Suriyada yana guruhlar orasida töqnaşuvlar yuz berdi. Isroil vaziyatga aralaşdi
|02:50 / 16.07.20257 83412 min
Isroil armiyasi Suriya janubidagi Suvayda viloyatida hukumat qöşinlariga zarbalar yölladi. Şu kunlarda asosan druzlar istiqomat qiladigan şaharda badaviy qabilalar hamda mahalliy jangarilar örtasida boşlangan töqnaşuvlar oqibatida 30 dan ortiq kişi halok bölgandi. Isroil ozçilikni taşkil etuvçi druzlarni himoya qiliş maqsadida ekanini aytmoqda.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
Suvaydadagi holat – ötgan yil dekabrida Başar Asad ağdarilganidan keyin mamlakatda konfessiyalar örtasida yuzaga kelgan ilk töqnaşuvlar bölmoqda.
Badaviy qabilalarga mansub jançilar va druzlar laşkari örtasidagi töqnaşuvlar ilgari As-Suvayda şahridan şarqdagi asosan badaviylar yaşovçi Makvas hududida bölib ötgan, bu hududni druzlarning qurolli guruhlari qurşab olgan va keyin öz nazoratiga olgan.
Guvohlarning ma’lumotiga köra, mojaro 13 iyul kuni badaviy qurolli guruhlari Damaşqqa olib boruvçi yölda sabzavot sotuvçi druzni öğirlab ketganidan boşlangan. Badaviylar şahardan ğarb va şimolda joylaşgan qişloqlarga ham hujum qilişgan. Şundan keyin, druzlar javob tariqasida boşqa badaviyni öğirlagan. Garçi garovga olinganlar keyinroq qöyib yuborilgan bölsa-da, 14 iyul kuni As-Suvayda şahri taşqarisida janglar davom etgan. Uylar minomyotlardan öqqa tutilgan, önlab odamlar yaralangan. Suvayda köçalari huvillab qolgan, viloyat ğarbiy qismidagi töqnaşuvlar va qişloqlarning öqqa tutilişi oqibatida şifoxonalar «önlab yaradorlar» bilan tölgan, Damaşq-Suvayda şossesi tösib qöyilgan.
Suriya içki işlar vazirligiga köra, töqnaşuvlar oqibatida kamida 37 kişi halok bölgan, şundan 27 nafari – druzlar, qurbonlar orasida ikki bola ham bor, şuningdek, badaviylar tomondan 10 kişi halok bölgan.
Şifokorlardan biri Reuters muxbiriga As-Suvaydadagi davlat şifoxonasi ölikxonasiga kamida 15 jasad keltirilganini aytgan. 100 ga yaqin kişi jarohatlangani, ulardan ayrimlari tibbiy yordam körsatilişi uçun Dar’a şahriga olib ketilgani xabar qilingan.
Suriyada inson huquqlariga rioya etilişini monitoring qiliş markazi esa kamida 99 kişi halok bölgani, şundan ikki nafari bola, ikki nafari ayol hamda 14 nafari xavfsizlik kuçlari xodimlari ekanini ma’lum qilgan.
Sweida24 mahalliy axborot agentligiga köra, duşanba kuni ham şaharda şiddatli töqnaşuvlar qaytadan avj oldi. Suriya mudofaa vazirligidagi manba kamida olti nafar harbiy xizmatçi halok bölganini ma’lum qilgan.
Suvayda gubernatori Mustafo al-Bakur fuqarolardan «vazminlik körsatiş va hukumat çaqiriqlariga javob beriş»ni söragan. Suriya druzlarining qator diniy rahnamolari ham tinçlikka çaqirib, Damaşqdan vaziyatga aralaşişni söragan.
Avvalroq Suriyaning SANA davlat axborot agentligi vaziyat tufayli Dar’a va Suvayda viloyatlari örtasidagi ma’muriy çegarada xavfsizlik kuçlari joylaştirilgani haqida xabar bergan edi.
Mavzuga oid
Ta’lim vazirligi Suvayda örta maktablarida duşanba kuniga belgilangan rasmiy imtihonlar keyinga qoldirilganini e’lon qildi.
Suriya xavfsizlik kuçlari duşanba kuni Suvaydaga yetib kelgan va dastlabki yöqotişlarga uçragan. Foto: Getty Images
Druzlar kim özi?
Druzlar – şialar sektasi bölib, uning katta jamoalari Livan, Iordaniya va Isroilda ham yaşaydi. Fuqarolar uruşidan oldin Suriyada 700 mingga yaqin druzlar istiqomat qilgan, ularning aksariyati Suvayda viloyatida joylaşgan.
Suvaydadagi badaviy va druz guruhlari örtasida azaldan adovat mavjud bölib, vaqti-vaqti bilan ular örtasida töqnaşuvlar bölib turadi.
Başar Asad rejimi davrida druzlar 13 yil davom etgan fuqarolar uruşi paytida ularni himoya qilişiga umid qilib, uşbu hukumatni yaşirinça qöllab-quvvatlagan.
