Prigojinning amalga oşmagan isyoni: endi nima böladi? Asosiy (javobsiz) savollar

Kreml va mudofaa vazirligi bu ziddiyatni körmaganga oldi. Lekin qaysidir onda Prigojindan Rossiya qamoqxonalaridan mahbuslarni yollaş imkoniyati olib qöyildi. Prigojin bu iş bilan 2022 yil yozidan buyon şuğullanar, bunga şaxsan Putin aralaşgandi, çunki uning özi yollangan mahbuslarni afv etayotganini tan olgan. Biroq bahorda mahbuslarni yollaş funksiyasi mudofaa vazirligiga ötgan.

Iyun oyiga kelib hukumat kutilmaganda barça köngillilar otryadlari (bunga noqonuniy hisoblangan barça XHKlar kiradi) armiya bilan şartnoma imzolaşi kerakligini e’lon qildi. Prigojin uçun bu 2014 yildan buyon — Rossiya ilk bor Donbassga hujum qilganidan beri özi rivojlantirib kelayotgan «Vagner» ustidan nazoratni yöqotişini anglatardi. U bir neça marta oçiqçasiga özining jangçilari mudofaa vazirligi bilan şartnoma imzolamasligini ta’kidladi.

Aynan mana şu holat — mustaqillikni yöqotmaslik uçun Prigojin isyon uyuştirdi, degan BBC’ga biznesmen bilan taniş, öz nomini oşkor etişni istamagan inson.

«U noilojlikdan şunday qilişga majbur böldi, — deydi u. — Bungaça «Vagner» töğridan töğri pul olardi, qolganini özlari qilişardi. Bu yerda hamma narsa — öq-dori, qurol-aslaha, texnika, liboslar mudofaa vazirligi orqali ötadigan böldi. Texnikani istaşsa tortib olişardi, ularga endi buyruq berişardi».

Suhbatdoşning fikriça, Prigojin bu alfozda tezda nufuzidan mahrum bölişini tuşunib turgandi.

Şunisi e’tiborliki, bahorda uruş tarğibotçisi Semyon Pegovga intervyu bera turib, isyon haqidagi savolga şunday javob bergan: «Moskva tomon yuriş — qiziq fikr, lekin hozirça buni öylab körmadik».

BBC’ning Rossiyadagi oliy martabali mansabdorlar bilan aloqasi bölgan ikkinçi suhbatdoşi Prigojinning xatti-harakatlarini tuşuntirar ekan, şunday dedi: «Uning tomi ketib qolgan».

Prigojinning özi nega bunday qilganini faqat 26 iyun, duşanba kuniga kelib tuşuntirdi. Ovozli xabarida u «Vagner» qömondonlari çindan ham mudofaa vazirligi bilan şartnoma imzolaşga rozi emasliklarini aytib, bu hol XHKning tugatilişiga olib kelişini ta’kidlagan. Lekin şunga qaramasdan ular 30 iyun — mudofaa vazirligi bilan şartnoma imzolaş uçun ajratilgan muddatning sönggi kunida harbiy texnikalarni topşirmoqçi bölişgani, biroq lagerga berilgan «zarba» bu rejani çippakka çiqarganini ta’kidlagan.

Prigojin aslida nimalarni közlagani, uning rejasi nima bölganini aytiş qiyin. «Qoğozda» «Vagner» asosçisi unga Valeriy Gerasimov va Sergey Şoyguni topşirişni talab qilgan. U aynan şuni generallar Yunus-Bek Yevkurov va Vladimir Alekseyevdan söragan. Bu ikki mulozim «vagnerçilar» Rostovdagi Janubiy harbiy okrug ştabini egallaşganidan söng uning asiriga aylangan bölişi mumkin. Rossiya hukumati bu talabni çindan ham bajarmoqçi bölgan-bölmaganini aytiş qiyin.

Endi Prigojin yurişdan maqsad ikkita bölgani — «Vagner» XHK yöq qilib yuborilişining oldini oliş va Ukrainaga bosqin davomida xatoga yöl qöygan şaxslarni (Şoygu va Gerasimovni nazarda tutgan) «javobgarlikka tortiş» bölganini aytmoqda. Bundan taşqari, duşanba kuni front çiziğidan Kiyevgaça bölgan masofaga teng yölni birorta yöqotişlarsiz bosib ötganini aytib maqtangan.

