OAV: Isroil Flydubai samolyotini urib tuşirişga tayyor bölgan

OAV yozişiça, u şundan söng Boeing 737 Max 8 rusumli samolyotni 180 nafar yölovçi va ekipaj aʼzolari bilan birga aeroport ustiga yönaltirişni yoki Tel-Aviv markazidagi köp qavatli binoga borib uriliş orqali 11-sentabr teraktini takrorlaşni rejalaştirgandi.

Manbalar u ekstremistik taşkilot yoki xorijiy davlat topşiriği bilan emas, balki mustaqil ravişda harakat qilganini taʼkidlagan.

Maʼlum bölişiça, ikkinçi uçuvçi tergov vaqtida oldinroq ham Tel-Avivga uçadigan boşqa bir samolyotni qölga olib, uni qulatiş rejasini tuzgani, biroq bortda öziga yaqin bölgan odam ham bor bölgani uçun bu rejasidan voz keçganini aytgan. BAA va Isroil rasmiylari bu maʼlumot yuzasidan hozirça izoh bermadi.

BAA boş prokurori Hamad aş-Şamsiy şanba kuni tergov hodisaning barça jihatlarini, gumonlanuvçining motivlarini va uning ehtimoliy aloqalarini aniqlaşi kerakligini aytdi. Natijalar tergov yakunlanganidan keyin eʼlon qilinadi.

Xavfsizlik tizimidagi xatolik

Bu hodisa jamoatçilikda xavfsizlik tizimidagi jiddiy nosozliklar haqida savollarni yuzaga keltirdi – köpçilik ikkinçi uçuvçi qanday qilib Flydubai aviakompaniyasiga işga qabul qilingani va isroillik yölovçilarni Tel-Avivga olib boruvçi samolyot boşqaruviga qanday tayinlanganini tuşunmayapti.

Mintaqadagi rasmiylarga köra, bir neça yil oldin ekstremistik qaraşlari tufayli Hammam al-Hammamiyga Ömondagi Oman Air aviakompaniyasida parvozga çiqiş taqiqlangandi va u ofis işlari bilan şuğullanişga ötkazilgandi.

Köp ötmay u işdan böşaydi va BAAning Flydubai aviakompaniyasiga işga kiradi. Mahalliy mulozimlarga köra, u standart xavfsizlik tekşiruvidan ötgan, bunday tekşiruv esa uning biografiyasini radikallaşuv belgilari böyiça örganişni nazarda tutmaydi.

Şuningdek, Isroildagi aviatsiya qoidalari Isroil bilan döstona aloqalarga ega bölmagan mamlakatlar (Ömon uşbu davlat bilan rasmiy diplomatik munosabatlarga ega emas) fuqarolari Isroilga keluvçi samolyotlar boşqaruvida bölişini taqiqlaydi.

Mahalliy manbalar Associated Press naşriga BAA hukumati FZ1073 reysi parvozga çiqişidan oldin yölovçilar va ekipaj aʼzolari röyxatini Isroil tomoniga taqdim qilganini aytgan.

Isroildagi «Şin-Bet» içki xavfsizlik xizmati xorijiy aviakompaniyalar tomonidan taqdim etilgan bunday röyxatlarni tekşiriş Transport vazirligi vakolatiga kirişini maʼlum qilgan.

Ammo transport vaziri Miri Regev uning idorasiga yölovçilar va ekipaj aʼzolari röyxati kelib tuşmgaani, xorijiy aviakompaniyalar xavfsizligini nazorat qiliş esa «Şin-Bet» va «Mossad» taşqi razvedka xizmati zimmasida ekanini bildirgan.

Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu Milliy xavfsizlik kengaşi rahbariga «Isroilga parvozlarni amalga oşiruvçi xorijiy fuqaro aviatsiyasi bilan boğliq barça xavfsizlik jihatlari»ni tekşirişni topşirgan.

Bu vaqtda Avstraliya hukumati ikkinçi uçuvçining uşbu mamlakat bilan aloqalarini tekşirmoqda. Manbalar mahalliy naşrlarga xabar qilişiça, u 2015-yildan 2017-yilga qadar bölgan davrda Avstraliyada öqigan.

Dubay–Tel-Aviv reysidagi voqealar xronologiyasi

Flydubai reysi bortidagi hodisa 30-sentabr kuni röy bergandi. Samolyot parvozga çiqqanidan taxminan ikki soat ötganida balandlikni keskin yöqotgan va 17 ming futdan (5,2 km) ortiq masofaga şönğigan.

Köp ötmay yölovçilar uçuvçilar kabinasida kuraş ketayotganini bilib qolişgan.

Yölovçilar içkariga kirişga uringan, ammo buning imkoni yöq edi. 11-sentabr teraktidan keyin xavfsizlik protokollariga özgartiriş kiritilgandi, unga köra, uçuvçilar kabinasi eşigini faqat içkaridan turib oçiş mumkin.

Samolyot pastga qarab tuşib borarkan, eşik birdan oçilib ketgan, bu esa bir neça yölovçi va ekipaj aʼzolari içkariga kirib, kapitanga hujum qilgan ikkinçi uçuvçini zararsizlantirişiga imkon bergan.

Şundan keyin yölovçilar bilan birga bortda ketayotgan zaxira uçuvçilari samolyot boşqaruvini qölga olişgan va uni Saudiya Arabistoni şimoli-ğarbidagi Tobuk şahri aeroportiga qöndirişgan.

Yaralangan asosiy uçuvçi, Hindiston fuqarosi Smit Maççhar darhol Tobukdagi şifoxonaga olib borilgan, keyin esa sanitar reys orqali Abu-Dabiga olib kelingan.

Hozir uning holati barqarorlaşmoqda. Juma kuni u videoaloqa orqali Hindiston boş vaziri Narendra Modi bilan videoaloqa orqali boğlandi, keyin esa Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu bilan ham telefonda gaplaşdi.

Netanyahu muloqot çoğida Maççhar va Modini faxriy mehmonlar sifatida Isroilga kelişga çaqirgan.

«Siz – Isroil, Hindiston va butun dunyo uçun qahramonsiz. Men boş vazir Narendra Modini va sizni Isroil mustaqillik kunida maşʼala yoqişga çaqiraman», – degan Isroil boş vaziri hindistonlik uçuvçiga.

Bortda röy bergan hodisalar kartinasi asta-sekinlik bilan oydinlaşmoqda.

Avvaliga bortdagi yölovçilar eşikni buzib kirişgani haqida xabarlar tarqalgandi, keyinroq oğir yaralanganiga qaramay, kapitan Maççhar örnidan kötarilişga va eşikni oçib yuborişga ulgurgani maʼlum böldi. Yölovçi Yaniv Xayun esa OAVga bergan intervyusida asosiy uçuvçi tanasi bilan tösib qolgani uçun eşikni oçiş qiyin bölganini aytgandi.

Şuningdek, dastlabki xabarlarda ikkinçi uçuvçi kema komandiriga piçoq bilan hujum qilgani aytilgandi va u samolyotga piçoqni qanday olib kirgani haqida savollar tuğilgandi. Keyinroq u hujumni kabinada turadigan avariya boltaçasi orqali amalga oşirgani xabar qilindi.