Iyul oyi boşida druzlar jamoasi vakillari BBC uçun intervyuda nafaqat ularga qilingan hujumlardan, balki yangi hukumat tomonidan himoya yöqligidan ham xavotirda ekanliklarini aytişgandi.
Sönggi paytlarda Suriya sobiq elitasi, jumladan, Başar Asadning özi ham mansub bölgan alaviylarning yuzlab vakillari ham öldirildi.
Bir neça bor Damaşqdagi çerkovlarga hujumlar uyuştirildi.
Ötgan yilning dekabrida «Hay’at Tahrir aş-Şom» guruhi boşçiligidagi isyonçilar Başar Asadni hokimiyatdan ağdarganidan söng, köpçilik yangi hokimiyat davrida ozçiliklarning huquqlari va xavfsizligi qanday keçişidan xavotir bildirgandi.
Aprel va may oylarida yangi hukumat xavfsizlik kuçlari va druz jangarilari örtasidagi töqnaşuvlarda önlab odamlar halok böldi, keyinroq mahalliy rahbarlar va diniy arboblar eskalatsiyani töxtatiş hamda druz jangarilarining yangi hukumatga integratsiyasini yaxşilaş böyiça kelişuvlarni imzoladi.
Mart oyida Suriyaning muvaqqat prezidentiga aylangan isyonçilarning sobiq yetakçisi Ahmad aş-Şar’a yangi ötiş hukumatini tuzdi, unga 23 vazir, jumladan alaviylar, druzlar va nasroniylar vakillari ham kirdi.
Uruş paytida Asadga qarşi kuraşgan sunniy arab isyonçi guruhlari dekabr oyida mudofaa vazirligi kuçlari tarkibiga kirişga rozi bölişgandi, ammo ozçilikni taşkil etuvçi qatlamlarning qurolli guruhlarini, şu jumladan druzlar va kurdlarni birlaştirişga urinişlar töxtab qoldi.
Isroil aralaşuvi
Suriya janubidagi vaziyatni Isroilning siyosati yanada murakkablaştirmoqda, rasmiy Tel-Aviv Suriya armiyasi Damaşq janubidagi hududlarda mustahkam örnaşuviga yöl qöymasligini aytib keladi.
Isroil Suvayda viloyati va boşqa ikkita janubiy viloyatning töliq demilitarizatsiyasini istaydi, bu ilgari «Al-Qoida» tarkibida bölgan «Hay’at Tahrir aş-Şom» guruhi tuzgan Suriyaning yangi hukumatida öz xavfsizligiga tahdid köradi.
Asad rejimi ağdarilganidan keyin Isroil aviatsiyasi harbiy obektlar va qurol-yaroğ omborlarini yöq qiliş maqsadida Suriyaga yuzlab zarbalar bergandi.
14 iyul kuni ham Isroil «druzlarni himoya qiliş uçun» Suriyaga zarbalar yölladi.
«Biroz avval Isroil armiyasi Suriya janubidagi Suvayda hududida Suriya hukumat qöşinlarining harbiy transport vositalariga zarbalar berişni boşladi», – deyiladi TsAXAL bayonotida. Bayonot boş vazir Benyamin Netanyahu va mudofaa vaziri Israel Kats armiyaga «druzlarga qarşi operatsiyalar ötkaziş uçun Suriyaning Druz toğlaridagi Suvayda hududiga kiritilgan hukumat qöşinlari va texnikasiga zudlik bilan zarba beriş» buyruğini berganini aytişi ortidan paydo böldi.
«Isroil bizning Isroildagi druz fuqarolarimiz bilan yaqin birodarlik tufayli Suriyadagi druzlarga zarar yetkazilişining oldini olişga sodiqdir. Biz ularga Suriya rejimi tomonidan zarar yetkazilişiga yöl qöymaslik va Suriya bilan çegaramizga tutaş hudud demilitarizatsiyasini ta’minlaş uçun harakat qilmoqdamiz», –deyilgan bayonotda.
Seşanba kuni druzlarning nufuzli yetakçisi şayx Hikmat al-Hajriy bayonot bilan çiqib, Suriya hukumat qöşinlarini sulhni buzişda va şaharni bombardimon qilişda aybladi hamda druz jangarilarini hukumat qöşinlariga qarşi turişga çaqirdi.
Keyinroq Suriya mudofaa vaziri Murof Abu Qasra bayonot berib, öt oçiş butunlay töxtatilganini e’lon qildi va hukumat qöşinlari faqat javoban öq uzişini aytdi.
Suriya mudofaa vaziri seşanba kuni hukumat qöşinlari Suvayda şahriga kirganidan söng öt oçişni töxtatganini e’lon qildi. Foto: Reuters
Druzlarning diniy rahbarlari şaharni nazorat qilayotgan druz laşkarini qurollarini taşlaşga çaqirdi.
Bir kun oldin Suriya xavfsizlik kuçlari druzlar va sunniy badaviy qabilalari örtasida boşlangan qonli töqnaşuvlardan söng tartib örnatiş maqsadida şaharga kirgandi.
