«Közoynak uçun pul tölamaymiz, ammo “tonirovka soyasi” uçun tölayapmiz» - advokat

Dastlab tezlik çeklanişi Toşkent va Nukus şahrining gavjum hududlarida, keyin esa butun şahar böylab degan özgartiriş kiritildi. Yuqori tezlikda harakatlanişga özim ham qarşiman va buni qoralayman. Lekin biz oldin yuz bergan YTHga 66-70 km/s tezlik sababmi, degan savolga javob topişimiz kerak. Oldin YTHlar statistikasini körib, aynan köp sodir bölgan öçoqlarni örganiş va öşa yerdan boşlaş kerak. Bizdagi özgariş esa muammoni örganib, öçoqlarni aniqlab ötiramizmi, birdan butun Toşkent şahrida joriy qilaveraylik, degan tuşunçada bölgandek körindi menga. Katta halqa yöli uçun ham şu tezlik joriy qilingan, özim ham harakatlanib kördim va xuddi töxtab qolganday his qildim özimni.

Içki köçalarda past tezlik qilinişiga qarşi emasman. Çunki odamlar gavjum joyda YTH xavfi yuqori böladi, albatta. Tadqiqotlarga köra, qarama-qarşi töqnaşuv xavfi bölgan yölga, ya’ni tösiqlar bölmagan yöllar uçun tezlik 70 km/s deb topilgan. Oldin YTHlarga şaroit yaratgan omillarni, ölim bilan tugagan holatlarni örganib, keyin öşa öçoq nuqtalarda tezlikni çeklaş maqsadga muvofiq bölar edi. Butun şaharda tezlik çeklangan holatda jarima tölovçilar, norozilar köpaydi xolos. Haydovçilarda stress holati kuçaygan, bu esa diqqat yöqolişiga va YTHga olib keluvçi sabab. Tarbiyaviy tomoni ham bölişi kerak bu qoidalarning, lekin hozirgi çeklov qanday tarbiyaviy ahamiyat kasb etyapti? Umuman, bundan boşqa ham bir qator savollarni keltirib çiqaradi.

Murojaat qilardimki, aynan YTHlar köp sodir böladigan öçoqlarni, xavfli hududlarni örganib, öşa yerlarda tezlikni çeklaş kerak.

Hamma YTHlar ham tezlik bilan boğliq emas. Yaqinda tartibga solinmagan piyodalar ötiş yölagida 8 yaşar qiz vafot etdi. Haydovçi öz jazosini oladi. Lekin öşa joyni tartibga soliş ham mumkin edi-ku, haydovçi svetoforga töxtaşi mumkin edi, balki. Bizda bir qora amaliyot borki, qaçonki kimdir nobud bölsagina svetofor örnatiladi.

Har bir qoidani ilm bilan, tahlilga asosan joriy qiliş kerak. Umumiy çeklaşni istalgan odam qiloladi. Ammo soha mutaxassislari bor-ku, nahotki alternativ yeçim bera olişmagan bölsa. Şaxsan men bu masalada jamoatçilik faoli sifatida qöldan kelgança yordam berişga tayyorman.

— Oynalarni qoraytiriş masalasiga töxtalsak. Biz hamon soya uçun pul tölayapmiz. Bu borada ham fikrlaringizni eşitsak.

— Bu haqida köp gapirildi, köp bahslar böldi. Ruxsat berilganini e’tirof etiş kerak baribir. Tölanadigan boj sezilarli darajada kamaytirildi. Orqa yon oynalarni qoraytiriş mutlaqo tekin böldi. Öz vaqtida orqa oynalar uçun ham pul undirildi. Old tomon yon oynalarni qoraytiriş uçun tölanadigan boj qisqartirildi.

Lekin savollar bor bu borada ham. Bizda BHM degan narsa bor. Nima uçun oynalarni qoraytiriş BHMga boğlab qöyildi? BHM ösiş xususiyatiga ega, deylik, bir neça yillardan keyin u 1 mln söm bölsa, yana oşib ketadi-ku boj miqdori? Muammoga taklif şunday: qat’iy narx belgilanişi kerak. Issiq mavsumda esa tekin qiliş ham mumkin. BHMga boğlangan holatda har 5 yilda narx oşib ketaveradi, biz iltimos qilaveramiz. Bu esa mantiqsizlik. Hali soyadan jabr körganlarni körmadik. Xitoyda fuqarolar uçun issiqdan himoyalovçi kiyimlar işlab çiqarilyapti. Biz esa issiqdan himoyalaniş uçun sudlaşyapmiz!

