pastki qatlam politsiyaçilardan iborat kuç yanada kuçayadi, davlat töntarişini qilişga qodir bölgan kuç bu», deb tuşuntiriş kerak ularga.

— Bu yerda migrantlarni mamlakatdan çiqarib yuboriş istagi körinmayaptimi?

— Yöq, bu yerda muhojirdan pora oliş istagi bor.

— Siz hukumatlarimizga ikkita körsatma berdingiz, çamasi uçinçisini ham beriş kerak – har bir mamlakat özida islohotlar ötkazişi va iş örinlari yuzaga kelişini ta’minlaşi kerak.

— Şubhasiz. Menimça, birinçi tavsiyani islohotlarsiz bajariş mumkin ham emas. Hozirgi vaziyat öta yomon – millionlab past malakali işçilarni Rossiyaga «yetkazdik». Işçilarni çet elga yuboruvçi normal, raqobatli servis yölga qöyilişi kerak. Ungaça biz bilan rivojlangan mamlakatlar işlamaydi.

Biz tilga olgan qonunni qöllab-quvvatlaş uçun Rossiya ommaviy axborot vositalarida migrantlarni yomonlaş kampaniyasi boşlanib ketdi. Ular mutlaqo natsistik mazmunda. Bu sof ekstremizmdir. Normal mamlakatda, hatto bir neça yil oldin Rossiyaning özida ham, bunday maqolalar mualliflari qamoqda ötirgan bölardi. Ammo hozir bu davlat OAVda taqdim etilmoqda va yuqori darajada yoritilmoqda, bu hayot normasiga aylandi.

Bu oçiq-oydin faşistik davlatga ötiş jarayonidir. Öylaymanki, bunday maqolalar – içki işlar vazirligining buyurtmasi bölib, maqolalarning soni köpayadi.

Yana bir qiziq jihat – Rossiya prezidenti huzuridagi «Inson huquqlari kengaşi» mutlaqo faşistik taşkilotga aylandi...  Avvallari bu kengaş tarkibiga huquq faollari kirardi...  Endilikda kengaş armiyada xizmat qiliş muddatini özbek, tojik, qirğizlar uçun uzaytiriş kabi masalalarni körib çiqyapti... Endilikda Inson huquqlari kengaşining kun tartibida rus tilida bölmagan har qanday şior va reklamani taqiqlaş, vaqtinçalik yaşaş va birgalikda yaşaş uçun ruxsat beriş uçun asoslar röyxatini qisqartiriş, Rossiyada mutlaqo qonuniy turgan migrantlarning qoliş muddatini qisqartiriş kabi masalalar örin olgan.

Ya’ni inson huquqlari kengaşi özini natsizmga va migrantlarni delegalizatsiya qilişga bağişladi.

Qaçonlardir bu taşkilotda mening 6 nafar döstim bor edi. Hozir u yerda mening döstlarim yöq, ular yo vafot etdi yoki işdan ketdi. Keyin şu ahvolga keldi bu taşkilot. Qarab uyalib ketaman.

Şuning uçun, aziz muhojirlar, işlaş uçun normal bölgan mamlakatlarni qidiring. 206 mamlakat bor. Deyarli hammasi hozirgi Rossiyadan yaxşiroq.

Til örganing. Yevropaning ulkan iş bozori bor, Amerikaning ulkan bozori bor. Işonmaysiz, hatto Afrikaning ulkan bozori bor – u yerda malakali mutaxassislarga talab katta va maoş Yevropanikidan yaxşiroq. Siz haqiqatan ham u yerga borişingiz mumkin, xayolingiz possovet hududiga boğlanib qolmasin. Dunyo ançagina keng va siz bilgandan yaxşiroq ekanini tuşunib oling. Tillarni örganing, tizimli ta’lim oling. Rossiyadan köra sizni yaxşiroq kutib oladigan, kamroq kamsitadigan va kamroq talon-toroj qilingan yurtlarga boring.

Va şu yerda hukumatlarimizga murojaat qilaylik. Özimizda mavjud bölgan barça imkoniyatlarni yuzaga çiqarişsin. Tizimli islohotlar ötkazilmayotgani sabab biz sezilarli oldinga siljimayapmiz, bir joyda turib qolganmiz. Masalan, Özbekistonda qişloq xöjaligi islohoti aholining iş bilan ta’minlanişi uçun katta imkoniyatdir. Lekin...

Hukumatlarimizdan bir-birining oldida özini körsatiş örniga, hamkorlikni boşqa bosqiçga olib çiqişlarini söragan bölardim. Çunki bizda haqiqiy umumiy manfaatlar mavjud.

Rossiya siyosati köp holatlarda bizni bölib taşlaş va hukmronlik qilişga qaratilgan. Şuning uçun bir-birimiz bilan hamkorlik qilişning yöllarini izlaşimiz kerak, buni yangi maqomga çiqarişimiz kerak. Davr çaqiriği bu. Rossiya bilan döstlik, odatda, muammolarni keltiradi. Lekin agar biz – mintaqadagi mamlakatlar döst bölsak, Rossiya bilan böladigan bu muammolarni hal qila olamiz. Zero, mamlakatlarimizning jami aholisi Rossiya bilan soliştiriş mumkin bölgan holga kelib qolgan.

— Katta rahmat.

— Suhbatlaşişdan hamişa xursandman, Şokir.