Putinning oshpazi Prigojin urush davrida Rossiyadagi eng mashhur odamga aylandi. Uning urush tarafdorlari orasidagi mashhurligiga har qanday harbiy qoʻmondon, hatto prezident Putin havas qilsa ham arzirdi. Axir Prigojin xususiy armiyasi bilan butun boshli shaharni egallab olganda uni koʻchalarda olqish bilan kutib olishdi. «Vagner» asoschisi bemalol Gerasimov va Shoygu urushni boshqargan shtabga bostirib borib, generallarga buyruq bergan, buning barchasini videoga olib koʻrsatgandi.
«Adolat marshi» deb atalgan bu yurish «Vagner» jangchilari Moskvaga yaqinlashganda toʻxtagan va Aleksandr Lukashenko vositachiligidagi muzokaralarda Prigojin oʻz armiyasini Belarusga olib chiqishga rozi boʻlgandi. Oxir-oqibat Putinga qarshi koʻtarilgan isyon Prigojin uchun ayanchli tugadi va urush davridagi Rossiyaning eng mashhur insoni sirli tarzda gʻoyib boʻldi.
Halokat
2023-yil 23-avgust tunda Embraer Lagacy 600 xususiy samolyoti Tver oblasti Bologov rayoni Kujenkino qishlogʻi yaqinida qulab tushadi. Bortdagi oʻn kishining hammasi oʻladi. Halok boʻlganlar «Vagner» asoschisi Yevgeniy Prigojin, harbiy nomi «Vagner» boʻlgan qoʻmondon Dmitriy Utkin (guruh nomi uning chaqiruv nomidan olingan), Prigojinning yordamchisi Valeriy Chkalov, guruhga aloqador Sergey Propustin, Yevgeniy Makaryan, Aleksandr Totmin, Nikolay Matuseyev va uch nafar ekipaj aʼzosi edi.
Halokat sodir boʻlganidan soʻng samolyotda Prigojin boʻlganmi-yoʻqmi degan savol kun tartibiga chiqdi. Rosaviatsiya tadbirkor samolyotda boʻlganini tasdiqlaydi. Turli manbalar Prigojin avval ham shu samolyotdan foydalanib kelganini yozib chiqdi. Samolyot Moskvadan Peterburgga uchayotgan boʻlgan.
Putinning reaksiyasi
Prigojinning samolyoti halokatga uchraganidan biroz oʻtib Putin Kursk jangining 80 yilligiga bagʻishlangan bayram tadbiriga tashrif buyuradi. Marosim jonli tarzda efirga uzatiladi va Putin Rossiya qahramoni unvonini olgan harbiylarni mukofotlaydi.
Putin Prigojinning oʻlimi haqida ilk marta halokatdan bir oy oʻtib, Kremlda «DXR» rahbari Denis Pushilin bilan uchrashuv chogʻida gapiradi. Qurbonlar orasida Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushida «ulkan hissa qoʻshgan» xususiy harbiy kompaniya xodimlari ham boʻlganini eʼtirof etib, Prigojin «kerakli natijaga erishadigan, murakkab taqdirli inson boʻlganini» aytgandi.
«Prigojinni 90-yillardan beri bilaman. U murakkab taqdirli inson edi, hayotda jiddiy xatolari ham boʻldi. Kerakli natijalarga ham erishdi, umumiy ish uchun ham. U isteʼdodli inson va tadbirkor edi», degandi Putin.
Samolyotni urib tushirishganmi?
Prigojin oʻlimidan soʻng u ketayotgan samolyot qanday halokatga uchragani asosiy muhokama mavzusiga aylandi. Guvohlar samolyot havoda portlaganini koʻrgan. «Vagner»ga yaqin boʻlgan Grey Zone Telegram-kanali Prigojinning samolyoti havo hujumidan mudofaa tizimi orqali urib tushirilgan deb yozadi.
