Xon Yunusga hujumlar: G‘azo xalqi Misrga siqib chiqariladimi?

So‘nggi kunlarda Isroilning G‘azoga bosqini yana avj oldi. Avvalroq sektor janubidagi Xon Yunus shahrini xavfsiz hudud deb atab, tinch aholini o‘sha yerga ko‘chishga undagan Isroil hukumati endi bu shaharga ham raketalar uchirmoqda. Kun.uz urushdagi so‘nggi voqealarni sharhlash uchun ekspert Shavkat Ikromovni taklif qildi.

— Xavfsiz hudud deb atalgan Xon Yunusga ham hujumlar boshlangani va tinch aholi halok bo‘lgani aytildi. Xon Yunusga hujum qilishdan maqsad nima?

— Arab nashrlaridan biri Netanyahu boshchiligidagi sionistik hukumat shaxmat o‘ynayapti deb yozdi. Va shaxmat o‘yini strategik emas, balki taktik yurishlardan iborat bo‘layotganini ham aytadi. Rostdan ham xuddi shaxmat o‘ynayotganga o‘xshaydi. Avvaliga aholini janubga, ya’ni Xon Yunusga ko‘chishga chaqirdi, endi esa HAMAS vakillari Xon Yunusdan joy olgan deb, o‘sha yerda ham harbiy amaliyot bo‘lishini aytyapti.

G‘azoning geografiyasiga, hozirgi voqealarga qaraydigan bo‘lsak, aholi janubga, Misr chegarasi tomon qisib borilmoqda. O‘tgan suhbatda aholi ko‘chirilishi loyihasi haqida gaplashgandik, balki aholi qisib borilishi shu loyihani amalga oshirish uchundir. Oldin Xon Yunusga borishi kerakligi aytilgan aholi endi [Misr bilan chegaradagi] Rafahga borish kerakligini aytishyapti. Ular intervyularida Misrga chiqarib yuborilishlaridan xavotirlarini aytishyapti.

Xon Yunusga yig‘ilgan aholining soni 1,8 mlnga yaqinlashgan. Bu degani har bir qadamda aholi bor degani, joy juda tor. Bu yerda ham 3 dekabrdan quruqlik amaliyotlari boshlandi, HAMAS vakillari qidirilmoqda. AQSh, BMT, G‘arb va Sharq davlatlari bu yerda katta insoniy talafotlar bo‘lishi mumkinligini aytyapti. AQSh ham Isroildan tinch aholiga yetadigan zararni maksimal kamaytirishni so‘rayapti. Ammo ayni vaqtda amalga oshirilayotgan ishlar qurbonlar sonini faqat ko‘paytiradi. Otashkesim tugab, shanba kuni harakatlar boshlangandayoq OAV 700 nafar falastinlik halok bo‘lgani haqida yozdi. G‘azoda 2,5 mln-3 mlnga yaqin aholi bor. Ularni ko‘chirib chiqarish insoniyat tarixidagi yirik jinoyatlardan biri bo‘ladi.

Isroil Xon Yunusni bir nechta kvartallarga bo‘lib chiqqan. Hujum bo‘ladigan kvartaldagi aholiga bir kun oldin SMS-xabar yuborib, xavfsiz hududga o‘tishini so‘rayapti. Umuman, bu xuddi biz kinolarda ko‘rgandek vaziyat.

— Britaniya maxsus xizmatlari G‘azodagi asirlarni qidirishda Isroilga yordam berishi haqida xabarlar bor. Nega arab davlatlari ham Isroil asirligidagi minglab falastinliklarni ozod qilishda yordam qo‘lini cho‘zishmayapti?

— Arab davlatlari nega yordam bermayapti degan savol urush boshlangandan beri bor, umuman olganda, 1948 yildan beri bu savol aylanadi. Afsuski, arab davlatlarining o‘z manfaatlari, G‘azoda tinchlik o‘rnatilishidan ko‘ra muhimroq bo‘lgan o‘z maqsadlari bor. Shuning uchun ham bu urushga aralashmaydi, Bundan tashqari, har qanday aralashuv urushni G‘azodan tashqariga chiqarib yuborishi mumkin.

