Pentagonning Ukraina töğrisidagi maxfiy hujjatlari sizdirildi: nimalar ma’lum?
|15:17 / 10.04.202345 20010 min
Ötgan juma kuni ijtimoiy tarmoqlarda Amerika maxfiy hujjatlarining yangi porsiyasi tarqaldi. Ulardagi ma’lumotlar nafaqat Ukrainaga taalluqli, Yaqin Şarq, Koreya va Xitoyga oid materiallar ham bor.
Foto: Reuters
Dastlab New York Times naşri ilk sizdirmalarni e’lon qildi: omma e’tiboriga Pentagon va NATOning Ukrainaning tayyorlanayotgan qarşi hujumlariga doir hujjatlaridan fotosuratlar havola qilindi.
Bir neça mamlakatlardagi amaldorlar ayni paytda axborotning oşkor bölişidan yetkazilgan zararlarni hisob-kitob qiliş bilan band va e’lon qilingan materiallar nega bunçalik uzoq vaqt e’tibordan çetda qolganini tuşunolmay halak, deb yozadi Washington Post.
Öta maxfiy hujjatlarning önlab sahifalari aks etgan fotosuratlar 28 fevral va 2 mart kuni Discord plastformasida e’lon qilingan. Biroq hukumat ötgan hafta içida New York Times naşri uşbu ma’lumotlarni çop etganidan sönggina undan xabar topgan.
Hujjatlarda nimalar bor?
Maxfiy materiallarning ikkinçi porsiyasi Ukraina, Yaqin Şarq, Janubiy Koreya va Xitoyga oid Amerika milliy xavfsizligi borasida 100 dan ortiq hujjatlardan iborat.
Tarmoqqa tarqalib ketgan materiallarni puxta örganib çiqqan New York Times naşri hujjatlar AQŞ Rossiya hukumati, Ukraina va ittifoqçi mamlakatlar amaldorlarini qanday kuzatayotganidan sözlaşini ta’kidlagan.
Xususan, AQŞ u yoki bu darajada Rossiyaning har bir maxsus xizmatidan ma’lumotlar olib turişi ma’lum bölgan. «Mutlaqo maxfiy» belgisi ostidagi hujjatlardan birida NATO davlatlari tomonidan Ukrainaga yetkazib berilayotgan tanklarga qarşi Rossiya boş ştabining rejalari muhokama qilingan.
Materiallardan oydinlaşişiça, Amerika maxsus xizmatlari real vaqt rejimida Kiyevni Rossiyaning zarba beriş vaqtlari va bu zarbalardan közlangan maqsad borasida ogohlantirib turgan va şu yöl bilan Ukrainaga qarşi çoralar köriş uçun imkoniyat yaratişgan.
Washington Post naşri yozişiça, masalan, maxfiy hujjatlar fevral oyining muayyan sanasida Rossiya mudofaa vazirligi tomonidan Ukraina qöşinlari pozitsiyasiga zarba beriş böyiça reja uzatilganidan Amerika razvedkasi xabardor bölganidan sözlaydi. AQŞ razvedkasi RF harbiylari Ukrainadagi önlab energetika obektlari va şunça miqdordagi köpriklarga zarba berişidan avvaldan xabardor bölgan.
Mavzuga oid
Razvedka hisobotlari Amerika Qöşma Ştatlari Ukraina oliy harbiy va siyosiy rahbariyatini kuzatayotganini ham körsatadi. Bu Vaşingtonning Ukraina harbiy strategiyasi haqida aniq ma’lumotlarga ega bölişga urinişlarini aks ettiradi.
«Bu materiallar razvedka vakillari tomonidan avval e’tirof etilgan ğoyani isbotlaydi: AQŞ Ukraina rejalaridan köra, Rossiya harbiy operatsiyalari haqida aniqroq tasavvurga ega», — deb yozadi NYT.
Bevosita uruşga taalluqli ma’lumotlardan taşqari, sizdirmalarda AQŞning ittifoqçilari, xususan, Janubiy Koreya töğrisidagi ma’lumotlar mavjud.
Janubiy Koreyani kuzatiş
Hujjatlarning bu bölimida Janubiy Koreya rasmiy şaxslari prezident Jo Bayden Koreya rahbari Yun Sok Yolga Ukrainaga yordam beriş masalasida bosim ötkazişi mumkinligidan xavotirda ekani aytiladi.
