So‘nggi yillarda ozish ijtimoiy tarmoqlarda eng ko‘p tilga olinadigan mavzulardan biriga aylandi. Instagram’da keng targ‘ib qilinadigan reklamalar orqali odamlar ongida vazn tashlash faqat qisqa muddatli “diyeta”, zalga borib shug‘ullanish, ozdiruvchi dori va choylar ichishga bog‘liqdek tasavvur shakllanadi. Aslida esa mazkur usullar faqat tashqi ko‘rinishda tezkor o‘zgarish hosil qiladi, ammo muammoning ildiziga ta’sir etmaydi, ya’ni yog‘ to‘qimalarini parchalamaydi. Shifokor, diyetolog Feruz Yigitaliyev Kun.uz bilan suhbatda semirishning asosiy sabablari va vazn tashlashda qaysi usullar samaraliroq bo‘lishi haqida gapirib berdi.
O‘tgan asrning 60–80 yillarida ortiqcha vazn, ayniqsa, semizlik, deyarli kam uchrardi. Hozir esa nafaqat kattalar, balki bolalarda ham ushbu muammo kuzatilmoqda. Statistik ma’lumotlar so‘nggi 30–40 yil ichida semizlik darajasi global miqyosda ikki baravar oshganini ko‘rsatadi. Xususan, JSST ma’lumotlariga ko‘ra, 1990 yildan 2022 yilgacha semizlik bilan yashovchi 5-19 yoshli bolalar va o‘smirlar ulushi butun dunyo bo‘ylab 2-4% dan 8% gacha, semizlik bilan yashaydigan 18 va undan katta yoshdagilar ulushi esa 7% dan 16% gacha ko‘tarilgan.
Ilgari semirish faqat yuqori daromadli mamlakatlarda uchraydigan muammo hisoblangan bo‘lsa, hozirda ayrim o‘rta daromadli davlatlarda ham ortiqcha vazn va semirish darajasi yuqori ko‘rsatkichlarda qayd etilayotgan holatlar mavjud. Feruz Yigitaliyevning ta’kidlashicha, bunga asosiy sabab odamlarning energiya balansi buzilishida, ya’ni iste’mol qilinadigan kaloriyalar miqdori sarflanadigan energiyadan ortiq bo‘lishidadir.
“Bugungi oziq-ovqat bozori tezpishar, shirin va yog‘li mahsulotlar bilan to‘lib-toshgan. Qulayligi sababli bunday taomlar ko‘pchilikning kundalik ratsioniga kirib qolgan. Gazli ichimliklar, shirinliklar, fastfud va yarim tayyor mahsulotlar ko‘p kaloriyaga ega bo‘lib, organizm uchun zarur bo‘lgan vitamin va minerallarni yetarli darajada bermaydi. Natijada energiya tez to‘planadi, ammo sarf bo‘lmaydi”, – deydi diyetolog.
Shifokorning so‘zlariga ko‘ra, bugungi stresslarga boy hayot tarzida oziq-ovqat faqatgina fiziologik ehtiyojni qondirish vositasi emas, tushkunlikni aritish, kayfiyatni ko‘tarish omiliga ham aylangan. Odamda xafalik holati yuqori bo‘lsa, uning tanasida “emotsional ochlik” yuzaga keladi. Natijada inson och bo‘lmasa ham ovqat yeydi, bu esa ortiqcha kaloriya to‘planishiga sabab bo‘ladi.
“
