FIFA Jahon Kubogini isloh qilib, iştirokçilar sonini 64 taga yetkazmoqçi

FIFA Kengaşi yiğilişidan söng federatsiya 2023 yildan 2026 yilgaça bölgan tört yillik davr uçun daromadlar prognozini e’lon qildi. FIFA rahbariyatining başoratiga köra, federatsiya tört yil içida 13 milliard dollar daromad oladi - bu avvalgi tört yillik siklga nisbatan 72 foizga köp. Bundan taşqari, federatsiya homiylik va televideniye bitimlari orqali rejadagi umumiy daromadining 62 foizini allaqaçon ta’minlab böldi.

Ösiş drayverining uçta asosiy omili mavjud. Birinçidan, ayollar futbolining ommabopligi yil sayin ortib bormoqda va 2023 yilgi ayollar örtasidagi Jahon Kubogi FIFA daromadini sezilarli darajada oşirdi. 2023 yilda federatsiya 1,17 milliard dollar daromad oldi, bu avvalgi ayollar örtasidagi 2019 yilgi Jahon Kubogiga nisbatan qariyb 400 million dollarga köp.

Ikkinçidan, barça muammolarga qaramay, 2025 yilgi klublar örtasidagi Jahon Kubogi ötkaziladigan böldi. FIFA global homiylari bilan qöşimça şartnoma imzolaşga va 1 milliard dollar tölaşga tayyor bölgan DAZN teleradiokompaniyasini topişga erişdi. 2025 yilgi klublar örtasidagi Jahon Kubogi uçun yangi homiylar va hamkorlar paydo bölişi ortidan FIFA moliyaviy prognozini 11 milliard dollardan 13 milliard dollarga kötardi.

Uçinçidan, tabiiyki, asosiy daromad JÇ-2026 turniridan tuşadi. FIFA musobaqadan 8,911 milliard dollar daromad olişini kutmoqda, bu esa tarixda rekord darajadagi körsatkiç böladi. Boşqa yillarda daromad biroz kamroq: 2023 yil – 1,17 milliard dollar; 2024 yil – 483 million dollar; 2025 yil - 2,436 milliard dollar.

Ammo Ğarbiy yarimşardagi barça jahon çempionatlari bilan boğliq muammo - bu Yevropa, Afrika va Osiyo uçun noqulay vaqt zonasi. Şu bois, reytinglarni, jumladan, amerikaliklar orasida ham oşiriş maqsadida JÇ-2026 finali noodatiy formatda ötkaziladi. FIFA finalni Superboulga öxşatib, tanaffusda maşhur xonandalar çiqişini uyuştirmoqçi. Superboul – Amerikaça futbol çempionati finali bölib, AQŞ teleekranlarida yuz millionlab tomoşabinni töplaydi.

«Tasdiqlaşim mumkinki, Jahon Kubogi finali tanaffusida tarixda birinçi marta şou ötkaziladi. Bu Jahon Kubogi uçun tarixiy lahza va dunyodagi eng yirik sport tadbiriga munosib şou böladi», deb yozdi FIFA prezidenti Janni Infantino ijtimoiy tarmoqda.

Finaldagi tanaffus odatdagi 15 daqiqadan uzaytiriladimi yoki yöqmi hozirça ma’lum emas. Biroq, amaliyot şuni körsatadiki, bunday qisqa muddatda şou ötkaziş imkonsiz. Va hozirça FIFA kim bilan muzokara olib borayotgani ham noma’lum.

Jahon Kubogining 64 ta jamoaga kengayişi faqat teleradiokompaniyalar va homiylarning qiziqişiga boğliq böladi. Infratuzilma nuqtai nazaridan qaraganda, 64 ta va 48 ta jamoa iştirok etadigan turnirlar örtasida unçalik farq yöq. Ammo qöşimça 16 ta jamoa turnirni kamida yana bir haftaga uzaytirişi mumkin. Va keyin mos ravişda Yevropa çempionatlarining boşlaniş sanalari ham özgaradi.

FIFA qança köp daromad olsa, milliy federatsiyalar şunça köp mablağ oladi. Federatsiyalarning tört yil davomidagi umumiy xarajatlari 11,673 milliard dollarni taşkil etişi prognoz qilinmoqda, bu FIFA daromadining 90 foizdan ortiğini taşkil qiladi. Bu mablağning katta qismi butun dunyo böylab futbolni rivojlantirişga yönaltiriladi.

FIFA 2024 yilda öz mablağlarini şunday taqsimlagan:

- 702,5 million dollar – rivojlaniş va ta’lim;

- 285,8 million dollar – musobaqalar va turli tadbirlar uçun;

- 254 million dollar – boşqaruv xarajatlari;

- 55,6 million dollar - marketing va translatsiyalar uçun.

Jahon Kubogining 64 ta jamoaga kengayişi turnirdagi öyinlar sonini 128 taga yetkazadi. Qöşimça 24 öyin esa Janubiy Amerika assotsiatsiyalariga turnirning ğalati formati uçun qit’aga öziga xos tovon sifatida «berilişi» mumkin. Biroq, kengaytiriş ham daromadlarni sezilarli darajada oşirişi mumkin.

Janubiy Amerikadagi qöşimça öyinlar - bu Ğarbiy yarimşarga mos keladigan vaqtda ötkaziladigan öyinlar. 2030 yil yozida FIFA kun davomida öyinlarni ötkazib, TV efirini töliq töldirişi mumkin böladi. Bu holatda federatsiya daromadi katta ehtimol bilan turnirdan tuşgan 10 milliard dollardan ham oşib ketişi mumkin.

Biroq, Janni Infantino yangi taşabbuslarining raqiblari ham bor. Iştirokçi jamoalar sonining köpayişi turnirni uzaytiradi, ya’ni mavsumlar oraliğida futbolçilarning dam oliş vaqti kamayadi. Milliy çempionatlar va yevrokubok turnirlarining boşlaniş sanalari esa köçiriladi. Bir söz bilan aytganda, Infantino muqarrar ravişda futbolçilar uyuşmasi, UYeFA rahbariyati, yetakçi klublar xöjayinlari va Nyu-Yorkdagi Jahon Kubogi finalida «Taymlar şousi» joriy etilgani haqidagi xabarga salbiy munosabat bildirgan muxlislar qarşiligini yengib ötişga majbur böladi. Biroq, bu FIFA prezidentini bezovta qilişi dargumon – uning obrösi klublar örtasidagi Jahon Kubogiga tayyorgarlik bilan boğliq mojarolar, Jahon Kubogini har ikki yilda bir marta ötkaziş ğoyasini amalga oşirişga bölgan muvaffaqiyatsiz uriniş, Saudiya Arabistonining korrupsiya va haddan taşqari bosimi ostiga tuşganlikda ayblanişidan keyin sezilarli darajada pasaygan. Lekin, şu paytgaça Infantino barça ayblovlarga qarşi muvaffaqiyatli kuraşib, federatsiyaga köproq milliardlab pul olib kelayotgan edi. Demak, ertami-keçmi Jahon Kubogida 64 ta jamoa iştirok etadi. Agar beş yil içida bölmasa, albatta yaqin kelajakda.