Noqonuniy sigaretalar kontrabandasi hamon mamlakatimiz iqtisodiyotidagi dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Birgina 2022 yilda O‘zbekistonda noqonuniy bozor ulushi 24,3 foizni tashkil etdi. O‘z navbatida, kontrabanda sigaretalar importi 2023 yilda ham davlat budjetiga jiddiy zarar yetkazadi: uning miqdori 1 trillion so‘mga (80 million AQSh dollari) yetishi mumkin, chunki noqonuniy savdo darajasi o‘sishda davom etmoqda. Keling, O‘zbekistonga noqonuniy sigaretalar qanday olib kirilayotgani va uning oldini olish uchun qanday choralar ko‘rish kerakligini ko‘rib chiqaylik.
BAAdan O‘zbekistonga
«Tamakisoz» tamaki ishlab chiqaruvchilar uyushmasining ma’lum qilishicha, kontrabanda sigaretalar mamlakatimizga BAA (73,7 foiz) va Janubiy Koreyadan (8,2 foiz) keltiriladi. Ushbu mahsulotlarni ishlab chiqaruvchilar «Gulbahar Tobacco» va «KT&G» bo‘lib, asosiy noqonuniy brendlardan biri «Milano KS SS» hisoblanadi.
Bunday sigaretalar respublikamizga qanday kirib keladi? Noqonuniy sigaretalarning aksariyati O‘zbekistondan tranzit orqali o‘tayotgani va ularning ehtimoliy manzillari Afg‘oniston, Qirg‘iziston va Tojikiston ekani aytiladi. Aslida yuk chegaramizdan o‘tib, O‘zbekistonda qoladi.
Aktual takliflar
Kontrabandachilarning noqonuniy faoliyati davlat iqtisodiyotiga katta zarar yetkazadi, biroq ayni paytda qonuniy ishlab chiqaruvchilar ham, importchilar ham zarar ko‘rmoqda.
Shu sababli, «Tamakisoz» uyushmasi vakillari muammoning eng samarali yechimi sifatida tashuvchi tomonidan aksiz solig‘i to‘liq summasini O‘zbekiston Davlat bojxona boshqarmasining depozit hisobvarag‘iga o‘tkazishi, O‘zbekistondan chiqib ketgach esa uni qaytarilishini taklif qilmoqda. Yana bir samarali chora – aksiz markasi bo‘lmagan tamaki mahsulotlarining O‘zbekiston orqali tranzitiga chek qo‘yilishidir.
Takliflar orasida sigaretaning ayrim markalarini rasmiy ravishda olib kirishni taqiqlash ham bor. Bu nima bilan bog‘liq? Hozir «Gulbahar Tobacco» korxonasi vositachi korxona orqali mamlakatimizga 1000 qutiga yaqin «rasmiy» import olib kiradi. Ammo hisob-kitoblariga ko‘ra, har oyda kamida 16 ming quti kontrabanda sigareta sotiladi. Shu bois, ushbu tashabbus faqat bitta maqsadni ko‘zlaydi – birinchi navbatda peshtaxtalarda O‘zbekiston aksiz markasiga ega tovarlarni joylashtirish, toki chakana savdo shoxobchalari ushbu markadagi sigaretlarni iste’molchilar va nazorat qiluvchi organlar uchun peshtaxtalarda qo‘rqmasdan saqlashi mumkin. Bunday «qonuniy» importdan so‘ng kontrabanda hajmining keskin o‘sishi kutilmoqda.
