1912 yil aprel oyida Buyuk Britaniyadan Nyu-Yorkka ilk safarini amalga oshirayotgan afsonaviy «Titanik» kemasi Atlantika okeanida cho‘kib ketgan. To 1985 yilgacha «Titanik» kemasi aynan qayerga cho‘kkani noma’lum edi.
Kema qoldiqlari qanday topiladi va kim egalik qiladi?
«Titanik» suv ostiga cho‘kib ketgan yagona kema emas. YuNeSKO ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab kamida ming yilliklardan beri suv ostiga cho‘kkan 3 mln kema qoldiqlari bor. Hisob-kitoblarga ko‘ra, okean ostida 60 mlrd dollar atrofidagi qimmatbaho buyumlar yotibdi.
Agar tadqiqotchi suvostidan kema qoldig‘ini topib oladigan bo‘lsa, birinchi navbatda mahalliy hokimiyatga murojaat qilishi va keyingi tadqiqotlarni ruxsatnoma bilan davom ettirishi lozim bo‘ladi. Sababi o‘zboshimchalik sabab tarixiy yodgorlikka zarar yetishi, uning arxeologik qiymati yo‘qolishi mumkin.
Lekin hali-hanuz insonlar kema qoldig‘i topgan odamniki deb qarash, uning ichidagi narsalarga bemalol tega olish mumkin degan fikrlar mavjud. Bu esa suvostidagi yodgorliklarni xavf ostiga qo‘yadi.
«Titanik» qanday topilgan?
1985 yilda Robert Ballard va Jan Lui Mishel boshchiligidagi Amerika ekspeditsiyasi «Titanik» kemasi qoldiqlarini Nyufaundlend oroli sohilidan (Kanadaning sharqiy qismidagi provinsiya. Atlantika okeani sohilida) 563 kilometr uzoqlikda topishadi.
Tadqiqotchilar kemaning orqa va old qismlari ikkiga bo‘lingan holda joylashganini aniqlashadi. Kema qoldiqlari topilganidan 12 yil o‘tib, Jyeyms Kemeronning «Titanik» filmi ishlanadi.
Kema qoldig‘i joylashgan hudud xalqaro suvlar deb toifalanadi va, xalqaro qonunlarga ko‘ra, bu turdagi topilmalarga biror davlat aynan ega chiqa olmaydi.