Şaffof attermaldan foydalaniş ham mumkin. Bunda sovitişga va boşqa himoyalanişga ortiqça energiya sarflanmaydi. Xöş, buning nima yomon tomoni bor? Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga köra, har bir fuqaro öz mulkidan xohlagandek foydalanişi mumkin. Avtomobillarga örnatiladigan qoplamalar heç kimning manfaatini buzayotgani yöq. Xuddi közoynakdan foydalanişdek gap bu ham. Tizimdagi aksar xodimlar haydovçining aybini böyniga qöymasdan işni sudga oşiryapti. Sudgaça bilganini qilsin degan narsa, hammasi qonun-qoida asosida bölişi kerak. Intizomli, yaxşi haydovçi istaşyaptimi, aynan şunday xodimlarni işga jalb qilişsin unda. Töxtatgan YPH xodimi haydovçidan köproq narsani bilişi lozim.

Soya masalasi tezroq yopilişi kerak. Ijobiy tomonlari ham aniqlanyapti buning. Toşkent şahrida avtobuslar oynasini qoraytirişga ruxsat berildi, lekin buni butun respublikada joriy qiliş kerak. Ayniqsa, sayyohlar bizda şaharlararo avtobuslardan foydalanadi, bu holat esa mamlakat imijiga boğliq böladi.

Çet eldan import qilinayotgan aksar maşinalarning old oynalari turli zararli nurlardan himoyalangan böladi. Xöş, bunga qanday e’tiroz böladi? Bunga qarşilik qiliş butun boşli avtokonsernga qarşilik qiliş degani.

Bundan taşqari, köçalarda avtomobillarga notöğri örnatilgan çiroqlar körasiz. Şaxsan men öşa çiroqlarda közimni azoblayapman yölda yurganimda. Antiqoplamalar esa öşa çiroq nurlarini ma’lum darajada kesadi. Nega endi çiroqlarga e’tiroz yöq, lekin antiqoplamalarga e’tiroz bor? Mantiq qani bu yerda? Xavfsizlik uçun örnatilgan qoplama huquqbuzarlik deb qabul qilinadi-yu, lekin közni qamaştiruvçi çiroqlar e’tibordan çetda. Aytganimdek, sabab bilan kuraşiş kerak, oqibat bilan emas. Sabab bilan kuraşilmas ekan, muammo qaynab çiqib kelaveradi, qança harakat qilinmasin. Yuqorida aytganim, issiq mavsumda oynalarni bojlarsiz, tekinga qoraytiriş amaliyoti boşqa davlatlarda bor.

— Oynalarni qoraytiriş ortidan keladigan salbiy holatlarga heç qanday statistika yöq hozirça. Vaholanki, zarari haqida köp gapirişgandi öz vaqtida.

— Bu borada ham bahsli holatlar köp. Masalan, oynalarni qoraytirişga ruxsatnoma olgan va olmagan fuqarolar bir jarima tölayapti. Deylik, yoruğlik ötkazuvçanlik 30 foizdan kam bölib qolgan bölsa, öşa fuqaroga ruxsatnomasi yöq deb BHMning 25 barobarida jarima solinyapti. Vaholanki, uning ruxsatnomasi bor, lekin aybi me’yordan oşirib yuborgan.

Savol tuğiladi: Ma’muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksning 126-moddasining 1-qismida ruxsatnomasiz oynalarni qoraytirganlik uçun BHMning 25 barobarida jarima belgilangan, lekin me’yordan oşirganlar uçun ham aynan şu modda tatbiq qilinyapti. Bu qançalik adolatdan va qançalik mantiqqa töğri keladi? Deputatlar, soha mas’ullari qonundagi böşliqni töldiriş böyiça takliflar berişi kerak edi. Birgina band qöşiş bilan hammasi hal böladi. Nahotki, bu şunçalik qiyin bölsa.

Amaldagi konstitutsiyamizning 20-moddasida «Inson bilan davlat organlarining özaro munosabatlarida yuzaga keladigan qonunçilikdagi barça ziddiyatlar va noaniqliklar inson foydasiga talqin etiladi», deb belgilab qöyilgan. Ayni holatda ham şu prinsipga asosan fuqaroni jarimaga tortiş xato böladi. Qonunçilikdagi kamçilik bartaraf etilmagunça fuqarolarni javobgarlikka tortişga qarşiman. Bu konstitutsion huquqimiz.

Sardorbek Usmoniy suhbatlaşdi