«Uch og‘ayni» – yo‘qotilgan avlod tuyg‘ulari aks etgan asar

Adib asardagi Xosselar oilasi orqali ham jamiyatning og‘riqli nuqtalarini yaqqolroq ochib berishga urinadi. Janob Xosse o‘ta mehnatkash, doimo ishsiz qolishdan qo‘rqib qattiq tirishadigan xodim, vafodor va mehribon er. Ammo uning xotiniga nimadir yetishmaydi. U erining boy emasligidan, hashamatli yashamasligidan noliyveradi. Er-xotin orasidan deyarli har vaqt olamushuk o‘tib turardi. Albatta, bunga davrning, zamonning, ijtimoiy holatning iqtisodiy tangligi katta sabab bo‘lardi.

Oxiri Xosse xonim erini tashlab ketdi. Boy, puldor erkak ketidan ergashdi. Bunga chidolmagan er o‘zini osadi. Ammo bu vaqtda janob Xossening ishxonada amali oshgan, shu bilan birga, maoshi ham ko‘tarilgan, Xosse xonim istagan kunlar kelgandi. U ishsiz qolsam kunimizga yaraydi, deb ancha-muncha pul ham jamg‘argandi. O‘zgalar qo‘lida qo‘g‘irchoq bo‘lish joniga tekkan, eri bilan o‘tkazgan muhabbatli damlarini qo‘msagan ayol erining vafotidan tushkunlikka tushadi. Boy-badavlat yashash ham vaqti kelsa, insonga baxt berolmasligini, haqiqiy muhabbat o‘rnini bosolmasligini tushunib yetadi. Ammo endi kechligidan o‘kinadi.

Tahlil:

Asardagi asosiy g‘oya shuki, muhabbat, do‘stlik, mehr-muhabbat, sadoqat, fidokorlik singari ulug‘ tuyg‘ular hech qachon o‘zgarmaydi, siyqasi chiqmaydi. Inson qalbi bu singari oliyjanob tuyg‘ularga hamisha ehtiyoj sezadi. Ularsiz insonning insonligi qolmaydi.

Romandagi fohishalar guruhi oliyjanob tuyg‘ularing o‘rnini ko‘rsatib berishga xizmat qiladi. Ular fohisha bo‘lishiga qaramay o‘z fikri, tuyg‘ulari, hislariga ega. Ularning beg‘uborligi, qadriyatlari uncha-muncha «toza kishi»larda yo‘q. Ular shunchaki zamondagi parokandalik, tirikchilik yuki sabab bu yo‘lga qadam qo‘ygan. Fohishalik ular uchun shunchaki bir ish, jismini mahv etayotgan yumush. Ammo qalblari bu iflos yumushdan mutlaqo forig‘. Orzu-umidlarga, mehr-muruvatga limmo-lim. Ruhlari tetik. Hech qanday g‘arazli niyatlari yo‘q.

Kasterning o‘z qo‘li bilan yasagan, ko‘rinishidan xarobgina bo‘lsa-da, uncha-muncha mashinani ortda qoldiruvchi «Karl» laqabli mashinasi bor. O‘z vaqtida Kaster «Qo‘limni kesib tashlasam tashlayman, ammo Karlni sotmayman», degandi. Ammo shunday kun keldiki, u do‘sti Robertning boshiga ish tushib turganda farzandidek bo‘lib qolgan Karldan ham voz kecholadi. Bu ham hozirgi kunda kamdan kam uchrayotgan do‘stlikka sadoqatning bir ko‘rinishi edi.

Do‘stining, sevgilisining g‘amini o‘z g‘amidek ko‘rish, yordam uchun amaliy harakatda bo‘lish, sof tuyg‘ularni chinakamiga ardoqlash, qadrga loyiq bo‘lishga urinish – oliyjanoblik. «Uch og‘ayni» qahramonlari ana shunday oliyjanob insonlar. Ular og‘ir damda birlashib, bir-birini qo‘llay, qadrlay oldilar. Jamiyatda hech biri katta o‘rinni tutishmasa-da, siyosiy ahamiyatga molik bo‘lishmasa-da, ularning yuraklari, qalblari, sadoqat va muhabbatlari buyuk edi.

Ularning qaynoq do‘stliklariga qahraton; jipsliklariga jamiyatdagi tarqoqlik ta’sir ko‘rsatolmasdi. Bunday tuyg‘ularni, do‘st-u yorlarni qadrlash kerak. Inson hayotga bir bora keladi. Shunday ekan, yonib, chaqnab, muhabbatga toshib yashashi, o‘zidan chiroyli amallarni qoldirishi lozim. Bu go‘zal tuyg‘ular aks etgan asar Nizom Komil tomonidan tarjima qilingan.

Gulasal Qodirova

Muallif fikri tahririyat nuqtayi nazaridan farq qilishi mumkin.