Kun podkastiʼning bu galgi sonida pedagogika fanlari doktori, professor Qozoqboy Yo‘ldoshev bilan suhbat tayyorlandi. Professor bilan o‘zbek adabiyotining bugungi holati, orzularimizning naqadar kichrayib ketgani, o‘zbek tilini o‘zimizdan himoya qilish, kitob o‘qimaslik qanday oqibatlarga olib borishi, kino, teatr va jurnalistikamizning ayni darajasi adabiyot rivojiga to‘siq bo‘lishi, qolaversa, kitobxonlikni targ‘ib etuvchi tanlovlarning ahamiyati va boshqa masalalarda podkast shaklida ko‘rsatuv tayyorladik.
Adabiyot bir jamiyatning tarixi, buguni, kelajagi o‘laroq yashaydi va bugungi kungacha adabiyot garchi biz unga ta’sir eta olmaydigan darajada bo‘lsak ham, ya’ni yaxshi ma’noda rivojlantira olmaydigan bo‘lsak ham, bir joyda to‘xtab qolmaydi va u ketaveradi. U millat qalbidagi o‘y-hislarini bir zamondan boshqa bir zamonga ko‘chirib boraveradi. Lekin bugungi kunda biz o‘zimizning haqiqatda adabiyotga mehrli ekanimizni ko‘rsata olyapmizmi yoki o‘zimizni adabiyotni shunchaki o‘qigandek qilib ko‘rsatib beryapmizmi, Qozoqboy aka?
– Endi savol ancha o‘ylashga majbur qiladiganroq savol bo‘ldi. Adabiyot shunday hodisaki, u lahzani mangulikka muhrlaydi. Deylik, ijodkorning ko‘nglini bezovta qilgan, ijodkorning tuyg‘ularini muvozanatdan chiqargan u yoki bu hayotiy bir tuyg‘u o‘sha iste’dodli odamning mahorati bilan hech qachon eskirmaydigan yo‘sinda muhrlab qo‘yiladi. Hech qachon unutilmaydigan yo‘sinda. Shunisi bilan adabiyot, yaxshi ta’kidladingiz, u o‘tmishda qanday xizmat qilgan bo‘lsa, bugun ham, ertaga ham eskirmaydi va o‘sha xizmatini qilaveradi. Mana u “Oh urarman, oh urarman, ohlarim tutgay seni, Ko‘z yoshim daryo bo‘lib, baliqlar yutgay seni”. Tasvirning nozikligi, mubolag‘aning qudrati va tuyg‘ularining samimiyligiga qoyil qolasiz. Ha, endi bugun afsuski, adabiyot degan hodisa o‘qigan odam uchungina bor. O‘qimagan odam uchun adabiyot yo‘q. Va bugun jamiyatning juda katta qismi o‘zi yaratilayotgan badiiy asarlardan xabari yo‘q, o‘qishga o‘zida kuch topa olmaydi. “Adabiyotimiz o‘lgan, adabiyotimiz tanazzulni boshidan kechiryapti, kechagi adabiyot qayoqqa ketib qoldi?” deganday ayblovlarni qo‘yadi-da, holbuki u o‘zidan xabari yo‘q. Pasternak degan rusning katta yozuvchisi aytadi: “Katta o‘quvchi bo‘lmagan joyda katta adabiyot bo‘lmaydi” deydi. Bu juda shunchaki chiroyli aytib qo‘yilgan gap emas, bu haqiqat. Endi bu bilan nima demoqchiman? Demoqchimanki, adabiyotga talab qo‘yishdan oldin, adabiyotga ayb taqashdan oldin uning darajasidan xabardor bo‘lish kerak. Shundagina sening aytgan gapingda salmoq bo‘ladi. O‘zi xabardor bo‘lmagan hodisa haqida xulosa chiqarishdan odam tortinishi kerak.
Pasternakning ham yaxshi fikrini aytib o‘tdingiz. Endi xayolimga bir fikr keldi. Mana shu adabiyotga bo‘lgan bir tomonlama e’tiborsizlik nimaga ishora qilyapti? Kelajakdagi qanaqa xavflardan xabar beryapti?
