Donald Trampning Yevropaga nisbatan siyosati tobora aniq tus olmoqda: u Yevropa davlatlarini xavfsizlik masalasida mustaqil harakat qilishga undayotgan bo‘lsa-da, AQShning strategik ta’sir doirasini saqlab qolish niyatidan qaytmagan. Agar Tramp Yevropani o‘zidan uzoqlashtirsa, bu uzoq muddatda AQShga ehtiyojning pasayishiga olib kelishi mumkinmi? NATO doirasidagi moliyaviy majburiyatlar bahsi ortidan Yevropa yetakchilari o‘z harbiy salohiyatini oshirish harakatiga tushmoqda.
Shu kabi mavzular Kun.uz’ning“Geosiyosat” dasturida muhokama qilindi.
Tramp Yevropani o‘zidan uzoqlashtirsa, keyinchalik AQShga ehtiyoj pasaymaydimi?
Shuhrat Rasul: Liderlarning so‘nggi vaqtlarda berayotgan intervyulari, matbuotdagi chiqishlarini diqqat bilan kuzatsak, shuningdek Germaniyaning bo‘lajak kansleri Fridrix Mers hali keskin qaror qabul qilgani yo‘q. Lekin Fransiyadan kafolatlar sifatida yadro zontigini so‘radi. Hali Tramp “Biz Germaniyadagi yadro qurollarni olib chiqib ketamiz”, deb aytgani yo‘q. U faqat, “Agar men aytganlarni qilmasalaring, pullarni ko‘paytirmasalaring, NATOga ko‘proq pul ajratmasalaring deb alyans siyosati haqida gapirgan edi. Lekin “qurollarni olib chiqib ketamiz”, degani yo‘q edi. Shunga qaramay, Fridrix Mers aytyaptiki, “Bizga yangi yadro zontigi kerak”, va Fransiyaga murojaat qilyapti, Makron ham buni qandaydir ijobiy hal qilganday bo‘lyapti.
Qayta-qayta aytilayotgan gaplar: Yevropa baribir o‘zining qandaydir qurolli kuchlariga ega bo‘lishi kerak degan gaplar endi yuz bergan voqeadan keyin tezlashadi. Lekin hali Oq uy eshiklar yopilgani yo‘q. Buni Amerika ma’muriyati va shaxsan Trampning o‘zi ham oxirida aydti va “Qachon tinchlik shartlariga tayyor bo‘lsangiz yana qaytib keling”, dedi. Yevropa liderlari o‘rtaga tushib vositachi bo‘lishga harakat qilsa kerak.
Zelenskiyning xatolaridan biri 2014 yildagi voqealarni eslamaslik kerak edi. Shunday qilib u yo‘q joydan o‘ziga o‘zi muammo yaratib oldi.
Jahon urushlari kabi dunyoda o‘zaro “Ittifoqlar davri” boshlandimi?
Oybek Sirojov: Yo‘q, hali ungacha vaqt bor. Yevropaning qudrati bu iqtisodiyoti bilan, o‘sha integratsiyasining o‘zagi ham iqtisodiyot bilan bog‘liq. Lekin iqtisodiyotni, ya’ni iqtisodiy rivojlanish bilan harbiy rivojlanishni taqqoslaydigan bo‘lsak, bir-biriga qarama-qarshi tomonda. Ya’ni harbiy qudratni rivojlantirish uchun ma’lum bir iqtisodiyotdan, ijtimoiy masalalardan voz kechishga to‘g‘ri kelmoqda. Mana bugun Yevropa oldida endi dilemma paydo bo‘ldi. Demak, endi yuqorida ta’kidlab o‘tilgandek, agar o‘zi mustaqil o‘zining xavfsizligini yoki butun Yevropaning xavfsizligini ta’minlash uchun mavjud iqtisodiy birlikdan voz kechib, asosiy e’tiborni harbiy sohaga qaratish kerak bo‘lsa, bunga jamiyat qanchalik tayyor? Hukumatlar qanchalik tayyor? Bunga siyosiy bardosh yeta oladimi degan savollar yuzaga keladi.
