Zamonaviy kasallik: raqamli köz zöriqişida nima qiliş yoki qilmaslik kerak?

Şuningdek, şifokor oxirgi vaqtda bemorlar közda doim qadaliş, yot jism borligini his qilişdan şikoyat qilayotgani, bolalarda köz olmasining normadan tez ösişi ham kuzatilayotganini aytadi.

“Buni maxsus indikatorlar bilan tekşirganimizda ularda köz yoş yetişmasligi aniqlanadi. Bu ba’zi hollarda közdagi yaralarning tez bitmasligiga ham sabab bölyapti”, – deydi u.

Nega ekranlar közga yomon ta’sir qiladi?

Kino köriş yoki öyin öynaş kabi uzoq davom etadigan maşğulotlar insonning ekranga köz uzmasdan qarab turişiga sabab böladi. Normal közlar 1 daqiqada 15-18 martagaça kiprik qoqib, özini namlab turişi kerak.

“Diqqat bir joyda bölgandan keyin köz yummasdan qaraladi. Buning oqibatida köz olmasida har xil özgarişlar, şox pardada qavariqlik, köz yoşi yetişmasligi yoki köz şox pardasi qurib qolişi mumkin”, – deydi oftalmolog.

Bundan taşqari, keçqurun çiroqsiz qoronği xonada ekranlarga termiliş ham köz kasalliklarining asosiy sabablaridan biri. Şifokorning tuşuntirişiça, telefonda çiqadigan nur ham közga, ham markaziy nerv sistemasiga ta’sir qiladi. “Köz olmasi miyaning taşqariga çiqqan qismi hisoblanadi. Markaziy nerv sistemasida böladigan narsalarning hammasi közda böladi. Közga birdan yoruğlik tuşib, birdan reaksiya berdimi, bunga markaziy nerv sistemasi ham befarq bölmaydi. Şundan keyin har xil kasalliklar rivojlanişi mumkin”, – deydi u.

Amerikaliklarning 77 foizida köz çarçaşi bor

Odamlar neça soatini ekranlarga qarab ötkazayotgani böyiça Özbekistondagi statistikalar topilmadi. Bugungi kun raqamli ekran qiyofasi haqida tasavvur paydo bölişi uçun AQŞ olimlari ötkazgan tadqiqotga qaraş kifoya. Unga köra, 93,5 foiz odam kuniga 2 soatdan ortiqroq ekranga qaraydi. Va ularning 77 foizida köz çarçaşi kasalligi boşlangan. 32,8 foiz odam köz zöriqişi, 32,7 foizi böyin oğrişi, 24 foizida boş oğriği, 23,3 foizida xira köriş, 22,8 foizida köz qurişidan şikoyat qilgan. Har 10 kişidan 6 nafari eng kamida 9 foiz vaqtini ekranlarga qaraş bilan ötkazadi.

Şuningdek, eng köp foydalanadigan raqamli vositalar ham örganib çiqilgan: 78 foiz kişi televizor, 74 foizi smartfon, 60 foizi leptop, 52 foizi kompyuter va 15 foizdan köproği videoöyinlarga qaraşi aniqlangan.

30 yoşgaça bölganlar boşqa yoş guruhlari bilan soliştirganda raqamli köz zöriqişi belgilaridan eng köp (73%) aziyat çekadi. Bel oğriği yoki böyin oğriğidan ayollar erkaklarga qaraganda 7 foizga köproq şikoyat qilişi aniqlangan.

Közoynaklar foyda beradimi?

Oftalmolog Ikromovning aytişiça, ha. Kompyuterdan himoya közoynaklari nurlarni qaytaradi. Ulardan foydalanib, bu jarayonni ma’lum bir miqdorda çöziş mumkin. Bunda közoynakdan foydalanib, 30-40 minut işdan keyin tanaffus qilinsa, köz bilan boğliq muammo bölmaydi. Şifokor mutaxassis bilan uçraşib, qanday közoynakdan foydalaniş böyiça tavsiya oliş kerakligini alohida ta’kidladi.

