Hindiston Pokistonni sayyohlar o‘limida ayblab, uni suvsiz qoldirish bilan tahdid qilmoqda. Urush boshlanishi mumkinmi?

Hindiston tashqi ishlar vaziri Vikram Misri kelishuv «Pokiston transchegaraviy terrorizmni qo‘llab-quvvatlashdan ishonchli va qat’iy voz kechmaguncha» to‘xtatilganini aytdi.

Reuters agentligi qayd etishicha, kelishuv to‘xtatilishi, katta ehtimol bilan, suv oqimiga darhol ta’sir ko‘rsatmaydi, chunki Hindiston Pokistonga ketadigan suvni «to‘sib qo‘yish»ga qaror qilgan taqdirda ham, uni yo‘naltirishga va saqlashga joy topolmaydi.

Biroq, kelishuvni to‘xtatishning o‘zi Hindiston to‘g‘onlar va to‘g‘onlardan suv oqizilishi yoki toshqinlar haqida ma’lumot almashishni to‘xtatishi mumkinligini anglatadi. Bundan tashqari, endi unda qurg‘oqchilik mavsumda minimal miqdorda suv hajmi chiqarish majburiyatini olmaydi. Agar suv oqimlari beqaror bo‘lib qolsa, Pokiston qishloq xo‘jaligi, ayniqsa bug‘doy, sholi va shakarqamish kabi sug‘orishga bog‘liq ekinlar xavf ostida qolishi mumkin.

Pokiston energetika vaziri Avais Lexari kelishuv to‘xtatilishini «suv urushi akti» va «qo‘rqoqlarcha, noqonuniy tashlangan qadam» deb atadi.

Pokiston milliy fermerlar ittifoqi raisi Xolid Husayn Baat Hindistonning harakatlarini tajovuzkorlik deb baholadi.

«Bu haqiqiy urush. Bizda shundoq ham iqlim o‘zgarishi tufayli suv yetishmayapti. Bu yil yomg‘ir va qor kam yog‘ib, suv sathi o‘tgan yilga nisbatan 20-25 foizga pasaygan», – deya uning so‘zlarini keltiradi Reuters.

Urush boshlanishi mumkinmi?

Hindiston mudofaa vaziri Rajnath Singh «qattiq javob» qaytarishga va’da berib, nafaqat hind zaminidagi hujumlar ijrochilariga, balki tashkilotchilarga ham qarshi harakat qilishga tayyorligini bildirdi.

Harbiy tarixchi Shrinath Raghavan BBC uchun bergan izohida 2016 va 2019 yillardagi pretsedentlarni eslagan. 2016 yilda, Urida 19 nafar hindistonlik askar o‘ldirilganida, Hindiston Kashmirning Pokiston qismidagi jangarilar lagerlariga aniq zarbalar yo‘llagandi. 2019 yilda, portlovchi moddalar bilan to‘ldirilgan avtomobil hind politsiyachilari ketayotgan avtobusga urilishi oqibatida 40 kishi halok bo‘lganida, Hindiston Balakidagi jangarilar lageriga aviazarba yo‘llagan, bu Pokiston hududiga 1971 yildan buyon yo‘llangan ilk zarba bo‘lgandi. Pokiston ham bunga javoban aviazarbalar amalga oshirgan. Bu davomli qurolli to‘qnashuvlarga aylanib ketgandi.

«Biz, katta ehtimol bilan, ichki auditoriyaga ham, Pokistondagi o‘yinchilarga ham qat’iyatni namoyish etadigan qat’iy javobga guvoh bo‘lamiz. 2016 yildan boshlab, ayniqsa 2019 yildan keyin javob harakatlari chegarasi transchegaraviy yoki havo hujumlari darajasiga chiqqandi. Endi hukumat bu darajadan pastroqda harakatlanishi qiyin bo‘ladi. Pokiston ham, katta ehtimol bilan, avvalgidek javob beradi», – deb hisoblaydi tarixchi.

Tashqi siyosat bo‘yicha tahlilchi Maykl Kugelman Hindistonning harbiy javobi ehtimolini yuqori deb atadi.

«Hindiston uchun bunday reaksiyaning asosiy afzalligi – siyosiy, chunki jamoatchilik bosimi keskin javobni talab qiladi», – dedi u BBC’ga.

Olbani universiteti (AQSh) xodimi Kristofer Klarining hisoblashicha, nazorat chizig‘i bo‘yicha o‘t ochishni to‘xtatish to‘g‘risidagi 2021 yilgi kelishuv allaqachon buzila boshlagan va Hindiston bosh vaziri Narendra Modi chegara orqali o‘t ochishni qayta boshlashni ma’qullashi mumkin. Bundan tashqari, havo hujumlari yoki hatto 2019 yilda bo‘lgani kabi qanotli raketalar bilan hujumlar tiklanishi mumkin. Bularning barchasi Pokiston tomonidan ham eskalatsiya xavfini keltirib chiqaradi.

Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi har qanday inqirozning eng jiddiy xavflaridan biri shundaki, ikkala davlat ham yadro quroliga ega.

«Yadro quroli – bir vaqtning o‘zida ham tahdid, ham tiyib turuvchi omil: u har ikki davlat rahbarlarini ehtiyotkorlik bilan harakat qilishga majbur etadi. Javob, katta ehtimol bilan, aniq va nishonga yo‘naltirilgan tarzda taqdim etiladi. Pokiston ham xuddi shunday javob berishi, keyin esa keskinlikni yumshatish imkoniyatini izlashi mumkin. Biz bunday modelni boshqa mojarolarda ham ko‘rdik, masalan, Isroil va Eron o‘rtasidagi mojarolarda – muayyan nuqtalarga zarbalar ortidan keskinlikni kamaytirishga urinishlar. Ammo xavf shundaki, har doim ham barchasi rejadagidek kechmasligi mumkin», – deb hisoblaydi Raghavan.

So‘nggi yillardagi eng yirik hujum

22 aprel kuni qurollangan odamlar Pahalhamda sayyohlar guruhini o‘qqa tutdi. Politsiya ma’lumotiga ko‘ra, kamida 26 kishi halok bo‘lib, 17 kishi yaralangan.

Pahalham Kashmirda, Hindiston ham, Pokiston ham da’vo qiladigan, ayni vaqtda Hindiston nazoratida bo‘lib turgan hududda joylashgan. Bu yerda asosan musulmon diniga e’tiqod qiluvchilar istiqomat qiladi.

Hindiston bosh vaziri Narendra Modi hodisani terrorchilik hujumi deb atagan, hukmron Hindiston xalq partiyasi rahbari Ravinder Rayna hujumda pokistonlik jangarilarni ayblab, ularni va ularga yordam berganlar topilishi hamda jazolanishiga va’da bergan.

Region rahbari Oman Abdulla X ijtimoiy tarmog‘ida bu «so‘nggi yillarda tinch aholiga nisbatan sodir etilgan eng keng miqyosli hujum bo‘lgani»ni ta’kidlagan.