Qisilgan elektromobil bozori, yer ajratiş va qurilişda yangi tartiblar - hafta dayjesti
|05:22 / 09.02.202512 418
Avtomonopoliya yana öz qudratini köz-köz qildi: elektromobil importiga bahaybat tösiq qöyilmoqda. Beşta hududda fermerlarga mustaqillik e’lon qilindi: ular özlari xohlagan narsani ekişi mumkin böladi. Uy-joy qurilişida yangiliklar: eskrou tizimining tafsilotlari ma’lum. Ortda qolayotgan muhim xabarlari – Kun.uz dayjestida.
Oxirgi yillarning eng salbiy kutilmalaridan biri baribir amalga oşdi. Jizzaxda elektromobil yiğiş boşlanganidan bir yil ötar-ötmay, importga navbatdagi ulkan tösiq kiritilmoqda.
Özbekiston boş vaziri 31 yanvarda imzolagan, 4 fevral kuni e’lon qilingan qarorga binoan, 1 maydan boşlab işlab çiqarilganiga 3 yildan oşmagan elektromobillar uçun utilizatsiya yiğimi BHMning 30 baravaridan 120 baravarigaça, ya’ni amaldagi 11 mln sömdan 45 mln sömgaça oşiriladi. Bu esa BYD'ning dilerlik tarmoğidan taşqaridagi import elektrokarlar narxi kamida 2600 dollarga qimmatlaşişini anglatadi.
Yaqindagina qonunosti hujjatlar keng jamoatçilik bilan muhokama qilinmayotganiga eng yuqori darajada e’tiroz bildirilganiga qaramay, qaror jamoatçilik muhokamasiga qöyilmasdan qabul qilindi. Qaror nomida “akkumulyator” sözi xato yozilgani esa hujjatning hatto zaruriy ekspertizalardan ham ötganiga savollar tuğdirmoqda. Utilizatsiya yiğimi karrasiga oşirilgani yuzasidan hukumat rahbari ham, taşabbus mualliflari deb körsatilgan vazirlar ham izoh bermadi. Yangi saylangan deputatlar şov-şuvli qaror böyiça heç kimni parlamentga çaqirmadi.
Aholining elektromobillardan foydalanişini rağbatlantiriş haqida bot-bot yangrayotgan bayonotlar fonida paydo bölgan bu qaror, kelib-kelib yaşil iqtisodiyot yilida qabul qilingani, taklif mualliflari qatorida Ekologiya vazirligi ham körsatilgani, yiğimni oşirişdan maqsad “yaşil texnologiyalardan foydalanişni kengaytiriş” deb e’lon qilingani, qaror ijrosini ta’minlaş Jahon savdo taşkilotiga kiriş jarayonlariga mas’ul Jamşid Xöjayevga topşirilgani – tarmoqlarda turli kinoya va kesatiqlarga sabab bölmoqda.
Mavzuga oid
10 min
Qaror talablari gibrid avtomobillarga taalluqli emas. Gibrid modellar uçun yiğim stavkasi hozirça özgarişsiz qolyapti. Şunday bölsa-da, bitta segmentda narxlar oşişi tabiiy ravişda bozorning barça segmentlariga ta’sir qilmasdan qolmaydi. Ma’lumot uçun, ötgan yili elektrodvigatelga ega 41,5 mingta yengil avtomobil import qilingan bölsa, şundan 17,5 mingtasi gibrid modellar bölgan.
Eslatib ötamiz, mahalliy işlab çiqaruvçilarda utilizatsiya yiğimini tölamaslik böyiça imtiyoz bor. Kun.uz'ning oçiq ma’lumotlar asosidagi hisob-kitoblariga köra, birgina UzAuto Motors'ga berilgan imtiyoz sabab kompaniya 2024 yilda tölamagan utilizatsiya yiğimining jami miqdori 10 trillion sömdan oşadi. Imtiyozi yöq xususiy importyorlar va jismoniy şaxslardan esa ötgan yili 2 trillion sömga yaqin yiğim undirilgan bölişi mumkin, lekin bu trillionlar qayerga ketayotgani haqida şu paytgaça biror marta ma’lumot berilmagan.
