Suhbatdoshimiz – Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti jahon siyosati yo‘nalishi bitiruvchisi, Sharqshunos tahlilchilar klubi a’zosi, Kaliforniya davlat universiteti magistraturasiga qabul qilingan Nurmuhammad Samijonov.
— Sun’iy intellekt bizning hayotimizga qanday kirib keldi va hozirgi jarayonlarga ta’siri qanday?
— Sun’iy intellekt tushunchasi hozir juda ko‘p tilga olinyapti. Aslida esa bu narsa o‘tgan asr o‘rtalarida ixtiro qilingan. Hali rivojlanmagan kompyuter tizimlari sababli o‘sha paytda sun’iy intellektga investitsiyalar kamayib ketgan. 2010 yildan keyin katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlay oladigan kompyuterlar yaratilgach, sun’iy intellekt sohasida katta siljish bo‘ldi va ular bugungi hayotimizda keng qo‘llanadi.
Boshqa rivojlangan davlatlardagi oliy ma’lumotli kishilardan so‘raganda, ular ham sun’iy intellekt asli nima ekaniga qiynalib javob beradi. Odamlarning tasavvurida ilmiy-fantastik kinolarda insoniyatga qarshi chiqadigan sun’iy intellekt tushunchasi o‘rnashib qolgan. Aslida, sun’iy intellekt allaqachon keng ko‘lamda hayotimizga kirib kelgan. Deylik, aqlli elektr energiya yetkazib berish tizimlarida ham sun’iy intellekt qo‘llanadi. Ijtimoiy tarmoqlarda ma’lum integratsiya asosida algoritm bilan tavsiya etish funksiyasi ham sun’iy intellekt asosida bo‘ladi.
— Xalqaro munosabatlarda, siyosatda sun’iy intellektdan foydalanish – yangilik. Geosiyosiy jarayonda sun’iy intellektni amaliyotga kiritgan davlatlar ham bormi?
— Sun’iy intellekt geosiyosatga katta ta’sir o‘tkazmoqda. Geosiyosatda aerokratiya degan yo‘nalish bor. Bu atama havoda kuchli bo‘lishga asoslangan. Sun’iy intellektni siyosatda qo‘llash, harbiy sohalarga jalb etish barcha davlatlarning xohishi. Ko‘plab davlatlar bosqichma-bosqich buni amalga oshib kelmoqda.
2020 yilni sun’iy intellekt harbiy dronlarda o‘zini ko‘rsatgan yil deb olsak bo‘ladi. O‘sha yili yanvarda sun’iy intellektning siyosatga ta’siri ochiq ko‘rina boshladi. 3 yanvarda Eron generallaridan biri Qosim Sulaymoniyning Pentagon droni tomonidan o‘ldirilgani bilan belgilanadi jarayon boshlanishi. 2021 yilda Armaniston va Ozarboyjon o‘rtasidagi Qorabog‘ uchun janglarda ham sun’iy intellektli dronlardan foydalanildi.
Sun’iy intellektni hozirgi bo‘layotgan Rossiya-Ukraina urushida ham ko‘rish mumkin. Ukrainaga dronlarga qarshi sun’iy intellektga asoslangan antidron texnologiyalarni ishlatdi.