Britaniya razvedkasi yordam berishi masalasida HAMAS ham, boshqalar ham aytdiki, agar shunday bo‘lsa, Britaniya Isroilning jinoyatlariga teng sherik hisoblanadi. Ammo baribir Britaniya harakatlarni boshladi. Arab davlatlari, Turkiya va Eron ham Britaniyani ogohlantirdi, ammo bu shunchaki bayonotlar.

Netanyahu hukumati G‘azo shimolida g‘alaba qildik, deyotgan bo‘lsa-da, HAMAS va boshqa guruhlar buni rad etyapti. Chunki u yerda hali hukumat o‘zgarmadi, to‘liq nazoratga o‘tmadi. Isroil asirlarni ozod qilish, HAMASni yo‘q qilish kabi vazifalarni o‘z oldiga qo‘ygandi, ammo bajarganicha yo‘q – g‘alaba yo‘q. HAMAS Isroil o‘t ochishni to‘xtatsa, muzokaralarga o‘tirishini aytyapti. HAMAS biladiki, Isroil baribir muzokaraga kirishadi, chunki asirlarni ozod qilolmaydi. Britaniya razvedkasining aralashuvi HAMAS uchun fojia emas.

— Isroil G‘azoda bufer hudud yaratishni rejalashtirayotgani haqida xabarlar chiqyapti, bu nimani anglatadi?

— G‘azoni to‘liq nazoratga ololmasligini Isroil hukumati tushunib yetgan. Netanyahu hukumati bu hududda ikki xalq uchun ikkita davlat bo‘lishiga rozi emas. Shunga ko‘ra Netanyahu G‘azo HAMASdan olib qo‘yilsa, Mahmud Abbos hukumati emas, Isroil nazoratiga olishni aytardi. Ammo bu maqsadiga erisholmayapti va bufer hudud haqida gapiryapti. Hozirdan bunga harakatlar boshlangan, G‘azoni ikkiga bo‘lish bo‘lyapti. O‘tgan suhbatda aytganimizdek, Misr ham Sinay yarimorolida bufer hudud qilgan edi. Endi Isroil ham shunday hudud yaratmoqchi.

Yakshanba kuni 8-marta Isroil shaharlarida norozilik namoyishlari bo‘lib o‘tdi. Asirlarning yaqinlari hukumatdan talab qilyaptiki, asirlarni ozod qilishni muzokaralar yo‘li bilan amalga oshirish kerak. Aholi orasida Netanyahuni qo‘llab-quvvatlash darajasi pasaygan. Boshida Netanyahuni qo‘llagan nashrlar endi uni tanqid qilishga o‘tgan. Qurbonlar sonini kamaytirish, iqtisodiy barqarorlik, millik xavfsizlik, xalqaro obro‘ni saqlash uchun Natanyahu hozirgi harakatlarini o‘ylab ko‘rishi kerak, deyilyapti. Muxolif gazetalar esa bu urush Netanyahuning o‘zining urushi, nima qilayotganini tushunish qiyin, deyapti. Rostdan ham Isroil tomoni urushda kutilmagan qarorlar bilan insonlarga katta talafot keltirmoqda.

Aytganimdek, Natanyahuda Falastin davlatining tashkil etilishi g‘oyasi umuman yo‘q. O‘zgarishlar bo‘lishi uchun Isroilda hukumat almashishi kerak. Netanyahu juda ko‘p vaqt hokimiyatda qoldi va hozirgi urush ham hokimiyatni mustahkamlash uchun bo‘lyapti. Ekspertlar ham aytyaptiki, urushning keyingi taqdiri Netanyahu qarorlariga bog‘liq bo‘ladi.

NormuhammadAli Abdurahmonov suhbatlashdi.