«Agar 24 fevraldagi harakatlar «Vagner» kabi öqitilgan va ruhiy tayyorgarlikka ega bölinmalar tomonidan amalga oşirilganida, Ukrainadagi harbiy amaliyot sutkalar içida tugaşi mumkin edi», — degan Prigojin.

«Vagner» rahbari ular hokimiyatni ağdarişni reja qilmagani, Moskva va Rostovdagi kolonnalar «norozilikni körsatiş uçun» yölga çiqqanini ta’kidlagan.

Rostov va Moskvaga yuriş qilib Prigojin Putinning e’tiborini tortişga harakat qilgan bölişi ham mumkin, çunki sönggi vaqtlarda unda boşqa imkoniyatlar qolmagandi, deydi uning tanişlaridan biri: «U şu yöl bilan hanuz Putinga sodiqligini bildirib qöygisi kelgan, uni alohida ta’minot va alohida xöjalik sifatida qoldiraveriş kerakligini tuşuntirmoqçi bölgan. Lekin buni uddalay olmadi».

Biz Prigojin öz yurişi yakunlarini qanday baholaşini bilmaymiz. Balkim, mana bu sözlar bilan: «Normal natija. Hammani jonlantirib yubordik». Prigojin bu sözlarni 24 iyun kuni keçqurun Rostovdan ketayotib aytgan.

Nega heç kim isyonçilarga xalaqit berişga urinmadi? Nega Kreml kuç ssenariysidan foydalanmadi? Isyonçilar muvaffaqiyatga erişişi mumkinmidi?

«Adolat marşi»dan keyin oçiq qolgan asosiy savollardan biri quyidagiça: nega hukumat isyonçilarni töxtatişga biror harakat qilmadi? Şanba voqealarining foto va videolari «vagnerçilar» Rostovga biror qarşilikka uçramasdan kirib kelganini körsatadi. Masalan, roliklardan birida politsiya blok-posti isyonçilar texnikasini şunçaki közi bilan kuzatib qöygani tasvirlangan.

Kuçişlatar tizimlar Janubiy harbiy okrug ştabi egallanişiga ham qarşilik körsatmagan. Bu ştab Rossiyaning Ukrainaga bosqini va boşqa harbiy obektlarning asosiy boşqaruv markazlaridan biri hisoblanadi. Prigojinning roliklarida unga generallar Yevkurov va Alekseyev ham qarşilik körsatmaganini köriş mumkin, holbuki bu vaqtga kelib FXX «Vagner» asosçisi ustidan jinoiy iş qözğab bölgan edi.

Aftidan, isçyonçilar kolonnasi M-4 «Don» trassasi böylab ham muammolarsiz harakat qilişgan. Ziddiyatning turli tomonlarga xizmat qiluvçi kanallarning norasmiy xabariga köra, isyonçilar ularning harakatiga xalaqit bermoqçi bölgan bir neça vertolyot va samolyotni urib tuşirişgan, buni duşanba kuni Prigojinning özi ham tasdiqladi. Biroq keng miqyosli janglar haqida gap bormagan, aks holda hamma yoqni foto va videodalillar bosib ketgan bölardi. Natijada, yollanma jangarilar Lipetsk oblastining Yelets şaharçasigaça yetib borişgan — bu Moskvadan 350 km narida. «Vagner» yetakçisi yöla XHK barça harbiy obektlar ustidan nazorat örnatib borgani, quruqlikda birorta Rossiya harbiysi halok bölmaganini ta’kidladi.

Hukumat nega «yumşoq ssenariy»ni tanladi, degan savolga hozirça javob yöq. Bu borada hukumat biror izoh bermagan. Şunisi aniqki, 23 iyun kuni keçqurun, Prigojin isyon haqida jar solgaç, Moskva va Rostovda trevoga böyiça politsiya, harbiylar, Rosgvardiya va FXX oyoqqa turgan; har ikki şaharda harbiy texnikalar közga taşlanib, yöllar yopila boşlagan. Vladimir Putin maxsus murojaatida Prigojinni (nomini tilga olmasdan) «vatan orqasiga piçoq urgan xoin», deb atagan va barça isyonçilar jazolanişini ta’kidlagan. Moskva, Moskva ostonasi va Voronej oblastida aksilterroristik operatsiya rejimi joriy etilgan.