Suğoriladigan yerlar yangi tartib asosida ijaraga beriladi
Özbekistonda ilk marta fermerlarga öz yerida nima ekişni özi belgilaş huquqi berilmoqda. Bunday huquqni oliş uçun fermerlar 5 ta hududda yangi tartib asosida auksionga qöyiladigan yerlarni yutib olişi kerak böladi. 3 fevral kuni davlat rahbari tegişli farmonni imzoladi.
Farmonga asosan, Qoraqalpoğiston Respublikasi, Andijon, Farğona, Jizzax va Toşkent viloyatlarida joylaşgan, tuman hokimliklari tasarrufida turgan, paxta va ğalla ekilmaydigan 3300 gektardan ortiq ekin maydonlari 2025 yil bahorgi ekiş mavsumigaça yangi tartib asosida auksionga çiqariladi. Bunda, E-auksion platformasiga joylanadigan lotlar 3 gektardan 50 gektargaça ölçamda böladi, konturlarning yaxlitligi va suğoriş tizimi buzilmaydi.
Auksionlarda yaşaş joyi yoki yuridik manzilidan qat’i nazar barça jismoniy va yuridik şaxslar (rezidentlar) iştirok etişi mumkin. Hozirda öz yeriga ega fermer va dehqonlar, çet el investitsiyalari iştirokidagi korxonalar ham şular jumlasidan. Ğoliblar yerni keyinçalik uzaytiriş imkoniyati bilan 49 yilga ijaraga oladi va u yerda qanaqa ekin ekişni davlat bilan kelişmasdan, özi mustaqil belgilaydi.
Qarorda izohtalab bandlar ham yöq emas. Hujjatning 4-bandiga köra, oltita tuman – Pop, Örta Çirçiq, Yozyovon, Qöştepa, Quva va Farğona tumanlarida suğoriladigan yerlarning aksariyati hokimliklar balansiga qaytarib olinadi. Qarorda yozilişiça, bu tumanlardagi fermerlar hozir foydalanayotgan jami yer maydonining örtaça 80 foiz qismiga nisbatan ijara huquqidan ixtiyoriy ravişda voz keçişi kerak. Qolgan 20 foiz yer maydoni ularga 49 yilga qayta rasmiylaştirib beriladi va bu vaqt davomida qanaqa ekin ekişni özi mustaqil belgilaş huquqiga ega böladi.
Fermer öz yerining 80 foizlik qismidan ixtiyoriy ravişda voz keçişni rad etsa, nima böladi, qarorda bunga aniqlik kiritilmagan. Olib qöyilgan yerlar yangi tartib asosida auksionga çiqariladi, şu tariqa, Pop, Örta Çirçiq, Yozyovon, Qöştepa, Quva va Farğona tumanlari töliqligiça yangi tizimga ötişi, bu tumanlardagi barça ekinzorlarda yer egalari nima xohlasa, şuni ekişi aytilmoqda. Kuzgi ekindan oldin yangi tartibni boşqa hududlarga ham tatbiq qiliş masalasi körib çiqiladi.
Uluş kiritiş asosidagi qurilişlar tartibga solinadi
Quriliş sohasida ham yangi tartib joriy etilyapti. Prezident farmoni bilan, hali bitmagan uydan kvartira sotib olayotgan xaridorlarning aldanib qolişi holatlariga qarşi çoralar belgilandi. 1 iyuldan boşlab, quruvçilar va xaridorlar örtasidagi uluş kiritiş töğrisidagi şartnomalarni notarial tasdiqlaş talab etiladi. Notarial tasdiqlangan şartnomalar kadastr röyxatidan ötkaziladi va xaridorda özi kiritgan uluşga nisbatan mulk huquqi paydo böladi. Mulk huquqini esa boşqa birovga sotiş yoki meros qilib qoldiriş mumkin.
Buning natijasida, hali kadastri çiqmagan uylarning ham ikkilamçi bozori paydo böladi. Ya’ni, xonadonni kotlovan bosqiçida sotib olgan bölsangiz, uni sotiş uçun uy bitib, kadastri çiqişini kutiş şart bölmaydi.
