Varşava köçalaridagi ölimlar 2 barobarga kamaytirildi: qanday qilib?

Biroq bunday keskin pasayiş yaqin tarixda xavfsizlikni kuçaytiriş böyiça amalga oşirilgan sa’y-harakatlarning samarali bölganidan dalolat beradi. Bunda piyodalar ötiş joylarini modernizatsiya qiliş kabi mahalliy çoralar bilan birga avtomobilçilarni maşina boşqarişda öz zimmasiga köproq yuridik mas’uliyat olişga majbur qiladigan yangi milliy qoidalarning ham örni beqiyos.

Hukumatning harakatlari

Xususan, xavfsizlik tarafdorlari Polşada 2021 yilda qabul qilingan va piyodalarda yöldagi ötiş joylarida avtomatik ustuvorlik beruvçi qonunni qayd etgan. Bu qoidaga amal qilmagan va piyodalarga yöl bermagan haydovçilar 5000 zlotiy (1220 dollar)gaça jarimaga tortiladi. Örtaça oylik iş haqi 6500 zlotiy bölgan Polşada bu juda katta summa.

Biroq omillarning birortasi Varşavada yanada samaraliroq yaxşilanişlarni tuşuntirib berolmaydi, deydi munitsipal yöl boşqarmasining xavfsizlik böyiça direktori Mikolay Piyenkos. «Bu Varşava pozitiv jihatdan ajralib turişiga hal qiluvçi ta’sir körsatadigan bir qator çoralardir», —degan u.

Eng muhim vosita 2016 yilda Varşavadagi piyodalar ötiş joylari tadqiq qilingani böldi. Şaharda alohida xavf tuğdiradigan 400 taça ötiş joyi yoki umumiy ötiş joylarining 10 foizi tanlab olindi. Öşandan beri şahar yiliga 40 mln zlotiy (10 mln dollar) mablağni har yili xavfli joylarni modernizatsiya qiliş, çunonçi, köçalarni yoritiş, köça sathidan kötarilgan piyodalar ötiş joylari va çorrahalarda transport vositalarining harakatini yengillaştiriş uçun halqali yöl tugunlari barpo etiş uçun sarflab kelmoqda. Harakat tezligini pasaytiriş uçun şaharda köplab «yotiq politsiyaçilar» örnatilgan, piyodalar ötiş joyiga yaqinlaşiş yaqindagi parkovkalar olib taşlanib, tuşunarliroq qilingan. Şahar keyingi tört yil içida modernizatsiyaga sarflanayotgan pullar miqdorini ikki karraga oşirmoqçi.

Varşava yöl xöjaligi departamenti direktori örinbosari Tomaş Toşa rahbarligi ostida köçalarning qayta rejalaştirilişi ham keyingi yaxşilanişlarga sabab bölişi mumkin. Özining avvalgi lavozimida janubdagi unçalik katta bölmagan Yavojno şaharçasida Vision Zero çoralarini muvaffaqiyatli qöllagan Toşa özining yöl harakatini tinçlantiriş böyiça muvaffaqiyatli çoralarining ayrimlarini Varşavada ham qöllamoqçi. Bu çoralarga ayrim köçalarni toraytiriş va harakat tezligi ustidan sinçkov nazorat örnatiş bölişi mumkin. Kutilişiça, jamoat transporti harakati çastotasining yanada yaxşilanişi va xavfsiz veloyölaklarning qöşilişi avtomobil boşqarişga yaxşi muqobil yaratadi.

Toşa asosiy muammoni tezlikda deb biladi. «Meni bu yerga Vision Zeröga asos yaratiş uçun çaqirişgan», — degan u Bloomberğga. — Amaliyotda işlaydigan yagona narsa bu — fan. Agar biz ölim holatlari asosan kinetik energiya tufayli röy berayotganini bilsak, demak kinetik energiyani kamaytirişimiz kerak».

Unçalik ham nol emas

Bu orada mahalliy xavfsizlikni himoya qiliş böyiça mahalliy guruhlarning ayrim yetakçilari körilayotgan çoralarni yetarli emas, deb hisoblamoqda va Varşava hokimiyatini bu masalani ustuvor deb hisoblamayotganlikda ayblab kelmoqda.

«Şahar bir töqnaşuvdan ikkinçisigaça yaşamoqda», — degan Miasto Jest Nasze («Bizning şahar») huquqbonlik assotsiatsiyasi a’zosi Voysex Luçka. Bu assotsiatsiya hozir Varşava mahalliy hokimiyat organlarida saylangan vakillarga ham ega. U hukumatning reaksiyasini ham «yetarli emas», deb atagan.

U şu yilning yozida ölim bilan tugagan avariyaga işora qilgan. Öşanda tezlikni oşirgan haydovçi piyodalar ötiş joyida bir kişini urib ketib, söngra bekatda avtobus kutayotgan odamlar guruhini urib yuborgan. Luçka buni hokimiyatning beparvoligi tufayli yuz bergan deb hisoblaydi. Çorraha şahar xaritasi nol baho olgan, çunki u tört tasmali sfetoforsiz yölni kesib ötadi va haydovçilarni piyodalar ötiş joyiga yaqinlaşayotgani va tezlikni pasaytirişidan ogohlantiruvçi oddiy yöl belgilariga ham ega emas. Ajal keltirgan töqnaşuvgaça bu çorraha modernizatsiya qilinmagan.

«Piyodalar ötiş joyi, albatta, xavfsizroq bölişi mumkin, biroq kimdir yölga qaramasdan, soatiga 130 km tezlikda kelayotgan bölsa, infratuzilmani ayblaş qiyin», — deydi yana bir aktivist Piyenkos. Öylovsiz haydovçilardan taşqari, u yaqinda piyodalar bilan boğliq ölim bilan tugagan holatlarda odamlar yölni qizil çiroqqa kesib ötgani yoki piyodalar ötiş joyi bölmagan joylardan kesganini qayd etgan.

Şaharda hozirça tezlikni nazorat qiluvçi kameralar örnatilmagan, çunki faqat Polşa milliy hukumati bunga qöl urişi mumkin. Vaziyatni yaqinda Varşava meri Rafal Tşaskovskiy ham tanqid ostiga olgan.

«Agar biz yöl harakati xavfsizligi ustida samarali işlaşni istasak, buning uçun qölimizda maxsus vositalar bölişi kerak, — deb yozgan u oktyabr oyida tezlikni oşirgan haydovçining aybi bilan bir inson halok bölganidan söng X ijtimoiy tarmoğida. — Xavfsizlik boş ustuvor bölişi kerak».

Garçi bunday qoidabuzar haydovçilar soni kam bölsa-da, avtomobilni xavfli boşqariş şahar madaniyatiga qarşi kuraşiş böyiça hali köp işlarni amalga oşiriş kerak. Polşaning Gazeta Wyborcza gazetasi ma’lumotlariga köra, şu yilning mart-aprel oylarida Varşava politsiyasi mingdan ortiq mast holdagi, 120 nafar narkotik moddalar ta’siri ostidagi, 800 nafarga yaqin haydovçilik guvohnomasiga ega bölmagan va 300 dan ortiq sud tomonidan avtomobil haydaş huquqidan mahrum etilgan haydovçilarni töxtatib uşlagan.

«Bunday odamlar maşina haydar ekan, töqnaşuvlar muqarrar, — degan Toşa. — Heç bir ölimni, garçi u yöl-transport hodisasida röy bergan bölsa ham, ahloqiy nuqtayi nazardan qabul qilib bölmaydi».