Hujjatda amerikaliklar bu holdan «radiotexnik razvedka hisobotlari» orqali voqif bölişgani ta’kidlanadi. New York Times naşri aniqlik kiritişiça, bu telefon sözlaşuvlarini eşitiş va elektron xatlarni oçib öqişni anglatadi.
Janubiy Koreya yakşanba kuni Markaziy razvedka boşqarmasidan hujjatlar sizdirilişi masalasini AQŞ bilan muhokama etişini e’lon qilgan. Unga köra, AQŞ razvedka xizmati Koreyaning Ukrainaga öq-dorilar jönatiş imkoniyati muhokama qilingan elektron xatlarini oçib öqigan.
Matbuot uçun brifingda Seul rasmiy vakili şunday dedi: «Biz boşqa mamlakatlar bilan boğliq pretsedentlar va vaziyatlarni örganib çiqib, tegişliça javob qaytaramiz».
Bu holatda AQŞ Koreya Respublikasini Ukrainaga şunday yordam yetkazib uçun köndirişga harakat qilayotgani fakti sir emas — amerikaliklar koreyaliklarni şunday qarorga keltiriş uçun harakat qilayotgani haqida Wall Street Journal ötgan yilning noyabrida xabar bergan edi.
Janubiy Koreya Ukrainaga qurol-yaroğ yetkazib berişni mudom rad etib kelmoqda va humanitar yordam yetkaziş bilan çeklanmoqda. Biroq, koreyaliklar Polşa va AQŞga qurol-yaroğ yetkazmoqda.
Polşa Janubiy Koreyadan K-9 öziyurar artilleriya qurilmalari va K-2 jangovar tanklari xarid qilmoqda. Bu holda Polşa özining Krab öziyurar artilleriya qurilmalari va T-72 tanklarini Ukrainaga berib yuborgan.
Mart oyi boşlarida Seul Ukrainaga Koreya öq-dorilari işlatiladigan Krab öziyurar gaubitsalari yetkazilişini ma’qullagani ma’lum bölgandi. Bu Seul Ukrainaga Janubiy Koreyada işlab çiqarilgan tarkibiy qismlarga ega qurol-yaroğ yetkazilişini rasman ma’qullagani, unga köz yummaganining ilk tasdiği böluvdi.
Buning oqibati nima böladi?
Sizdirilgan ma’lumotlar Moskvaga axborot yetkaziş manbalarini berkitişga yordam bersa, Ukraina harbiy sa’y-harakatlariga potensial qattiq zarba böladi.
U AQŞning ittifoqçi davlatlar bilan munosabatlarini murakkablaştirib, Amerikaning sir saqlaş qobiliyatiga şubha uyğonişiga sabab böldi, deb yozadi NYT.
Garçi ittifoqçi davlatlar rasmiy şaxslari kuzatuv ostida ekanidan hayron bölişmasa ham, bunday ma’lumotlar oşkor etilişi Ukrainani qurol-yaroğ bilan ta’minlaşda örni beqiyos bölgan Janubiy Koreya kabi asosiy hamkorlar bilan munosabatlarni murakkablaştiradi.
NYT naşriga izoh berar ekan, razvedkaning yuqori martabali xodimi sizdirilgan ma’lumotlarni «”Beş köz” uçun dahşat» deb atagan. «Beş köz» deganda u razvedka ma’lumotlarni özaro faol almaşuvçi beş davlat — AQŞ, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Yangi Zelandiya va Kanadani nazarda tutgan.
Washington Post naşri manbalari xabar berişiça, juma kuni Pentagon oliy rahbariyati razvedka ma’lumotlaridan foydalaniş imkoniyatini keskin çeklagan. Manbalardan biri joriy etilgan çoralarni odatdan taşqari qat’iy deb atagan va bu hol Pentagon rahbariyati orasida kelib çiqqan sarosimadan guvohlik berişini taxmin qilgan.
Agar Vaşington öz ittifoqçilarining kelgusi razvedka ma’lumotlaridan foydalaniş imkoniyatini çeklasa, ular töliq ğaflatda qolişadi, deydi Yevropa razvedkasi vakili.
