“Plyurial” lotin tilidan olingan, “ko‘plik”, “turfa xillik” degan ma’nolarni beradi. Plyuralizm bir vaqtning o‘zida respublikachilikning, demokratiyaning, huquqiy davlatchilikning asosida turadigan tushunchalardan biri hisoblanadi.
Respublika – bu halqning irodasi degani. Xalq esa, bitta odam emas, ko‘pchilik bo‘ladi. Ko‘pchilikning qarashlari, har doim turfa va ziddiyatli bo‘ladi. Agar respublikada siyosiy plyuralizm bo‘lmasa, bu normal va haqiqiy respublika emas, degani.
Demokratiya – halqning siyosiy boshqaruvi degani. Demokratiyaga ko‘ra, xalq o‘z xokimiyatini bitta partiya, bitta siyosiy qarash, bitta siyosiy mafkura asosida amalga oshirishi – mumkin bo‘lmagan narsa. Haqiqiy demokratiya – xalqda haqiqiy erkinlik bo‘lgan tizimdir. Xalqda erkinlik bo‘lar ekan, unda siyosiy faollik bo‘ladi, odamlar o‘zlari uchun kerakli bo‘lgan miqdorda va darajada, turfa xil siyosiy tashkilotlar tuzib olib, o‘z manfaatlari uchun kurashadi.
Huquqiy davlatda, hokimiyat, odamlar bilan faqat huquqiy mezonlar orqali muomalada bo‘ladi. Davlat, hokimiyat faqat huquqiy maydonda, qonunlar doirasida fikrlaydi va ishlaydi, shuning uchun ham siyosiy plyuralizm – insonlarning fundamental huquqi sifatida ko‘riladi va qondiriladi.
Huquqiy, demokratik davlatlarning, haqiqiy respublikalarning barchasida, qolaversa, konstitutsion monarxiyalarda ham – siyosiy plyuralizm mavjud bo‘lishi kerak. Agar davlatda siyosiy plyuralizm bo‘lmasa, demak bu davlatda respublikachilikning mohiyati mavjud emas va ushbu davlatlar demokratik-huquqiy ham emas. Siyosiy plyuralizm bo‘lmagan davlatlarda, jamiyatning, xalqning irodasini tiyib turuvchi, cheklab, bostirib turuvchi omillar yoki kuchlar bo‘ladi.
Siyosiy plyuralizmga ko‘ra, siyosiy maydonda bir-biridan va hokimiyatdan mustaqil bo‘lgan ko‘plab qarashlar, manfaat guruhlari, partiyalar, siyosiy kuchlar bo‘lishi kerak. Aks holda, bu siyosiy tizim yashirincha yoki oshkora shaklda, siyosiy monopoliya qilingan bo‘ladi.
Siyosiy plyuralizmning funksiyalari, vazifalari juda ko‘p va qimmatli. Qolaversa, siyosiy plyuralizmning darajalari ham har xil bo‘lishi mumkin. Misol uchun, siyosiy plyuralizm yuqori bo‘lsa – parlament va siyosiy tizim turfa qarashdagi mustaqil siyosiy kuchlardan tashkil topgan bo‘ladi; pastroq bo‘lsa – de-fakto hukumat va parlament bitta siyosiy kuchni qo‘lida bo‘lib, oliy hokimiyat o‘z atrofiga har xil qarashdagi manfaat guruhlarini yig‘ishi ham mumkin. Bular – siyosiy tizimning qanchalik novator va erkin ekanligiga borib taqaladi.
