Jiddada Ukrainadagi tinchlik bo‘yicha muzokaralar boshlandi. Rossiya unga taklif etilmagan

Muzokaralarda Ukraina vakilari, G‘arb mamlakatlari, shuningdek rivojlanayotgan mamlakatlardan delegatsiyalar qatnashmoqda.

Yig‘ilishda jami 40 mamlakatdan, jumladan AQSh, Xitoy, Hindiston, Braziliya, Indoneziya, Misr, Meksika, Chili va Zambiyadan diplomatlar hozir bo‘lgan.

Moskva Jiddadagi uchrashuv ishtirokchilari muhokama qilayotgan shartlarni nomaqbul deb hisoblaydi.

Bu iyun oyi oxirida Kopenhagenda boshlangan muzokaralar jarayonining davomi bo‘lib xizmat qiladi. O‘shanda Daniya poytaxtidagi uchrashuvda Ukraina delegatsiyasi, G7 mamlakatlari va «global Janub» mamlakatlari vakillari Zelenskiy tomonidan taklif etilgan «Ukraina tinchlik formulasini yanada tatbiq etish» masalasini muhokama qilishgan.

Bu Formula boshqa narsalar qatori, Ukraina hududlarini 1991 yilgi chegaralarga qaytarish va Rossiya tomonidan reparatsiya (tovon) to‘lanishini ko‘zda tutadi.

Zelenskiy o‘zining kechki murojaatida uchrashuvda davlatlar rahbarlari maslahatchilari yig‘ilishida dunyoning 42 mamlakatidan vakillar ishtirok etayotganini aytib o‘tdi.

«Turli davlatlar, global ishlarga turlicha siyosiy yondashuvlar. Ammo barchani xalqaro huquq ustuvorligi birlashtiradi va aynan shuning uchun Ukraina tinchlik formulasini taklif qildi. Chunki Rossiyaning tajovuzkorligi bilan buzilgan xalqaro tartibni tiklash kerak edi», — degan Zelenskiy.

Ukraina prezidenti ofisi rahbari Andrey Yermak Jiddadagi uchrashuv arafasida oldinda qiyin muzokaralar kechishi kutilayotganini yozgandi. OAV ma’lumotiga ko‘ra, Ukraina rivojlanayotgan davlatlarni ham Zelenskiyning tinchlik rejasini qo‘llab-quvvatlash zarurligiga ishontirishga harakat qilmoqda.

O‘z navbatida, Volodimir Zelenskiy Jiddadagi muzokaralar jahon yetakchilari darajasida sammit o‘tkazish bo‘yicha kelishuvlarga olib kelishiga va unda ham Ukrainaning tinchlik rejasi muhokama qilinishiga umid bildirdi.

Jiddadagi muzokaralarda Xitoy ham qatnashmoqda — bu yerga Xitoy hukumatining Yevrosiyo masalalari bo‘yicha maxsus vakili Li Xuey tashrif buyurgan.

«Bizda kelishmovchiliklar ko‘p va biz ko‘p masalalarda turlicha pozitsiyalardamiz, ammo muhimi bizda umumiy tamoyillar bo‘lishi», — degan Li Xuey muzokaralar oldidan. Kopenhagendagi uchrashuvda XXR vakillari ishtirok etmagandi.

Avvalroq Amerikaning WSJ nashri g‘arblik diplomatlarga asoslangan holda sammit o‘tkaziladigan joy sifatida Saudiya Arabistoni tanlanishidan maqsad g‘arb mamlakatlari bu orqali sammitda Xitoy vakillari ham ishtirok etishiga umid qilayotgani bilan bog‘liqligini yozgandi.

Pekin Rossiya bilan ham, Saudiya Arabistoni bilan ham yaqin aloqalarga ega.

Uch bosqich

Avvalroq Yermak Ukraina o‘z Formulasini uch bosqichda amalga oshirishni mo‘ljallayotganini aytgandi.

Birinchi bosqichda Ukrainada akkreditatsiyadan o‘tgan elchilar bilan uchrashuvlar bo‘lib o‘tgan.

Ikkinchisi — milliy xavfsizlik bo‘yicha maslahatchilarning rejani amalga oshirishning maqbul formulalari va mexanizmlarini izlash bo‘yicha uchrashuvlari, Yermakning so‘zlariga ko‘ra, uchrashuvlardan birinchisi Kopenhagenda bo‘lib o‘tgan, keyingisi Saudiya Arabistonidagisi.

Uchinchi bosqichda esa davlat rahbarlari darajasida global sammit tashkillashtirish rejalashtirilgan, bunday sammit yil oxirigacha o‘tkazilishi mumkin.

Wall Street Journal gazetasi jurnalistlari yozishicha, Saudiya Arabistonidagi sammit Kreml va Ukrainaning G‘arbdagi ittifoqchilari o‘rtasida asosiy rivojlanayotgan mamlakatlar (ularning aksari urush borasida betaraflik saqlab qolgan) simpatiyasi uchun faol kurash kechayotgan vaqtda bo‘lib o‘tmoqda.

WSJ suhbatdoshlariga ko‘ra, yevropalik mulozimlar sammit vaqtida urush qanday yakunlanishi kerakligi borasida Ukraina va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasida mavjud bo‘lgan kelishmovchiliklarga barham berilishiga umid qilmoqda.

Zelenskiyning rejasi

Nashr manbalari aytishicha, Kopenhagendagi uchrashuvda bu farqlar sezilarli darajada edi: Kiyev rivojlanayotgan mamlakatlarni prezident Volodimir Zelenskiyning tinchlik rejasini qo‘llab-quvvatlashga ishontirishga uringan.

Boshqa narsalar qatorida, bu reja har qanday muzokaralar Ukrainaning bosib olingan barcha hududlari qaytarilishi va Rossiya qo‘shinlari olib chiqilishidan keyingina boshlanishi mumkinligini ko‘zda tutadi.

Kiyev rejasining qisqacha ko‘rinishi quyidagicha:

• Yadroviy, oziq-ovqat va energetik xavfsizlik;
• Rossiya hududiga olib ketilgan barcha ukrainalik asirlar va fuqarolarni qaytarish;
• Ukraina hududiy yaxlitligini tiklash;
• Rossiya qo‘shinlarini olib chiqish va harbiy harakatlarni to‘xtatish;
• Adolatni tiklash;
• Ekotsidga yo‘l qo‘ymaslik;
• Eskalatsiyaga yo‘l qo‘ymaslik;
• Urush yakunlanganini qayd etish.

Rivojlanayotgan davlatlar umumiy tinchlik prinsiplarini muhokama qilishga tayyor, ammo ular Zelenskiy ilgari surgan rejani qo‘llamoqchi emas, deya yozadi WSJ jurnalistlari.