Biroq, aftidan, ular isyonçilarga qarata öt oçiş buyruğini olişmagan. Nega? Bunga bir neça sabab bölişi mumkin, lekin aniq javob yöq. Hukumat Prigojinning yollanma jangarilariga qarşi jang olib boriş uçun yetarli kuçga ega emasligini tuşunib yetgan bölişi mumkin — jang olib borişga eng qodir qismlar ayni paytda Ukrainaning qarşi hujumini uşlab turiş uçun safarbar qilingan. Bundan taşqari, şahar şaroitlarida (Rostov — millionlik şahar) haqiqiy jang olib boriş köp sonli qurbonlarga olib kelişi mumkin edi. Boz ustiga, Prigojin tarafdorlari oğir texnikalarga ham ega edi.

Prigojinning özi aytişiça, harbiylar şunçaki «vagnerçilar»ga qarşi öt oçişni istamagan, biroq uning bu sözlarini na tasdiqlab, na inkor etib böladi. Garçi isyon armiya va boşqa kuçişlatar tizimlar tomonidan oşkora qöllab-quvvatlanmadi, deb ehtiyotkorlik bilan e’tirof etiş mumkin bölsa-da.

Nega Putin Prigojin bilan kelişdi? Nega u rozi bölib kolonnani ortga qaytardi? Bu yerda Lukaşenkoning nima işi bor?

24 iyun kuni Moskva köçalarida avtomat tutgan harbiylar va blokpostlar paydo böla boşlaganida «Prigojin yurişi» töxtab, poytaxt yönalişidan ortga qaytayotgani ma’lum böldi. Kreml va Prigojin Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko vositaçiligida kelişuvga erişganini e’lon qildi.

Bu bitimning parametrlarini keyinçalik Putinning matbuot kotibi Dmitriy Peskov oçiqladi. Unga köra, quyidagilarga kelişilgan: Prigojin Belarusga «ötadi» (qay sifatda, bunisi noma’lum), isyon haqidagi iş yopiladi, ularning qatnaşçilari harbiy xizmatlari (ya’ni Ukrainaga bostirib kirişdagi iştiroki) hurmati sudlanmaydi, isyonda iştirok etmagan bir qismi bilan mudofaa vazirligi şartnoma imzolaydi.

Bu e’lon qilingaç, darhol bir neça savol paydo böldi. Putin ertalab isyonçilarni jazolaşni ta’kidlab turganida bu iş nega kerak böldi? Nega Prigojin mamlakatning teng yarmini qarşiliksiz bosib ötgan bölsa-da, surgunga rozi böldi? Umuman, bu yerda Lukaşenkoning nima aloqasi bor?

Birinçi savolga kelişuv haqida e’lon qilar ekan, Peskovning özi qaysidir ma’noda javob berdi: «Oliy maqsad — qon tökilişining oldini oliş, içki ziddiyatlardan va natijasi noma’lum bölgan töqnaşuvlardan qoçiş edi».

Bu dalilni oqilona deb hisoblaş mumkin. Isyon mutlaqo kutilmagan hol bölgan hokimiyat uçun Prigojinning kolonnalari Moskvaga eng yaqin suv tösiği bölgan Oka daryosigaça yetib borganda yoki Rostov şahri çetida ular bilan otişmaga kirişilsa nima bölişini tekşirib köriş aslo kerak emasdi. Bu haqda duşanba kuni RF taşqi işlar vaziri Sergey Lavrov tikka aytdi: uning sözlariga köra, agar isyonçilar Moskvagaça bostirib kela olişganida qon tökilişini töxtatib bölmasdi.

Ikkinçi savol — Prigojinga bu nega kerak bölganiga javob topiş qiyinroq. Agar XHK asosçisiga işoniladigan bölsa, u va uning yollanma jangarilari Moskvaga yaqinlaşgan sayin qon tökilişi muqarrar ekanini anglab yetişgan. «Dastlabki omil — bir rus millatining qonini tökişni istamadik. Ikkinçi omil — biz namoyiş qilmoqçi bölgan narsamizga yetişdik deb hisobladik», — deya tuşuntirgan Prigojin 26 iyun kuni keçqurun.

Mojaro yanada avj olmaganini Prigojin va uning jangarilarida şunçaki muayayn reja bölmagani bilan tuşuntiriş mumkin.

