So‘nggi 50 yilda butun dunyoda tug‘ilishlar soni keskin kamaydi. 1952 yilda dunyo bo‘yicha oilalarda o‘rtacha 5 nafar bola bo‘lgan bo‘lsa, hozir 3 nafardan ko‘p emas. Bu esa rivojlangan davlatlar aholisi soni o‘sishiga ham ta’sir qilmoqda.

Aholi o‘sishini o‘rganishda 2 ta asosiy tushuncha alohida tahlil qilinadi:

  • Tug‘ilishlar soni — har ming kishiga nisbatan bir yilda qancha odam tug‘ilishi;
  • Tug‘ishlar soni — har ming nafar tug‘ish yoshdagi ayollar soniga nisbatan yiliga qancha farzand tug‘ilishi.

Aynan mana shu ikkinchi ko‘rsatkich 2,1 nisbatda bo‘lsa, ya’ni har ming ayolga yiliga 2,1 nafar bola tug‘ilishi to‘g‘ri kelsa aholining o‘sishi muvozanatda bo‘ladi. Biroq bu ko‘rsatkich global miqyosda yildan yilga pasayib bormoqda.

1952 yilda bir oila o‘rtacha 5 farzandli bo‘lgan, 2020 yilga kelib esa bir oilaga 2,4 nafar farzand to‘g‘ri kelyapti.

Nega ayollar kamroq farzandli bo‘lyapti?

Weforum nashri tahliliga ko‘ra, buning 3 ta asosiy sababi bor:

  • Ayollarning ta’lim va mehnat bozorida kuchayishi, o‘rin topishi;
  • Bolalar o‘limining kamayishi;
  • Farzand o‘stirish xarajatlarining ortishi.

Ko‘proq ta’lim — kamroq farzand

Olib borilgan tadqiqotlarga ko‘ra, ayollarning ko‘proq ta’lim olishi ularning kamroq farzandli bo‘lishlariga sabab bo‘ladi. Masalan, Eronda 1950-yillarda ayollar o‘rtacha 3 yillik ta’lim ko‘rishgan va 7 nafar farzand o‘stirishgan. Biroq 2010 yilga kelib Eronda ayollar o‘rtacha 9 yillik ta’lim bilan qamrab olingan va ularga yiliga o‘rtacha 1,8 nafardan farzand to‘g‘ri kelgan.

Bu farazni yanayam yaxshiroq dalillash uchun xotin-qizlar ta’limi orqaroqda bo‘lgan davlatlarni o‘rganib ko‘rish mumkin. 2010 yilda Nigeriyada ayollarning o‘rtacha ta’lim bilan qamrovi 1,3 yil bo‘lib, o‘rtacha 7 nafardan farzandli bo‘lishgan. Bu o‘sha paytdagi o‘rtacha xalqaro ko‘rsatkichdan 2 baravar yuqori edi.

Bundan tashqari, ayollarning mehnat bozorida yaxshi o‘rinlarni egallay boshlagani ham ularning ko‘p bolali bo‘lishga rag‘batini susaytirgan bo‘lishi mumkin