Rossiya Ukrainani mag‘lub eta olmadi. Urushning uchinchi yilidan xulosalar

G‘arb qurollari orasidan HIMARS raketa tizimlarini alohida ta’kidlash lozim. AQSh taqdim etgan yuqori mobillikka ega bu artilleriya komplekslari Rossiya qo‘shinlarini ta’minot zanjirini uzoqroqqa surishga majbur qildi, bu bilan hujum operatsiyalarini sekinlashtirdi. Ammo bu qurollar asosan Ukraina mudofaasini mustahkamlashga xizmat qilib, urushni tubdan o‘zgartirish uchun yetarli bo‘lmadi.

“G‘arb haqiqatan ham Ukrainani muhim qurollar bilan ta’minladi va Kiyevga ancha yordam berdi. Lekin Abrams tanklari texnik jihatdan murakkab tuzilgani va armiya tarkibida zararlangan tanklarni doimiy ta’mirlovchi mexaniklar yetishmasligi sabab kutilgandek samara bermadi. Undan tashqari Abrams’larning soni ham atiga 31 ta edi. F-16 qiruvchi samolyotlarini boshqaruvchi uchuvchilar yetishmovchiligi ham uchoqning imkoniyatidan to‘liq foydalanish imkonini bermadi. Shunga qaramay HIMARS, ATASMS kabi uzoq masofaga zarba bera oluvchi raketa tizimlari Ukrainaga front chizig‘ida katta yordam berdi”, – deydi siyosiy fanlar doktori, professor Aktam Jalilov.

Ukraina uchun mas’uliyat Yevropa zimmasiga tushadimi?

Donald Trampning qayta saylanishi bilan AQShda siyosat keskin o‘zgardi. AQShning asosiy e’tibori Xitoy va Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga o‘tayotgan bir paytda, Yevropa Rossiyaga qarshi mustaqil harakat qilishga qodirmi? Siyosatshunos Farhod Tolipovga ko‘ra, ha, Yevropa AQShsiz ham Ukrainani qo‘llashga va o‘z xavfsizligini o‘zi ta’minlashga qodir.

“O‘ylaymanki, Yevropa Rossiyaga qarshi kurasha oladi. Ko‘plab ekspertlarning AQSh Yevropani tark etyapti, degan tahlillariga duch kelyapmiz, balki bu xavfsirash ma’lum darajada asoslidir. Lekin AQSh Yevropani yolg‘iz qoldirib, o‘zining mintaqadagi harbiy bazalarini yopib, qo‘shinlarini butkul olib ketishini tasavvur qilish qiyin. Tramp qanchalik kutilmagan qarorlar qabul qilsa ham, Yevropadan to‘liq yuz o‘girib bo‘lmasligini tushunsa kerak. G‘arbning Ukrainani qo‘llashida Vashingtonni yaqqol ustun deb o‘ylar edik, lekin Zelenskiy aytgan raqamlarga ko‘ra, Yevropa davlatlarining umumiy moliyaviy yordamlari ham salmoqli ekanini ko‘ryapmiz. Shu nuqtayi nazardan yevropaliklar bu yog‘iga ham Kiyevni mustaqil qo‘llay olishsa kerak, deb o‘ylayman”, – deydi u.

Siyosatshunos Kamoliddin Rabbimovga ko‘ra, borgan sari Yevroittifoqda tanlash imkoniyati qolmayapti: ittifoq endi o‘z xavfsizligi uchun asosiy mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishga majbur.

“Mintaqada avvaldan Fransiya, Germaniya kabi xavfsizlik va geosiyosiy jihatdan AQSh orbitasidan mustaqil siyosat olib borishga intiluvchi davlatlar bor edi. Trampning bosimlari natijasida bu qarash endi kuchayib boradi. Aslida iqtisodiy, harbiy va demografik jihatdan AQShdan zaif deb bo‘lmaydi, lekin siyosiy qadriyatlar jihatidan Vashington shu vaqtgacha Yevropa ittifoqini individual harakat qilishga rag‘batlantirmagan edi. Biroq Trampning oldinga surayotgan shartlari Putin istaklariga hamohang bo‘layotgani sabab, Yevropa Ittifoqi endi mustaqil bo‘lishga majbur”, – deydi u.

Tahlilchi Shuhrat Rasulning fikricha, Yevropa Ukrainaning Rossiyaga yengilmasligini ta’minlay oladi.

“Myunxen konferensiyasida AQSh vitse-prezidenti Jyey Di Vens Qo‘shma shtatlarning asosiy fokusi Xitoy sabab Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga qaratilishini aytib o‘tdi. Katta ehtimol bilan Vashington Kiyevga harbiy va moliyaviy yordamlarni to‘xtatishi mumkin, demak mas’uliyat Yevropa davlatlariga o‘tadi.

Mintaqada asosiy yordami kutilayotgan davlatlar – Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya, Italiya va Polsha hamda Boltiqbo‘yi davlatlaridir. Bu davlatlar bergan yordam bilan Ukraina Rossiyani urushda mag‘lub qila oladimi? Yo‘q, lekin Ukraina mag‘lub bo‘lmaydi ham”, – deydi Shuhrat Rasul.

Siyosatshunos Jahongir Akramovga ko‘ra, Yevropada yangi xavfsizlik arxitekturasining bosh mualliflaridan biri Britaniya bo‘lishi mumkin.

“AQSh sabab NATO o‘zining 70 foiz qobiliyatini shubha ostiga qo‘yishi yevropaliklarga o‘zining xavfsizlik tizimini shakllantirishga turtki bo‘ladi. Fikrimcha, bu jarayonlarda Britaniya yetakchi bo‘ladi va shu sabab London keyinchalik Yevropa Ittifoqiga ham qaytishi mumkin”, – deydi u.

Ko‘rsatuvni to‘liq video shaklida, YouTube sahifamizda tomosha qilishingiz mumkin. Unda ekspertlar 2024 yil Rossiya iqtisodiyoti uchun qanday kechgani, oxirgi o‘zgarishlardan kelib chiqib, istiqbolda voqealar rivoji qanday kechishi mumkinligi kabi masalalarda ham o‘z fikrlari bilan o‘rtoqlashgan.

NormuhammadAli Abdurahmonov suhbatlashdi.