«Mana, Moskvaga kirib kelişdi ham deylik. Keyin nima qilişardi? Xöp, Kremlgaça bostirib kirişdi, Şoh töp oldida suratga ham tuşişdi, lekin bu vaqt hokimiyat qayerda? Hokimiyat qizil knopkaning egasi bilan birga. Köçişayotganda maxsus aloqa har ehtimolga qarşi öçirilgan, Ostankino teleuzatiş markazi Moskvadagi biror zaxira markaziga köçirilgan. Şaharni talab, maşinalarni yoqiş mumkindir, ammo Prigojin şu ondayoq vaziyat ustidan nazoratni yöqotgan bölardi», — deya muşohada qiladi biznesmenning tanişi.

BBC’ning oliy martabali mulozimlar bilan taniş suhbatdoşi ham deyarli şu narsalarni aytgan. «Xöp, Moskvagaça bostirib kelibsan, keçin-çi? Şoygu va Gerasimov u yerda yöq — ular Peterburg, Kaliningrad, Novosibirsk yoki Nijniy Novgorodga ketib bölişgan böladi», — degan u.

Prigojin tölaqonli isyon uçun kuçi yetmasligini anglab yetgan bölişi mumkinligini ham inobatdan soqit qilmaslik kerak. Juma kunidan boşlab birorta yirik kuçişlatar tuzilma isyonçilarni qöllab-quvvatlaşini bildirmagan. «Vagner» XHK asosçisi uni 25 ming jangçi va ayrim harbiylar qöllayotganini ta’kidlagan, lekin bunga işoniş qiyin. Kremldagilar keyinroq ayrim «vagnerçilar» yuriş jarayonida isyon qilişdan boş torta boşlaşganini aytişgan.

Nega vositaçi bölib aynan Lukaşenko örtaga tuşdi? Uning özi hozirça buni tuşuntirgani yöq. Dmitriy Peskovning sözlariga köra, bu Prigojin Belarus prezidenti bilan avvaldan taniş bölgani bilan boğliq. «Men uni şunçaki Jyenya deb atayman. U bilan juda iliq munosabatlarimiz bor. Juda iliq», — degan edi Lukaşenko 2020 yilda Prigojin haqida. OAV va ijtimoiy tarmoqlarda dam oliş kunlaridan buyon örtada boşqa vositaçilar ham bölgani, jumladan, Tula oblasti gubernatori Aleksey Dyuminning nomi tilga olindi, biroq oblast ma’muriyati buni rad etgan.

«Lukaşenko yordam qölini çözib, «Vagner»ga kelgusida qonuniy yurisdiksiya ostida işlaş yölini axtarişni taklif etdi», — degan izoh bilan çeklandi Prigojinning özi.

Yodda tutiş muhimki, Belarus uçun Rossiyada hodisalarning başorat qilib bölmaydigan tarzda izdan çiqişi katta muammo yaratadi, çunki Minskning Moskvadan boşqa ittifoqçisi ham yöq hisobi.

Nima bölganda ham, endi Rossiya davlat propagandaçilari Lukaşenkoga Moskvada haykal örnatişga çaqirişmoqda. Köpçilik 2020 yilda saylovni soxtalaştiriş ortidan Belarusda yuzaga kelgan norozilik tölqinini bostirişda Rossiya yordam berganini eslagan. Qaysidir ma’noda Lukaşenkoning örtakaşligi öşa qöllov uçun taşakkurdek körinmoqda.

Lukaşenko Prigojinga kafolatlar haqida gapira turib şunday degan:

«Xavfsizlik kafolati Putin keça va’da qilganidan taqdim etildi. Ha, u çindan ham bugun Belarusda. Ular bir muddat şu yerda bölişni istaşsa, biz yordam beramiz. Albatta özlarining hisobidan. Ammo mudofaa vazirimiz Xrenin «bizga şunday bölinma kerak», deyapti. Men roziman. Ular bilan gaplaşinglar», — degan Belarus prezidenti.

Prigojin va uning jangarilari hozir qayerda? Nahotki jinoiy iş rostdan ham yopiladi va Putin hammasini keçiradi?