AQŞ Adliya vazirligi şanba kuni sizdirişlar ustidan tergov boşlanganini e’lon qildi:
«Biz Mudofaa vazirligi bilan bu borada boğlanib, tergovni boşladik», — degan AFP agentligiga vazirlik vakili.
Pentagonning payşanba kungi bayonotida Mudofaa vazirligi ehtimolli sizdiriş haqidagi axborotni örganayotgani aytilgan edi. Juma kuni hujjatlarning yangi porsiyasi e’lon qilingaç, idora vakillari bu holni izohlaş uçun heç narsa qöşimça qilolmasliklarini ma’lum qilişgan.
Biroq, xususiy tartibda milliy xavfsizlik uçun javobgar bir neça organlar hokimiyat şoşilinç tarzda sizdiriş manbasini axtarişga tuşgani, sizdirilgan hujjatlar yanada köproq bölişidan xavotirdaligini tan olişgan.
Sizdirilgan ilk hujjatlarda nimalar aks etgan?
Hujjatlarning dastlabki porsiyasi AQŞ va NATOning Ukraina hududiga yopirilma hujum qilgan Rossiya armiyasiga qarşi ukrain armiyasini hujumga tayyorlaş rejalariga atalgan.
Bu materiallarning eng keçi 1 mart sanasi bilan imzolangan, şu sababli ekspertlar ularning dolzarbligi yöqolgan, deb hisoblaşmoqda.
Bu hujjatlarda bölajak qarşi hujumning sanasi va joylari ma’lum qilinmagan. Biroq, unda Ukraina qarşi hujumga neçta brigadani jalb qilişi va qança miqdorda harbiy texnika olişi haqida ma’lumotlar bor. Unda şuningdek HIMARS baravar öt oçuvçi reaktiv tizimlarining kunlik öq-dori sarfi haqidagi ma’lumotlar ham bor.
Ma’lumotlar Rossiya yöqotişlarini kamaytirib, Ukraina yöqotişlarini aksinça, köpaytirib körsatiş uçun tahrirlangan, deyişgan NYT va Reuters naşrlarining Amerika mansabdorlari orasidagi manbalari.
Hujjatlar özgartirilgani borasida slaydlardan birida Rossiya askarlari safida ölganlar soni 16–17 ming, ukrainalik halok bölgan askarlar esa 71,5 ming deb körsatilgani fakti sözlaydi, deb yozadi gazeta. Rossiya yöqotişlarining baholanişi haqiqatga töğri kelmaydigan darajada pasaytirib körsatilgan: 17 mart kuni BBC oçiq manbalardan ölgan 17375 kişini nomma-nom sanagan (3 mart kuni ölganlar soni 16071 kişi bölgan).
Rossiya tomonidan halok bölganlarning real soni şak-şubhasiz bu raqamdan köproq, ğarbdagi rasmiy şaxslar bir neça marta köproq raqamlarni tilga olişgan.
Bu soxtalaştiriş Rossiya manfaatini közlab dezinformatsiya tarqatişga uriniş bölganini körsatadi; sizdirilgan hujjatlar eng avvalo rossiyaparast kanallarda e’lon qilingan.
Reuters agentligi ham amerikalik uç mulozimga tayanib, Rossiya va rossiyaparast unsurlar uşbu sizdiriş ortida turganini qayd etadi.
New York Times naşri uni «uruş boşlanganidan buyon Rossiya razvedkasining ilk yorib kirişi» deb atagan.
Ukrainada esa hujjatlarni soxta deb ataşgan. «Bu fotoşopda tayyorlangan feyk va «virtual psevdosizdirmalar»dir. Moskva Ukraina qarşi hujumining barbod bölişini juda-juda istaydi. Biroq, haqiqiy rejani rossiyaliklar jang maydonida körişadi. Yaqinda», — deb yozgan Ukraina prezidenti ofisi rahbari maslahatçisi Mixaylo Podolyak.
Washington Post naşriga anonim tarzda izoh bergan ukrainalik oliy martabali mansabdor uşbu sizdirmalar Kremldan öq-dori yetişmasligi bilan boğliq bölgan zaif joylarni berkitişga urinib kelgan Kiyevdagi harbiy va siyosiy rahbarlarni juda jahllantirganini ma’lum qilgan.
