“Dunyo liderlari ustingizdan kuladi” - Harris debatda dadilroq gavdalandi

Tramp ham böş kelgani yöq, immigratsiya siyosati yuzasidan jiddiy tanqid yoğdirdi. Vitse-prezident işçilar manfaatlarini himoya qiliş tarafdori böldi, sobiq prezident esa liberallar ya’ni raqib demokratlar Amerikani hujjatsiz immigrantlarga töldirib yuborganini keskin qoraladi. Uning aytişiça, davlatda 12 million hujjatsiz xorijlik yuribdi va bunga demokratlar aybdor. Harris esa Trampning bu gaplarini qabul qilib bölmasligini aytdi.

Harris kutilganidek ayollar huquqlari bir qismi hisoblangan tana erkinligi, ya’ni abort qilişga bölgan ta’qiqni qoralay ketdi. Bu bilan respublikaçilarni huquqlarni çeklaganlikda aybladi. Tramp esa bu masalaga jiddiy e’tibor qilmadi yoki çuqurroq muhokama qilişni istamadi. Bilasiz, respublikaçilardan vitse-prezidentlikka nomzod Vens bu taklif taşabbuskorlaridan sanaladi. U  tuğmagan ayollarni tanqid qilib keladi. Tramp esa buni Oliy sud yelkasiga yukladi, ya’ni buni Oliy sud hal qiladi dedi.

Misli körilmagan yolğonlarga boy debat

Işsizlik masalasi eng qaynoq va amerikaliklarni hayajonlantiradigan mavzu. Bayden prezidentligida million-million yangi iş örinlari yarata olganidan maqtansa, Tramp uni iqtisodni izdan çiqarganlikda ayblaydi. “Amerika ovozi” tahliliga köra, har ikki nomzod iş örinlari yaratiş va işsizlik borasida asossiz da’volar qildi. Harris Trampni 2020 yildagi saylov natijalarini tan olmay, öz tarafdorlarini Kongressga hujumga jönatganini keskin tanqid qilib, uni qörqoq deya atadi. Tramp esa bu gaplarni inkor etib, tört yil oldingi saylovlarni adolatsiz ötgan, deya takrorladi. Uning aytişiça, amerikaliklarning deyarli 75 millioni öşanda Trampni tanlagan va qayta saylaniş uçun bunday natijani hali biror Prezident körsatmagan. 2021 yil 6 yanvardagi Kapitoliy qamalida ham Respublikaçi nomzod demokratlarni aybladi. Xalqaro media platforlari xabarlariga köra, Tramp misli körilmagan darajada yolğonlarni gapirdi. Migratsiya, inflatsiya, abort va boşqa mavzularda sobiq prezident ketma-ket yolğon gaplarni gapirgan. «CNN» telekanali bu borada faktlar tekşiruvini ham ötkazdi.

«CNN» telekanali Trampning uydirmalarini bitta joyga jamlamoqda

Faktlar tekşiruvi natijalariga töxtalamiz.  Harris Trampning siyosati savdo soliğini paydo qilişi, bu esa örta sinf vakillari uçun jiddiy muammo bölişini asoslaşga urindi. Bu asosli, Harris agar Tramp Oq Uyga qaytsa, yangi tariflarni joriy etişiga işora qilmoqda.

Tramp esa öz boşqaruvi davrida inflatsiya muammosi bölmaganini aytdi. Faktlar tekşiruviga köra, bu yolğon. Çunki Tramp prezidentligi davrida inflatsiya darajasi 7,8 foizni taşkil qilgandi. Ayniqsa Covid-19 pandemiyasi iqtisodga zarba bergan.

Trampning yana bir gapi – muhojirlar AQŞga qamoqxonalar va ruhiy kasalxonalardan kelişmoqda.  Millionlab odamlar bizning davlatimizga jinnixonalardan oqib kelmoqda, dedi u. Faktlar tekşiruviga köra, sobiq prezidentning bu gapiga heç qanday dalil yöq. Tramp Bayden davrida hujjatsiz immigrantlar soni oşgandan oşganini aytdi. Tramp bir marta AQŞda 21 million odam har oy AQŞ çegarasini kesib ötayotganini aytdi. Faktlar tekşiruviga köra, bu katta yolğon. Hozirgi hisob-kitoblarga köra, bu körsatkiç taxminan 10 millionni taşkil qiladi.