Prigojin Minskda, uning jangarilari hozir qayerdaligi şunçaki noma’lum. 24 iyun şanba kuni «Vagner» XHK mingan yöltanlamas maşina Rostovdan çiqib ketgandi. Peskov «prezident sözi» (şanba kunigaça jazolayman deb turgan Putin) Prigojinning Minskka yetib olişini kafolatlaydi, degandi.

«Vagner» asosçisi bilan nima bölişi, Belarusga u qay sifat bilan yöl olgani noma’lum. Boş savollardan biri uning köpsonli biznes-aktivlari bilan boğliq. Masalan, «Konkord» kompaniyasi Rossiya armiyasini oziq-ovqat bilan ta’minlaydi. Prigojinning tanişi BBC bilan suhbatda biznesmenning aktivlarini u yoki bu yöl bilan tortib olinişi, uning özi esa Belarusda uzoq qolmasdan, masalan, Afrikaga ketişini taxmin qilgan.

Biznesmenning taqdiri böyiça aniq taxmin qilişni hozir heç kim böyniga olmaydi — bu tenglamada noma’lumlar soni juda köp. Biroq, Prigojin uni xoinlikda ayblagan Putinning qöl ostiga yana qaytişi juda qiyin.

Isyon qatnaşçilari bilan nima bölgani ham noma’lum, ular joyi heç kimga ma’lum bölmagan dala lagerlariga qaytmaganini ham heç kim bilmaydi. Yoki Prigojin bilan Belarusga ötib ketişdimi? Yoki hamon Rossiya hududidami? Isyonda iştirok etmagan vagnerçilarning taqdiri ham noma’lumligiça qolmoqda.

Boz ustiga, buni Belarus ma’muriyatidagilar ham bilişmaydi. Jurnalistlar taşvişga tuşgan fuqarolar körinişida u yerga qönğiroq qilişganida, idoradagilar şunday javob berişgan: «Men ham siz qatori televizor tomoşa qilaman. Men faqat televideniye orqali tarqatilgan axborotga egaman».

Prigojinga qarşi oçilgan jinoiy iş taqdiri ham savollar tuğdiradi. Kreml iş yopilişini va’da qilgan.

«Prigojinga qarşi oçilgan jinoiy işni tugatiş töğrisidagi qarorni öqiş juda qiziq bölardi. Unga nimani sabab qilib körsatişadi? Kutilmaganda jinoyat tarkibi yöqligi aniqlanganmi? Yoki, aytaylik, umuman jinoyat tarkibi bölmagan-u, bizga hammasi şunday tuyulgan-u, aslida bu ötkir syujyetli kinoning s’yomkalari bölganmi? Balkim öz qilmişidan puşaymonlik aks etgandir?» — deya istehzo qiladi yurist Grigoriy Vaypan.

Davlatning bu masaladagi pozitsiyasini Vladimir Solovyovning dasturida RT rahbari Margarita Simonyan bildirib ötgan: «Yuridik me’yorlar — Iso Masihning oyatlari yoki Muso payğambarning lavhalari emas. Ularni insonlar mamlakatda huquq tartibot va barqarorlikni ta’minlaş uçun yozişadi. Qandaydir alohida kiritik vaziyatlarda yuridik me’yorlar öz funksiyasini bajara olmay qolsa va teskari natija bersa, ğijimlab örmonga uloqtiriladi».

Duşanba kuni ertalab «Kommersant» naşri, «RIA Novosti», TASS va «Interfaks»ning manbalari sinxron ravişda FXX tergov olib borayotgan Prigojinga qarşi iş yopilmaganini xabar qilişdi.

Hozir hokimiyat oldida muhim dilemma turibdi: isyon çoğida Prigojin tarafdorlari bir neça (turli baholaşlarga köra, 20 nafargaça) Rossiya harbiylarni öldirişgan. «Vatanparvarlik» kanallarida buni jazosiz qoldirib bölmasligini yozişdi.

(FXX 27 iyun kuni keçqurun iş yopilganini ma’lum qildi).

Yollanma jangarilar endi nima qilişadi? «Vagner» XHKni nima kutadi?

«Vagner»ning harbiy guruhlariga nima bölişi, XHKning özi saqlanib qoliş-qolmasligi ham hozirça tuşunarsiz. Lekin şunisini aniq aytiş mumkinki, Rossiyaning eng qudratli va maşhur yollanma jangarilar armiyasi ortiq bu körinişda mavjud böla olmaydi.