“Har bir tibbiyot muassasasining öz optikasi bor, öşanga kirib, nurlarni qaytarişga möljallangan, köz olmasining bir-biriga yaqinligiga qarab, ölçab, közoynak tavsiya qilinadi”, – deb tuşuntirdi u.

Bundan taşqari, işlayotganda maşq qildiruvçi közoynaklardan foydalaniş ham foydali. Ular köz muskullari va közdagi neyronlarni qitiqlab işlatadi.

Közlarni çarçatmaslik böyiça tavsiyalar

Köz zöriqişining qanday oldini oliş yoki davolaş mumkinligi haqida Kanada köz kasalliklari assotsiatsiyasi bir qança usullarni tavsiya qiladi.

Muntazam tanaffuslar. Közlarni çarçaş va qurib qolişidan saqlaş uçun 20-20-20 qoidasiga amal qiliş foyda beradi. Bunda 20 daqiqa işlab, 20 daqiqa közlarga dam beriş va eng kamida 20 fut (6 metr) uzoqlikdagi manzaraga qarab turiş tavsiya etiladi.

Kiprik qoqişni esda saqlaş. Ekranlarga qarab turganda köz yuzasi qurib qoladi, çunki kam kiprik qoqamiz. Kiprik qoqiş közni namlantirib, qurib qolişdan saqlaydi.

Köz tomçilari. Şifokor bilan maslahatlaşgan holda turli köz tomçilaridan foydalansa ham böladi.

Ekran yoruğligi va ölçami. Ekran yoruğligini sozlaş ham foyda beradi. Qolaversa, ekranni barmoq izlari va çanglardan tez tez tozalab turiş kerak. Çunki bu ikkisi ham ekranni xiralaştirib, vizual ravşanlikka raxna soladi. 

Ekranning şrift ölçami, kontrasti va yorqinligini közingizga qulaylaştiring. Misol uçun, öqiş uçun juda kiçik bölsa, şrift hajmini oşiring va ekran yorqinligini atrofga moslang. Kompyuterlar uçun ekranni közlaringizdan qöl uzunligidan (>50 sm) uzoqroq joylaştiring.

Köz uçun muhim maşqlar

Bundan taşqari, Otabek Ikromov özi sinovdan ötkazgan ayrim usullari bilan ham bölişdi.

“Yana bir yaxşi yöli – stol tennisi öynaş. Bunda ham köz gimnastika qiladi, ham himoya vositasi oşib, köz muskullari yaxşi rivojlanadi. Avvalo ötirgan odamning qon aylanişi yaxşi bölmaydi. Şuning uçun kabinetda heç bölmasa köz tuşadigan biror rasmni osib qöyib, öşanga qarab turiş yoki xonani toza havo bilan şamollatib, 5-10 marta aylaniş ham qon aylanişini, ham körişni yaxşilaydi”, – deydi u.

Şuningdek közlar uçun ayrim maşqlardan foydalaniş ham samarali. Masalan, közni yumib oçiş, köz olmasini harakatga keltiriş, köz muskul apparatining harakatini yaxşilaydi.

“Barmoğingizni közlaringizdan bir neça santimetr uzoqlikda uşlab turing va diqqatni unga qarating. Keyin diqqatni uzoqqa qarating, söngra barmoğingizga qayting. Buni bir neça marta takrorlang. Yoki közingizni yuming, ularni şiftga, söngra polga qarab aylantiring. Öngga, keyin çapga qarang. Uşbu maşqlar köz çarçoqlarini yengillaştirişga yordam beradi”, – deb tuşuntirdi Ikromov.

Yuqoridagi tavsiyalarga, albatta, amal qiling. Çunki pulni şifokorga sarflab yurgandan köra, yiğib tezroq sayohat qiliş yaxşi variant.

Zuhra Abduhalimova, jurnalist