 Debatda taşqi siyosat – alohida paragraf

 Ikki nomzod bahslaşgan mavzulardan asosiysi – şubhasiz Ukraina uruşi. Harris Trampning uruştöxtatar 24 soatlik rejasini qoralar ekan, demak u boy berişga şay deya ta’kidladi. Harris fikriça, bu amerikaga xos iş emas, töğri kelmaydi. Tramp esa öz fikriga sodiq qolib, bu uruş oqibatida odamlar ölayotgani, buni töxtatiş kerakligini aytdi. Men uruşdagi har bir taraf bilan gaplaşib, yeçimni, murosani topa olaman, dedi sobiq prezident. Harrisning urğu berişiça, Ukrainaga hujum boşlanganda Bayden Kiyevni qöllaş uçun global koalitsiya tuzgani – katta yutuqdir. Yordam berganimiz sababli Ukraina özini havodan himoya qildi, zarur qurollarga ega ekani uçungina bugun ham Ukraina mustaqil davlat. Agar Tramp prezident bölganida Putin hozir Kiyevda ötirgan bölardi, dedi vitse-prezident.

 Ukraina uruşida Kiyev yutişini xohlaysizmi degan savolga Tramp eng muhimi uruşni töxtatiş deya javob qaytardi. Demokratlarga köra, Tramp Amerikaning dunyo bilan aloqalarini uzadigan odam. Sobiq prezident esa Amerikaning Afğonistonni tark etişini yodga olarkan, buni şarmandali voqea deya atadi. Bayden va Harris Afğonistonni tark etişda tinimsiz şarmandali qadamlar taşladi. Milliardlab dollarlik qurol aslaha ortda qolib ketdi, isrof böldi. Harris esa Baydenni oqladi, Afğonistondan çiqişga 4 prezident harakat qilgani lekin buni faqat Baydengina eplaganini qöşimça qildi.

Debat xalqaro media platformalarida eng qaynoq va yonib turgan mavzu bölib turibdi. Ekspertlar töxtovsiz fikr bildirmoqda. Harris kampaniyasi debat tugaşi bilan bir neça daqiqa ötib, ikkinçi raundga tayyorligini oşkor qildi. Hozir «CNN» telekanali ekspertlari fikrlarini taqdim qilamiz. 

“Qöl siqişdan boşlangan debat şaxsiy munozaraga aylanib ketdi. Lekin bu u qadar ajablanarli holat emas. Tramp Harrisni ğazablantirdi, şuning uçun ham Harris kampaniyasi ofisi ikinçi raund talabi bilan çiqdi”. – Kevin Liptak

“Tayyorgarlik kunlarining bölişi Harris foydasiga öynadi. Demokrat nomzod Tramp uçun nozik bölgan nuqtalar – irqçilik, abort, uruş masalalarini kötardi. Lekin Tramp ham ehtiyotkor edi”. – Manu Raju

“Debatni 10 ta söz bilan tariflaş kifoya. Harris Tramp oldiga çiqib, siz Baydenga emas, menga qarşi kuraşyapsiz, degandek böldi. Amaliyot mukammal bölmasligi mumkin, lekin bu munozara natijaga ta’sir ötkazadi. Yakuniy söz saylovçilarga qolmoqda”. – Jyef Zeleni

“Nomzodlar Filadelfiyani tark etişlari mumkin, ammo ular efirni tark etmaydilar. Ikki tomon saylov davomida 62 million dollarga yaqin efir vaqtini zaxiraladi, bu katta ehtimol bilan kuzdagi eng katta bozor degani. Pitsburg ham kamida 32 million dollarlik reklama kutmoqda”. – Stiv Kontorno

“Bu Tramp uçun qiyin bahs böldi. U özgarişi kerak emasdi, lekin Harrisni ham uşlaşi kerak edi. Ammo, Tramp bunday qila olmadi”. – Ebby Filipp

Debatni nomzodlar qöl berib xayrlaşmasdan tark etişdi. Eslatib ötamiz, debat ötgan Filadelfiyada bundan 248 yil avval AQŞ mustaqillik deklaratsiyasi imzolangandi va şu jihatdan ham bu tarixiy şahar hisoblanadi.

Şohrux Majidzoda tayyorladi.