Prigojin isyonni töxtatib, kuçlarni dala lagerlariga qaytariş haqida e’lon qilganida Kremldagilar isyonda qatnaşgan XHK jangçilarini «frontda körsatgan xizmatlarini hisobga olib», ta’qib qilmasligini bildirdi. «Adolat marşi»da iştirok etmaganlar mudofaa vazirligi bilan şartnoma imzolaşi mumkin, degan Dmitriy Peskov.

Putin XHK bölinmalarini mudofaa vazirligi qömondonligi ostiga ötkazib, «Vagner»ning hozirgi qömondonlarini böşatib yubormoqçi, deb yozgan Telegraph naşri Britaniya maxsus xizmatlaridagi manbasiga tayanib. Naşr şuningdek, isyonda Prigojin aytganidan 25 ming emas, 8 ming yollanma jangçi qatnaşganini yozgan.

Aftidan, «Vagner» XHK ortiq Rossiyada «yagona organizm» sifatida mavjud böla olmaydi, deb yozadi «Vedomosti» gazetasi RF mudofaa vazirligidagi öz manbasiga tayanib. XHK xodimlariga individual ravişda mudofaa vazirligi va Rosgvardiya tuzilmalariga singib ketiş taklif etiladi. Çunki XHK rahbariyatiga ortiq işonç yöq.

Rossiyaliklar Prigojinni qöllaşdimi yoki yöq? Rossiya elitasi-çi?

Rossiyalik mansabdorlar, harbiylar va oddiy rossiyaliklar kim tomonidan bölganini bilvosita belgilarga qarab seziş mumkin. «Vagner» yollanma jangarilari Rostovga kirib kelgaç, şahar markazida insonlar töplangani bilan boğliq bir neça videolar ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi. Ulardan birida «Vagner» jangçisi hammani xotirjamlikka çorlagan, bir neça erkak jangçining qölini siqib qöygan. Yana bir neça videoda odamlar XHK jangçilari bilan janjallaşgani aks etgan: odamlar jangarilarni şaharda vahima kötarişda ayblaşgan, yana bir kişi ularni deb şahar bombardimon qilinişi aytgan.

Tarmoqda şanba kuni keçqurun Rostovni tark etayotgan «vagnerçilar»ni odamlar qarsaklar bilan kuzatişgani tasvirlangan videolar ham paydo böldi.

Juma kungi çiqişlarida Prigojin özini Rossiya armiyasi qöllab-quvvatlaşini bildirgandi, biroq bunga xolis dalillar bölmadi.

«Vagner» jangçilari Rostovga tösqinliksiz kirib, Janubiy harbiy okrug ştabini ham qarşiliksiz egallagan. Juma kuni keçqurun Prigojinning hammaslagi hisoblangan general Surovikin XHK jangarilarini töxtaşga çaqirgan videomurojaat yozgan. «Keç bölmasdan RFning umumxalq tomonidan saylangan prezidenti irodasiga va buyruqlariga böysuniş, kolonnalarni töxtatiş, ularni doimiy dislokatsiya manziliga qaytariş kerak», — degan u.

Boş ştab boşliği örinbosari Vladimir Alekseyev ham şunday murojaat bilan çiqiş qilgan. U Prigojinning xatti harakatlarini «mamlakat va prezident ortidan piçoq uriş», degan.

Rossiya gubernatorlari ham Putinning şanba kungi telemurojaatidan söng birin-ketin çiqişlar qila boşladi. BBC hisob-kitobiga köra, 20 dan ortiq gubernatorlar prezidentni qöllab-quvvatlaşini bildirgan. Parlamentning har ikki palatasi rahbarlari birlikka çaqirgan.

Rossiya amaldorlaridan biror kişi Prigojin tarafda oçiqça çiqiş qilgani yöq. Ayrimlar umuman munosabat bildirmagan. Ularning orasida Moskva meri Sergey Sobyanin va boş vazir Mixail Mişustin hamda uning hukumati a’zolari bor. Sobyanin faqat 26 iyunni Moskvada dam oliş kuni deb e’lon qildi, xolos.

Rossiya elitasi ham voqea yuzasidan munosabat bildirmasdan, mamlakatni tark etişga harakat qilişgan. Xususan, şanba kuni ertalab Rossiyadan Vladimir Potanin va Arkadiy Rotenbergning samolyoti uçib ketgan.

