Davos forumi: Bu yil nimalar muhokama qilindi?

Davos forumi shuning uchun ham o‘zaro ishonchni oshirishni o‘z mavzusi sifatida ko‘tarmoqda. Lekin, geosiyosiy tarqoq dunyoda, bunday ishonchsizlikning bo‘lishi tabiiy ekanini AQSh prezidentining xavfsizlik bo‘yicha maslahatchisi Jyeyk Sallivan ham ta’kidladi. Xitoy Davlat Kengashi raisi, ya’ni XXR bosh vaziri Li Tsyan esa “tarqoqlik hamkorlikka xalaqit bermasligi kerak” degan ma’noda chiqish qildi.

Bu yilgi Davos forumida, bir qancha muhim masalalar muhokama qilindi.

Eng muhim tadbirlardan biri – “Ukraina uchun tinchlik rejasi” deb nomlandi. Bu yig‘ilishda Ukraina prezidenti Zelenskiy chiqish qildi. Sessiyada jami 82 davlat delegatsiyalari ishtirok etgani aytildi. Aslida, forum tashkilotchilari bu yig‘ilishda davlat rahbarlarining ishtirokini ta’minlamoqchi bo‘lgan. Ammo davlat rahbarlari emas, maslahatchilar va ekspertlar ishtirok etgan. Rossiya taklif qilinmagan. Mezbon davlat bo‘lmish Shveytsariya “Rossiya ishtirokisiz, bunday yig‘ilishdan ma’no-mazmun kam” degan ohangda fikr bildirgan.

2023 yilda sun’iy intellekt shiddat bilan rivojlandi. Sun’iy intellekt – Davos forumidagi eng muhim mavzulardan biri bo‘ldi. Bugunga kelib, sun’iy intellekt borasida dunyo ekspertlari ikki qutbga bo‘lingan. Bir tomon sun’iy intellektni o‘ta xavfli deb bilsa, ikkinchi tomon, barchasi insonning nazorati ostida bo‘lib qoladi deb hisoblaydi. OpenAI kompaniyasi direktori Altman Davosda chiqish qilib, “keyingi yillarda sun’iy intellekt xavfli emasligini, aksincha, rivojlanishga juda katta hissa qo‘shishini ko‘rasiz” degan.

Keyingi yillarda biron bir yirik xalqaro tadbir iqlim mavzusini chetlab o‘tmaydi. Davos forumida ham shunday bo‘ldi. BMT bosh kotibi Gutterrish Davosda chiqish qilib, “qayta ishlanadigan energiyaga o‘tishning adolatli yo‘llari” haqida gapirgan. Jami 300 dan ortiq katta kompaniyalar iqlimga ta’sir qiluvchi chiqindilar chiqarishni kamaytirish majburiyatini olgan.

Siyosiy doiralar o‘zaro suhbatlarda “Tramp qaytadimi?” degan savolda, bir-birlarining fikrlariga alohida qiziqqan. G‘arbiy Yevropa va AQSh elitalarining asosiy qismi chuqur xavotirda. Ayniqsa, Trampning NATOdan chiqish, Yevropa bilan aloqalarni tanqidiy ko‘rib chiqish, Rossiya bilan kelishish mazmunidagi bayonotlari, meynstrim elitalarni tashvishga soladi. Lekin AQSh sobiq vitse-prezidenti Albert Gor “Trampning qaytishi aniq emas, u qadar xavotir olmang” degan mazmunda chiqish qilgan.

Qiziq bir xolat: Davos forumi ishtirokichilari “noma’lum kasallik” haqida ham fikrlar almashishgan. Ya’ni, forumning ushbu mavzuga bag‘ishlangan qismida, ishtirokchilar keyingi yillarda o‘ta xavfli bo‘lgan “noma’lum kasallik”, ya’ni kovid-19dan ham xavfliroq pandemiya yuzaga kelishi ehtimollari haqida fikr almashgan.

O‘zbekistonning bu Davos forumida ishtirok etishi ko‘p ham kuzatilmagan. 2016 yilga qadar O‘zbekiston o‘zini ixotalashni ma’qul ko‘rdi. Lekin mintaqada, turkiy dunyoda, musulmon dunyosida, qolaversa Yevrosiyo qit’asi va dunyo geosiyosatida o‘zining munosib o‘rnini egallashi kerak bo‘lgan rasmiy Toshkent mana shunday forumlarda ham faol ishtirok etishi, o‘z qadriyatlari, manfaatlari va loyihalari haqida baralla gapirishi zarur.

Chunki global dunyoda har bir davlat o‘zining ijobiy va betakror obrazini ko‘rsata olishi – juda muhim vazifa hisoblanadi.

Kamoliddin Rabbimov,
siyosiy tahlilchi