Eskrou tizimini yölga qöyiş ham 2025 yil 1 iyuldan boşlanadi. 2026 yil 1 yanvardan boşlab, yangi tizim barça uçun majburiy böladi, quruvçilarga mablağlarni faqat eskrou orqali jalb qilişga ruxsat beriladi. Bunda, quruvçi kompaniya quriliş işlarining kamida 30 foizini öz mablağlari hisobidan amalga oşirişi kerak. Qolgan 70 foizgaça bölgan mablağni eskrou hisobvaraği oçilgan bank kredit sifatida ajratadi. Uluşdorlar pulni quruvçining öziga ega emas, bankka – eskrou hisobvarağiga tölaydi. Eskrou hisobida pul turgani uçun, bank quruvçiga arzonroq kredit beradi. Uluşdorlar tölagan, eskrou-hisobda saqlab kelingan pullar uy bitmagunça quruvçiga berilmaydi.
1 iyuldan, şuningdek, yangi qurilayotgan uy-joylar böyiça oçiq platforma işga tuşişi kerak. Quruvçilar bu platformaga loyihaga oid muhim hujjatlar va ma’lumotlarni joylaydi. Xaridorlar platformaga kirib, quruvçining reytingi va hujjatlari, bundan avval qanaqa loyihalarni amalga oşirgani, avvalgi loyihalarni öz vaqtida topşirganmi yoki yöq – tekşirişi mumkin böladi. Şuningdek, platformada qurilayotgan obektning joylaşuvi, unda neçta qavat, neçta kvartira bölişi, kvartiralarning neçtasi sotilgani, uylar qaçon foydalanişga topşirilişi kabi ma’lumotlar ham böladi. Obekt platformaga kiritilmagan bölsa, notariuslar va kadastr organlari bu obektga uluş kiritiş töğrisidagi şartnomalarni qabul qilmaydi. Platformaga ma’lumot kiritmagan quruvçilar javobgarlikka tortilişi aytilmoqda.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Özbekistonda kambağallik çegarasi yangilandi. Endilikda kişi boşiga bir oylik xarajatlar 669 ming sömga yetmaydigan oilalar rasman kambağal hisoblanadi. E’tiborlisi, 669 ming söm – bir yil oldingidan atigi 7,7 foizga yuqori. Vaholanki, 2024 yilgi rasmiy inflatsiya 9,8 foiz deb e’lon qilingan edi. Ma’lumot uçun, rasmiy raqamlarga köra, ötgan yili kambağallik darajasi 11 foizdan 8,9 foizga tuşgan: kambağallar soni 719 ming nafarga kamayib, 2024 yil yakunida 3,3 mln kişini taşkil etgan.
Xorijdan Özbekistonga kurerlik jönatmalari uçun yiğim belgilandi. Endilikda xalqaro kurerlik jönatmalarida 1 kg yuk uçun BHMning 2 foizi (7500 söm) miqdorida yiğim undiriladi. Şu bilan birga, bir qator bojxona yiğimlarining stavkalari Jahon savdo taşkiloti talablariga muvofiq pasaytirilyapti. Xususan, bojxona qiymati 100 ming dollardan yuqori bölgan importdagi bojxona yiğimlari ança arzonlaşgan.
Şveytsariya Gulnora Karimova işi doirasida musodara qilingan mablağlarning 182 mln dollarlik navbatdagi paketini Özbekistonga qaytarmoqda. 6 fevral kuni Özbekiston hukumati va Şveytsariya federal kengaşi tegişli bitimni imzoladi. 182 mln dollar BMT şafeligidagi trast fondiga topşiriladi va xalq manfaatlariga işlatilişi nazorat qilib turiladi. Eslatib ötamiz, Şveytsariya tomoni 2022 yilda 131 mln dollarlik birinçi paketni qaytargan.
Özbekistonda 1 maydan boşlab mahsulot va xizmatlarni “Halol” belgisi bilan tamğalaş yölga qöyiladi. Hukumatqaroriga köra, “Halol” sertifikati 3 yilga beriladi va belgilangan talablarga rioya etilişi davriy baholab boriladi. Bu jarayonda Islom mamlakatlari standartlari va metrologiya instituti (SMIIC) tasdiqlagan mezonlarga ustuvorlik beriladi. Sertifikat oliş uçun tegişli tartibda akkreditatsiyadan ötgan taşkilotga murojaat qiliş kerak böladi. Sertifikatlovçi taşkilotga 6 oy içida akkreditatsiya beriş vazifasi qöyilgan.
Komron Çegaboyev tayyorladi.
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi