Suriyada nega harbiylar prezidentni himoya qilmadi? Bu to‘ntarishdan qaysi davlatlar yutdi, kimlar yutqazdi? Siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov Kun.uz'dagi kolonkasida diktator Bashar Asad rejimining qulashi haqida so‘z yuritadi.
1970 yildan buyon Suriya hokimiyatida bo‘lib kelgan Asadlar sulolasi quladi. Bashar Asad oilasi bilan Rossiyaga qochdi. Bu sulola Suriyani yarim asrdan ortiq boshqardi.
Suriya – Yaqin Sharqdagi muhim davlatlardan biri. Aholisi 23 milliondan oshiq (bundan tashqari, yana bir necha million aholi qo‘shni mamlakatlarda qochqin maqomida). Hududi – O‘zbekistondan deyarli ikki yarim baravar kichik, lekin Isroilga nisbatan 8,5 baravar katta.
Ikkinchi jahon urushi tugagach, dunyoda ikki qutblilik davri boshlanadi. Sovuq urush davrida arab davlatlari ham de-fakto ikki tomonga bo‘linadi. Ba’zi arab davlatlari SSSRga oriyentir oladi, o‘zlarining davlatlarida arab milliyatchiligi asosidagi sotsializmni joriy qilishga kirishadi. Shunday davlatlardan biri – Suriya edi. Suriya, Misr, Iroq va boshqa davlatlarda Baas partiyasi tuziladi, kuchayadi, hokimiyatga keladi. Baas partiyasi Suriya hokimiyatiga 1963 yilda, davlat to‘ntarishidan keyin kelgan. Partiyaning asosiy g‘oyalari – arab milliyatchiligi, insonlar tengligi, arab davlatlarining barchasi birlashishi kerakligi, dunyoviy davlatchilik va boshqalar edi. 1970 yilga kelib, Hofiz Asad hokimiyatdagi general Saloh Jadidni yiqitadi va o‘zi hokimiyatga keladi. O‘sha vaqtdan boshlab Asadlar davri 2024 yilning 8 dekabriga qadar davom etdi.
2000 yilda Xofiz Asad vafot etadi. Va uning o‘g‘li Bashar Asad Suriya prezidenti bo‘lib “saylanadi”. Rasman Suriya “respublika” bo‘lsa-da, de-fakto monarxiya tomon ketayotgan edi.
2011 yilda arab davlatlarida Arab bahori deb atalmish ommaviy namoyishlar va inqiloblar boshlandi. Arab dunyosi yagona axborot hududida yashaydi. Shuning uchun Tunisdan boshlangan ommaviy namoyishlar Jazoirga, Misrga, Mag‘rib va Iordaniyaga, Saudiya va Bahraynga ham tarqaladi. Arab bahori Suriyani ham aylanib o‘tmaydi. O‘sha 2011 yilda Suriyaning bir qancha mintaqalarida oddiy odamlar islohotlar so‘rab namoyishlar o‘tkazishadi. Lekin Bashar Asad rejimi namoyishlarni qattiq bostiradi: ko‘plari o‘ldiriladi, qolganlari qamaladi va baxti borlari qochib qutuladi. Natijada, Suriyada fuqarolik urushi boshlanadi.
Suriyadagi Asad rejimi nega bu qadar tez va qarshiliksiz quladi degan savol – juda muhim. Asosiy sabab – Asad rejimining legitimligi yo‘q edi.
