“Mavzuni tahlil qilarkanmiz, bir necha qatlamni ko‘rib chiqishimiz kerak. Menimcha, Volodinning O‘zbekistonga kelishi va Qozog‘iston prezidenti matbuot xizmatining uch tomonlama ittifoq gaz masalasida, deya bayonot berishi odamlarni asosiy masaladan chalg‘itish hisoblanadi. Ya’ni taklif qilingan ittifoq O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasida tuzilgan ittifoqchilik shartnomasini xaspo‘shlashga qaratilgan razvedka yoki kontrrazvedka harakatlari. Mening bahoyim shunday. Nega? Birinchidan, O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasidagi yaqindagina imzolangan ittifoqchilik shartnomasi matniga qarasak, uning ikkinchi moddasi NATO shartnomasidagi band bilan deyarli bir xil. Unga ko‘ra, tomonlarga yoki ularning biriga harbiy xavf tug‘ilsa, tomonlar o‘zaro maslahatlashuvni boshlab, uning oldini olishga har tomonlama harakat qiladi.
Buning ma’nosi shuki, biz Qozog‘iston bilan siyosiy, iqtisodiy va harbiy sohada ittifoq bo‘lamiz. Bu juda katta qadam. Chunki O‘zbekiston va Qozog‘iston Markaziy Osiyoda birlashib ittifoq tuzsa, bu mintaqada juda katta siyosiy reallikka olib keladi. Bu katta qudrat degani. Agar shartnomaga katta urg‘u berilsa va u bo‘yicha katta qadamlar qo‘yilsa, ya’ni shartnoma o‘lik emas, tirik bo‘lsa, bu katta siyosiy voqelik bo‘ladi.
Endi, Markaziy Osiyoda bunday katta kuchning paydo bo‘lishi albatta, Rossiyaga yoqmaydi. Ularning eng katta maqsadi bunday ittifoqning paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik. Buning tagida turgan iqtisodiy faktor esa uglevodorodlar. Ya’ni Qozog‘istonda gaz va neft depozitlari juda katta. O‘zbekistonda ham ozroq gaz depozitlari bor.
Eng muhimi O‘zbekiston va Qozog‘istonda Turkmanistondan Xitoyga o‘tadigan uchta yirik gaz quvuri bor. Agar geopolitik nuqtayi nazardan qaraydigan bo‘lsak, Rossiya uglevodorodlar sohasida Markaziy Osiyoda o‘ziga raqobatchi paydo bo‘lishini istamaydi.
Faktlarga kelaylik. Afsuski, bugun O‘zbekistonning gaz sohasidagi importini ham, eksportini ham “Gazprom” va unga tegishli tashkilotlar nazorat qiladi. Hatto u bizning Xitoy bilan eksportimizni ham nazorat qiladi. Kerak bo‘lsa, eksport narxini ham, hajmini ham belgilab beradi. Turkmanistondan oladigan gazni ham “crudex” degan kompaniya orqali olamiz. Ular o‘rtaga kirgan. Bunda ham shartnoma va hajmni ular belgilab beradi.
Bu sohada yana bir afsuslanadigan tomonimiz borki, import qilinayotgan gaz asosan aholiga sotilyapti, deya davo qilinyapti va bu budjetdan ajratiladigan subsidiyalarning keskin ko‘payishiga olib kelyapti.
