“Fuqarolik jamiyatidan ochiqchasiga qo‘rqish” - faollar Jamoatchilik palatasi unutib yuborilgani haqida

Sayyora Xo‘jayeva:

— Xalqaro ekspertlar ham bizdan nima uchun 3 yildan beri jamoatchilik kengashi tuzilmaganini so‘raydi. O‘tgan yili Qozog‘iston ham jamoatchilik kengashi tuzdi.

Bizda bu kengash prezident qoshida tuzilishi nazarda tutilgan, boshqa davlatlarda parlament qoshida bo‘ladi. Kengashda 18 nafar a’zoni prezidentning o‘zi tayinlaydi, yana 18 nafar a’zo esa mahalliy nodavlat, notijorat tashkilotlar tomonidan tavsiya etiladi.

2018 yilda Prezident qarori bilan davlat tashkilotlari qoshida jamoatchilik kengashlari tuzildi. O‘sha paytda Mirzo Ulug‘bek tumanidagi kengashga rais bo‘lib saylanganman men ham. Yaxshi ishladik, lekin o‘sha paytdagi hokim ishdan ketgach, to‘xtab qoldi bu narsa. Shaxsga ham ko‘p narsa bog‘liq ekan. Nima uchun 3 yildan beri tuzilmayotganini aniq bilmayman. Lekin bu narsa juda yaxshi natijalarga olib kelardi.

Hikmat Abdurahmonov:

 — Turli rivojlangan davlatlarda kuzataman. Ularda jamoatchilik bilan muloqot qiluvchi bunday tuzilmalar ko‘p va xilma-xil. 2017 yilda men ham Toshkent shahar hokimligidagi jamoatchilik kengashida ishlaganman. Xalq bilan muloqot masalasi kun tartibiga chiqqan paytda ko‘tarildi bu g‘oya ham.

Fuqarolar bilan muloqot qilish, ularni eshitish turli shaklda bo‘lishi mumkin. Lekin buni kun tartibga qo‘yish, muammolarni tizimlashtirish muhim bo‘ladi. Jamoatchilik palatasi — yaxshi g‘oya, lekin ko‘p narsa umid qilish qiyin, chunki tiyib turish mexanizmi ishlamasa, bu palata ham yordam berolmaydi. Bundan tashqari, shaxs omili ham muhim. Aytilgan muammolar yechilmasa, kengash a’zolarining ham tezda hafsalasi so‘nadi.

— Men yuqorida Jamoatchilik palatasi tuzilgani-yu, o‘tgan vaqt davomida unutib yuborilgani haqida aytdim. Sizlar balki hokimiyat harakatlarini tushunib, taxmin qilib, balki tajribangizdan kelib chiqib, ayting-chi, Jamoatchilik palatasi nega unutildi?

Bu nima, qo‘rquvmi, hafsalasizlikmi yo shuncha institutlar ishlamayapti-yu, bu nima berardi, degan bir tafakkurmi? Unday bo‘lsa, farmon nega chiqdi?

Farhod Tolipov:

— O‘tgan yili dekabr oyida Prezident siyosiy tizimda qo‘l boshqaruvi shakllanib qolganini aytdi. Davlat organlari, tashkilotlar qonun-qoidalar o‘rniga sub’yektiv omilni ustun qo‘yadi bunday boshqaruvda. Prezident aralashmasa, ishlamay qolaveradi.

Prezident aytgan qo‘l boshqaruvi barcha tarmoqlarga ta’sir qildi. Mana shu omil ham bir sabab bo‘loladi Jamoatchilik palatasi ishlamayotganiga. O‘zi umuman qo‘l boshqaruvi yuzaga kelishi yuzasidan ham savollar bor. Deylik, kadrlar masalasi, korrupsiya va boshqalar. Bundan tashqari, demokratlashishga intilayotgan davlatda konservativ kuchlar ham bo‘ladi. Bu ikki kuch o‘rtasidagi kurash ham bor. Reformalarni istamayotgan kuchlar ham yo‘q deyolmaymiz.

Bizda qabul qilingan qonunlar, qarorlar juda to‘g‘ri va demokratik tamoyillarga javob beradi. Lekin amalda ijro boshqacha. To‘g‘ri, rivojlangan mamlakatlarda ham qonun va amaliyot masalasi bor, lekin ko‘p emas. Bizda esa bu muammo ancha katta. Umuman, shu kabi omillar bizda jamoatchilik palatasi tuzilmaganiga sabab bo‘lyapti.

Sayyora Xo‘jayeva:

— Prezidentimiz 2016 yildan beri anchagina yaxshi qarorlar chiqardi fuqarolik jamiyati borasida. Lekin ijro etish masalasida oqsalyapti. Prezidentning 2018 yildagi qarori surilib-surilib, hali ham bajarilgani yo‘q. Hatto xalqaro forumlarda ham aytildi bu muammo.

Menimcha, masala baribir kadrlar salohiyati, potensialiga borib taqaladi. Qo‘rquv ham yo‘q emas. Jamoatchilik kengashi a’zolari Prezidentga haqiqatni aytadigan bo‘lsa, vaziyat boshqacharoq bo‘ladi. Chunki prezidentga doim ham ochiqcha hammasini aytaverishmasa kerak. Ishning bunday cho‘zilib ketishi — xalqaro hamjamiyat oldida kulgi bo‘lish. Biz ham rivojlangan davlatlardagi kabi kengash yaratishimiz mumkin.

Xalqning e’tibori ko‘proq jamoatchilik kengashiga qaratilishidan qo‘rqishyapti. Fuqarolik institutlaridan doim qo‘rqishgan. Masalan, biz, fuqarolik institutlari Vazirlar Mahkamasining qaroriga qarshi chiqdik. Vazir o‘rinbosari bizni chaqirib, sizlar inqilob qilmoqchisiz, degan gaplarni aytdi. To‘g‘ri, hamma joyda hokimiyat o‘zini himoya qilishga harakat qiladi, lekin bizdagidek bu darajada emas. Yevroparlament ham tanqid qildi O‘zbekistonda fuqarolik institutlariga bosim bo‘layotganini. Himoya qilish Adliya vazirligining ishi, lekin hozir Adliya vazirligining o‘zi fuqarolik institutlarini dushman deb bilyapti, menimcha. Hokimiyatdagilar xohlaydimi, yo‘qmi, fuqarolik institutlarining kuchi, ta’siri bo‘ladi baribir.

Hikmat Abdurahmonov:

— Davlat organlarida ishlaydigan do‘stlarimni kuzataman, o‘zlari ham aytishadiki, bosim juda katta, ko‘p ishlashadi, ko‘p funksional ish bajarishadi. Qo‘shimchasiga jamoatchilik kengashi nazorati ularga ham yoqmaydi. Shuning uchun davlat tomonidan xodimlarning funksiyalarini kamaytirish muhim. Demokratik jamiyatlarda ko‘p masalalarni fuqarolarning o‘zi hal qiladi. Bu jarayonda eng samaralisi notijorat tashkilotlar. Biz anglab olishimiz kerakki, mamlakatdagi muammolar faqat ijro hokimiyatiga tegishli emas. Chet elda ko‘p muammolar xususiy sektor orqali hal etiladi. Masalan, oliy ta’limda xususiy OTMlarga ishonch bildiryapti davlat. Boshqa sohalarda ham xuddi shunday qilish mumkin.

Intervyuni to‘liq holda yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.

Ilyos Safarov suhbatlashdi.
Tasvirchi va montaj ustasi – Abdusalim Abduvohidov.