Elita Prigojinni qöllamasligi sababi uning xarakteriga boğliq, deydi biznesmenning azaliy tanişi: «U heç qaçon heç kim bilan şerikçilik qilmagan. Muammosi ham şunda bölgan. U mutlaq yolğiz böri. Heç kim bilan alyansga kirişmagan. Turli odamlarning u bilan aloqaga çiqişga bölgan urinişlari besamar ketgan. Uning yonida heç kim yöq, şunçaki kuydirilgan maydondek. U gapirganda hamma yerga yotib uni eşitişlari kerak. U öziga qöşiliş uçun doim öz şartlarini ilgari surgan va bu şart juda kamçilikni qanoatlantirgan. Bu ham bir tomondan tuşunarli, ğalati qiliqlarga ega yarimjinoyatçi odam, boz ustiga kallakesarlardan iborat armiya egasi bilan oldi-berdi qiliş yoqimli iş emas».

Prigojin faqat vaqtinçalik taktik ittifoqqa a’zo bölişi mumkin, degan tezisni uning Çeçeniston rahbari Ramzan Qodirov bilan munosabatlari ham isbotlaydi. Ötgan yili ular birgalikda armiya rahbariyatini tanqid qilişar, Qodirov Prigojinni birodar deb atardi. Dam oliş kunlari esa «Axmat» maxsus qöşinlari Rostovdagi isyonni bostiriş va Moskvani himoya qilişga tayyorlana boşlagandi.

Isyon mudofaa vazirligi imijiga qanday ta’sir qiladi? Şoyguni nima kutmoqda?

Bu savolga javob beriş aftidan eng osoni bölsa kerak. Isyonga uriniş hukumat va armiya imijiga ijobiy ta’sir qilmasligi kundek ravşan. BBC bu borada bir neça ekspert bilan gaplaşdi. Ularning barçasi bölib ötgan voqealar bir yarim yildan buyon hammasi rejadagidek ketayotganini aytib kelayotgan davlatning ojizligi va mörtligini körsatganini ta’kidlaşgan.

Hattoki kremplparast şarhlovçilar ham yupanç böla olmaydigan xulosalar çiqarişgan. «Isyon Rossiyaning kuçişlatar tizimlarni boşqariş tizimi qisman işdan çiqqanini körsatadi, — deya tanqid qilgan siyosatşunos Sergey Markov. — Axir davlatning eng jang qilişga qodir qismi isyon kötardi. Kuçişlatar tizimlar ham isyonga jiddiy qarşilik körsata olişmadi, kelişişga töğri keldi».

Rossiyaliklar va butun dunyoga ojizligini oşkor etib qöygan Kreml endi kuçini namoyiş qilişi mumkin. Odatda Rossiya hukumati bunday holatlarda içki repressiyani kuçaytiradi, endi Ukrainani öqqa tutiş ham kuçaytirilsa kerak. Nima bölganda ham hukumat harakati (yoki harakatsizligi)ga tez orada guvoh bölamiz.

Prigojinning tanişi uşbu vaziyatdan qandaydir ma’noda Şoygu «ğolib» bölib çiqdi, deb hisoblaydi. «Vagner» bilan bir oylik mojarodan söng harbiy rahbariyat Putinga öz sadoqatini isbotlay oldi. Oylar davomida Rossiya prezidenti armiyani ham, «Vagner»ni ham, uni ham qöllab, Yevgeniy Prigojinga boşqalardan köproq erkinlik bergan edi (yollanma jangari Yevgeniy Nujin kuvalda bilan qatl etilganini eslaş kifoya). Biroq XHKni qöllab-quvvatlaş bilan boğliq «tajriba» tagiga oldi, şuning uçun hukumat yaqin oylar içida faqat rasmiy tuzilmalarga işonç bildiradi.

Boşqa tomondan tekşirilgan kanallarda Şoyguning iste’fosi va uning örniga Dyumin ötqazilişi faol muhokama qilinmoqda. Garçi buni tasdiqlovçi real ma’lumotlar bölmasa-da, Rossiya armiyasi va kuçişlatarlar örtasidagi içki ziddiyatlardan qoçib bölmasligi aniq.

Uşbu voqealar Ukrainadagi uruşning borişiga ta’sir ötkazadimi?

