OAV: Isroil Flydubai samolyotini urib tushirishga tayyor boʻlgan

OAV yozishicha, u shundan soʻng Boeing 737 Max 8 rusumli samolyotni 180 nafar yoʻlovchi va ekipaj aʼzolari bilan birga aeroport ustiga yoʻnaltirishni yoki Tel-Aviv markazidagi koʻp qavatli binoga borib urilish orqali 11-sentabr teraktini takrorlashni rejalashtirgandi.

Manbalar u ekstremistik tashkilot yoki xorijiy davlat topshirigʻi bilan emas, balki mustaqil ravishda harakat qilganini taʼkidlagan.

Maʼlum boʻlishicha, ikkinchi uchuvchi tergov vaqtida oldinroq ham Tel-Avivga uchadigan boshqa bir samolyotni qoʻlga olib, uni qulatish rejasini tuzgani, biroq bortda oʻziga yaqin boʻlgan odam ham bor boʻlgani uchun bu rejasidan voz kechganini aytgan. BAA va Isroil rasmiylari bu maʼlumot yuzasidan hozircha izoh bermadi.

BAA bosh prokurori Hamad ash-Shamsiy shanba kuni tergov hodisaning barcha jihatlarini, gumonlanuvchining motivlarini va uning ehtimoliy aloqalarini aniqlashi kerakligini aytdi. Natijalar tergov yakunlanganidan keyin eʼlon qilinadi.

Xavfsizlik tizimidagi xatolik

Bu hodisa jamoatchilikda xavfsizlik tizimidagi jiddiy nosozliklar haqida savollarni yuzaga keltirdi – koʻpchilik ikkinchi uchuvchi qanday qilib Flydubai aviakompaniyasiga ishga qabul qilingani va isroillik yoʻlovchilarni Tel-Avivga olib boruvchi samolyot boshqaruviga qanday tayinlanganini tushunmayapti.

Mintaqadagi rasmiylarga koʻra, bir necha yil oldin ekstremistik qarashlari tufayli Hammam al-Hammamiyga Oʻmondagi Oman Air aviakompaniyasida parvozga chiqish taqiqlangandi va u ofis ishlari bilan shugʻullanishga oʻtkazilgandi.

Koʻp oʻtmay u ishdan boʻshaydi va BAAning Flydubai aviakompaniyasiga ishga kiradi. Mahalliy mulozimlarga koʻra, u standart xavfsizlik tekshiruvidan oʻtgan, bunday tekshiruv esa uning biografiyasini radikallashuv belgilari boʻyicha oʻrganishni nazarda tutmaydi.

Shuningdek, Isroildagi aviatsiya qoidalari Isroil bilan doʻstona aloqalarga ega boʻlmagan mamlakatlar (Oʻmon ushbu davlat bilan rasmiy diplomatik munosabatlarga ega emas) fuqarolari Isroilga keluvchi samolyotlar boshqaruvida boʻlishini taqiqlaydi.

Mahalliy manbalar Associated Press nashriga BAA hukumati FZ1073 reysi parvozga chiqishidan oldin yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolari roʻyxatini Isroil tomoniga taqdim qilganini aytgan.

Isroildagi «Shin-Bet» ichki xavfsizlik xizmati xorijiy aviakompaniyalar tomonidan taqdim etilgan bunday roʻyxatlarni tekshirish Transport vazirligi vakolatiga kirishini maʼlum qilgan.

Ammo transport vaziri Miri Regev uning idorasiga yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolari roʻyxati kelib tushmgaani, xorijiy aviakompaniyalar xavfsizligini nazorat qilish esa «Shin-Bet» va «Mossad» tashqi razvedka xizmati zimmasida ekanini bildirgan.

Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu Milliy xavfsizlik kengashi rahbariga «Isroilga parvozlarni amalga oshiruvchi xorijiy fuqaro aviatsiyasi bilan bogʻliq barcha xavfsizlik jihatlari»ni tekshirishni topshirgan.

Bu vaqtda Avstraliya hukumati ikkinchi uchuvchining ushbu mamlakat bilan aloqalarini tekshirmoqda. Manbalar mahalliy nashrlarga xabar qilishicha, u 2015-yildan 2017-yilga qadar boʻlgan davrda Avstraliyada oʻqigan.

Dubay–Tel-Aviv reysidagi voqealar xronologiyasi

Flydubai reysi bortidagi hodisa 30-sentabr kuni roʻy bergandi. Samolyot parvozga chiqqanidan taxminan ikki soat oʻtganida balandlikni keskin yoʻqotgan va 17 ming futdan (5,2 km) ortiq masofaga shoʻngʻigan.

Koʻp oʻtmay yoʻlovchilar uchuvchilar kabinasida kurash ketayotganini bilib qolishgan.

Yoʻlovchilar ichkariga kirishga uringan, ammo buning imkoni yoʻq edi. 11-sentabr teraktidan keyin xavfsizlik protokollariga oʻzgartirish kiritilgandi, unga koʻra, uchuvchilar kabinasi eshigini faqat ichkaridan turib ochish mumkin.

Samolyot pastga qarab tushib borarkan, eshik birdan ochilib ketgan, bu esa bir necha yoʻlovchi va ekipaj aʼzolari ichkariga kirib, kapitanga hujum qilgan ikkinchi uchuvchini zararsizlantirishiga imkon bergan.

Shundan keyin yoʻlovchilar bilan birga bortda ketayotgan zaxira uchuvchilari samolyot boshqaruvini qoʻlga olishgan va uni Saudiya Arabistoni shimoli-gʻarbidagi Tobuk shahri aeroportiga qoʻndirishgan.

Yaralangan asosiy uchuvchi, Hindiston fuqarosi Smit Machchhar darhol Tobukdagi shifoxonaga olib borilgan, keyin esa sanitar reys orqali Abu-Dabiga olib kelingan.

Hozir uning holati barqarorlashmoqda. Juma kuni u videoaloqa orqali Hindiston bosh vaziri Narendra Modi bilan videoaloqa orqali bogʻlandi, keyin esa Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu bilan ham telefonda gaplashdi.

Netanyahu muloqot chogʻida Machchhar va Modini faxriy mehmonlar sifatida Isroilga kelishga chaqirgan.

«Siz – Isroil, Hindiston va butun dunyo uchun qahramonsiz. Men bosh vazir Narendra Modini va sizni Isroil mustaqillik kunida mashʼala yoqishga chaqiraman», – degan Isroil bosh vaziri hindistonlik uchuvchiga.

Bortda roʻy bergan hodisalar kartinasi asta-sekinlik bilan oydinlashmoqda.

Avvaliga bortdagi yoʻlovchilar eshikni buzib kirishgani haqida xabarlar tarqalgandi, keyinroq ogʻir yaralanganiga qaramay, kapitan Machchhar oʻrnidan koʻtarilishga va eshikni ochib yuborishga ulgurgani maʼlum boʻldi. Yoʻlovchi Yaniv Xayun esa OAVga bergan intervyusida asosiy uchuvchi tanasi bilan toʻsib qolgani uchun eshikni ochish qiyin boʻlganini aytgandi.

Shuningdek, dastlabki xabarlarda ikkinchi uchuvchi kema komandiriga pichoq bilan hujum qilgani aytilgandi va u samolyotga pichoqni qanday olib kirgani haqida savollar tugʻilgandi. Keyinroq u hujumni kabinada turadigan avariya boltachasi orqali amalga oshirgani xabar qilindi.