Mash Telegram-kanali manbasi esa samolyot qulashidan oldin guvohlar ikki marta kuchli shovqin eshitganini aytgan. Bu samolyotga tashqaridan zarba berilganiga ishora edi. Odatda nishonni urib tushirish uchun unga qarshi ikkita raketa uchiriladi. Halokat joyidan olingan videolarda samolyot qulayotganida bir qanoti yoʻqligini koʻrish mumkin, shuningdek, uning stabilizatori ham ajralib ketgan. Boshqa bir versiyaga koʻra, bortdagi terakt samolyot halokatiga sabab boʻlgan.
Tergovchilar uchuvchining xatosi, texnik nosozlik va tashqi taʼsir kabi barcha ehtimoliy versiyalarni koʻrib chiqayotgani haqida aytadi. FlightRadar maʼlumotiga koʻra, samolyot koʻtarilish vaqtida radarlardan gʻoyib boʻlgan. Pilotlar esa dispetcherlarga noodatiy holat haqida xabar bermagan.
Harbiy ekspert Yuriy Fyodorov samolyotning qulash trayektoriyasi (bu lahzalar guvohlar tomonidan olingan videolarda aks etgan) bortda portlash boʻlganiga mos kelishini aytadi. U samolyotga zenit raketasi bilan zarba berilgani haqidagi versiyaga shubha bildirgan va roliklarda raketa izlari yoʻqligiga eʼtibor qaratgan.
AQSH razvedkasi sunʼiy yoʻldoshlari samolyot qulagan hududga yaqin joyda raketa uchirilganini qayd etmagan. Shuningdek, ular Prigojin oʻtirgan samolyot yer-havo tipidagi raketa bilan urib tushirilgani haqida ham dalillarga ega boʻlmagan. Shundan kelib chiqib amerikaliklar Prigojin samolyotiga bomba oʻrnatilgan degan xulosaga kelgan.
Amerikalik va yevropalik rasmiy shaxslar The New York Times nashriga anonimlik sharti bilan, ichida Prigojin boʻlgan samolyotni yoʻq qilishga Vladimir Putin buyruq bergani haqidagi fikrini aytgan.
Shuningdek, Prigojinni oʻldirish tashabbusi Sergey Shoygu va Valeriy Gerasimovdan chiqqani haqida ham taxminlar bor. Chunki Prigojin Shoygu va Gerasimovni koʻp marta ommaviy haqoratlab chiqqandi.
WSJ oʻz manbasiga asoslanib Prigojin Xavfsizlik kengashining oʻsha vaqtdagi bosh kotibi Nikolay Patrushevning shaxsan topshirigʻi boʻyicha oʻldirilganini yozgandi. Gazetaning qayd etishicha, Putin bunga eʼtiroz bildirmagan. Kremldagilar esa bu maqolani «sariq nashr gʻiybati» deb ataydi.
Bir necha marta «oʻlgan» Prigojin
Prigojin avval ham ikki marta «halok boʻlgandi». Jumladan, 2019-yil uning Kongoda oʻlgani haqida xabar tarqaladi. Oʻshanda Prigojin oʻtirgan An-27 harbiy yuk samolyoti qulab tushib, tadbirkor halok boʻlgani haqida yozishgandi. Biroq bu xabar oʻz tasdigʻini topmaydi.
Prigojinning oʻlimi haqidagi yana bir xabar 2022-yilda chiqadi. Oʻsha yili avgustda Ukraina qurolli kuchlari «Vagner»ning Luhanskdagi shtabiga raketa zarbasi bergan, juda koʻp guruh jangchilari halok boʻlgandi. Raketa zarbasi berilgan paytda shtabda Prigojin ham boʻlgani, oqibatda u ham vafot etgani aytilgan xabarlar tarqaladi. Biroq koʻp oʻtmay Prigojinning oʻzi bu xabarni rad etib chiqadi. Bu ikki «oʻlim xabari» Prigojinning qiyofadoshlari boʻlgani haqida mish-mishlarni yana koʻpaytirgandi.