Harbiy hisobotlar va boşqa xabarlarga köra, Prigojinning isyoni frontdagi vaziyatda öz aksini topmagan. Frontning turli uçastkalarida yuzma-yuz janglar davom etgan, Ukraina armiyasi janubda va Baxmut atrofida kiçik hududlarni qaytarib ololgan, biroq ularning ilgarilaş sur’ati bir neça kun avvalgidan farq qilmaydi.

Körinib turibdiki, Rossiyaning içki maşmaşalari harbiy harakatlarga töğridan töğri ta’sir ötkaza olmagan. Voqealar front çiziğidan juda içkarida röy bergan, front old çiziğidagi harbiylar avvaldan öylab pişitilgan reja böyiça harakat qilişadi, eng zarur masalalarni joyida hal qilişadi. Ularning Prigojin va Şoygu bilan şuğullanişga vaqtlari yöq, ular qömondonlarning buyruqlarini bajarişlari kerak, tirik qolişga harakat qilişlari lozim.

Şubhasiz, Prigojin tomonidan uyuştirilgan içki uruş kuçlarning nisbatini özgartiradi, qöşinlarni boşqariş jarayoniga ta’sir qiladi va har ikki tomonning qömondonlik rejalariga özgartirişlar kiritadi, garçi bunday rejalar oniy lahzalarda tuzilmagan bölsa ham.

Endi uzil-kesil javobi bölmagan köplab savollar paydo bölmoqda.

Yarim yilgina avval köpçilik Ukraina dronlari qanday qilib Moskvagaça uçib kelayotganidan taajjubga tuşardi, endi esa «Vagner» XHKning bir neça ming jangarisi Ukraina şarqidan Rossiya poytaxtigaça bölgan yölni «piçoq moyni kesgandek» osongina yetib olmoqda. Savol tuğiladi: agar bu «vagnerçilar» emas, zamonaviy qurol-aslahaga ega bölgan Ukraina qurolli kuçlarining muntazam qöşinlari bölganda-çi? Va bitta brigada emas, önlab brigada bölganida nima bölardi?

Ayni vaziyatda front va front ortida bölayotgan işlardan norozilar faqat Prigojinning yollanma askarlari emas, Rossiya tomonida jang qilayotgan köplab harbiylar hamdir: jirkanç adolatsizlik, generallarning nomunosibligi, qömondonlikning noinsoniy munosabatlari haqida nafaqat mudofaa vazirligining ştatdagi harbiylari, şuningdek, turli harbiylaştirilgan tuzilmalar — köngillilar, «xalq respublikalari»dan safarbar qilinganlar ham aytişmoqda.

«Vagner» XHKning Moskva tomon yurişi harbiy kişilar tuşgan videoroliklar va ijtimoiy tarmoqdagi xabarlar bilan birga olib borildi, ularning mualliflari isyonçilarga hamdardlik va qöllov izhor etişgan.

Ajab emas, Prigojinning isyoni (u hozirça barbod bölganga aslo öxşamaydi) natijalarini baholab, norozi askarlar Al-Kaponeça iş tutişlari mumkin: axir Putinga murojaat va kuç namoyişi bilan köproq narsaga erişiş mumkin ekan, şunçaki Putinga videomurojaat qilişdan köra. Moskvaga yangi yuriş rejasi işlab çiqiş ham şart emas — şunçaki lokal isyonlar sodir bölişi mumkin, bu esa frontning şubhasiz qulaşiga olib keladi.

Kelgusi safar isyonçilar «Adolat marşi»ni takrorlaşga qaror qilişsa va oxirigaça borişsa, yöl-yölakay yadroviy obektlar va omborlarni ham egallab olişsa nima böladi?

Rossiyaning askarlari va örta sinfdagi qömondonlari duç kelgan noaniqlik omilini ham hisobga oliş zarur. Eng oliy boşqaruvdagi vaziyat noaniq bölsa, oliy harbiy qömondonlik qayerda va nima iş bilan bandligi tuşunarsiz bölsa, «bu nima balo edi?» — degan asosiy savolga javob bölmasa, uruşning «ğalabali yakun»gaça olib boriş, rahbariyatning özgarib turadigan maqsadlari uçun özini qurbon qiliş uçun qat’iyat ham bölmaydi.