Uşbu qöşinlar «mojaroni hal qiliş, töqnaşuvlarni töxtatiş, xavfsizlikni ta’minlaş, hodisalarda aybdorlarni ta’qib qiliş va ularni vakolatli sud organlariga topşiriş uçun hududda töğridan töğri aralaşuvni boşlaydi», – deyiladi Içki işlar vazirligi bayonotida.
Suriya içki işlar vazirligi vakili Nuriddin al-Bobo Associated Press naşriga bergan intervyusida «töqnaşuvlar mohiyatan konfessiyalararo xarakterga ega emasligi»ni aytdi.
«Haqiqiy mojaro davlat va qandaydir Suriya jamoasi örtasida emas, balki davlat va banditlar va jinoyatçilar örtasida sodir bölmoqda. Aksinça, davlat Suvaydadagi druzlar jamoasiga milliy birlik loyihasini ilgari surişda şerik sifatida qaraydi», – dedi u.
Suriya prezidenti Ahmad al-Şar’a hukumati tartibni tiklaş uçun xavfsizlik kuçlarini yuborgan. Ijtimoiy tarmoqlarda janubga yöl olgan zirhli transportyorlar va yuk maşinasi platformasidagi kamida bitta eski tank suratlari paydo bölgan.
Duşanba kuni TsAXAL Suriya janubida «bir neça tank»larga zarba berganini ma’lum qildi. Nişon aynan qaysi tomon bölganiga aniqlik kiritmagan harbiylar zarbalar transport vositalarining Suvaydaga yaqinlaşişiga yöl qöymaslik maqsadida berilgani, çunki ular «Isroil davlatiga tahdid solişi mumkinligi»ni aytişgan.
Suriya-Isroil munosabatlari
Ötgan yil dekabridan buyon Isroil çegara böylab hududlarni egallab oldi va Suriya hududiga bir neça bor zarbalar berdi, bu ozçilikni taşkil etuvçi druzlarni himoya qiliş bilan ham, Damaşq janubida de-fakto demilitarizatsiya zonasini örnatiş uçun harakat bilan ham izohlanadi.
Biroq, sönggi paytlarda heç qaçon diplomatik munosabatlar örnatilmagan Isroil va Suriya örtasida bir neça marta töğridan töğri muzokaralar bölib ötdi. Avvalroq Isroil rasmiylari Damaşq bilan tinçlik bitimi tuzmoqçi ekanini ma’lum qilgandi.
Suriya va Isroil rasmiylari ötgan şanba kuni Bokuda prezident Ahmad al-Şar’aning Ozarboyjonga taşrifi doirasida uçraşdi, deb xabar berdi AFP agentligining Damaşqdagi diplomatik manbasi. Yiğilişda Isroilning Suriyadagi sönggi harbiy amaliyotlari muhokama qilingan, biroq aş-Şar’aning özi unda iştirok etmagan.
Suriya hukumati yaqinda Isroil bilan 1974 yilgi ajratiş kelişuvini (uning natijasida ikki davlat çegarasida bufer zonasi yaratilgandi) qayta tiklaş maqsadida bilvosita aloqalar olib borganini tasdiqladi.
Suriya hukumati, Turkiya va arab rasmiylari Isroilning harbiy harakatlarini tanqid qilib, ular beqarorlikni kuçaytirayotgani va muvaqqat prezident Ahmad aş-Şar’aning davlatni barqarorlaştiriş böyiça sa’y-harakatlariga putur yetkazayotganini aytadi. Uning hukumati qöşnilar, jumladan Isroil bilan ziddiyat istamasligini bir neça bor ta’kidlagan.
Suriya Taşqi işlar vazirligi «barça mamlakatlar va taşkilotlarni Suriya Arab Respublikasi hokimiyatini hurmat qilişga va har qanday ayirmaçilik ruhidagi isyonkor harakatlarni qöllab-quvvatlaşdan tiyiliş»ga çaqirgan. Hukumat öz bayonotida suriyaliklarni «zöravonlik harakatlarini töxtatişga, noqonuniy qurollarni topşirişga va Suriyaning ijtimoiy tuzilmasini buzişga hamda nizo va bölinişni keltirib çiqarişga intilayotganlarning urinişlariga çek qöyiş»ga çaqirgan.
Suriyadagi druzlarning köpçiligi Isroilning öz işlariga aralaşişini istamasa-da, ba’zi guruhlar Damaşqdagi yangi hukumatga şubha bilan qaramoqda.
Druz guruhlari yangi hukumatning xavfsizlik kuçlari yoki ularga ittifoqçi guruhlar bilan bir neça bor töqnaşgan.
May oyida Isroil qöşinlari Damaşqdagi prezident saroyi yaqinidagi obektga zarba berdi, bunga al-Şar’aga ogohlantiriş sifatida qaraldi. Zarba Sakhnaya şahri va Damaşqning asosan druzlar yaşaydigan Jaraman çekkasida hukumatparast jangarilar va druzlar jangçilari örtasidagi töqnaşuvlar oqibatida önlab odamlar halok bölganidan keyin berilgandi.
