Qorin atrofida töplanadigan yoğlar: nega ba’zan diyeta ham, sport ham yordam bermaydi?

Hozirda olimlar yoş ötişi bilan metabolizm sekinlaşib, vazn ortişiga sabab böladimi degan savolni faol örganmoqda. Tadqiqotlar şuni körsatadiki, 20 yoşdan 60 yoşgaça kunlik energiya sarfi deyarli bir xil böladi. Faqat 60 yoşdan keyin metabolizm har yili taxminan 0,7% ga sekinlaşadi, bu muşak massasining kamayişi bilan boğliq.

Ammo menopauza boşlangaç, ayollarga vaznni saqlaş qiyinlaşadi va kilogrammlar tezroq qöşiladi. Sababi, taxminan 45 yoşdan boşlab organizm asosiy ehtiyojlar uçun kamroq energiya sarflay boşlaydi. Faol hayot tarzida bu sezilmasligi mumkin, ammo kamharakatlik tanaga ortiqça vazn qöşadi.

Yana bir sabab, tuxumdonlar faoliyati asta-sekin susayişi va ayol gormonlari hisoblangan estrogen moddalar kamayişi bilan boğliq. Şu paytda yoğ töqimasi estrogen metabolizmida qöşimça “organ” rolida qatnaşadi va organizm kompensatsiya sifatida yoğ töplaşga moyillaşadi.

Şifokorlar bunday davrda:

• ginekolog bilan gormonal terapiya masalasini körib çiqiş;
• endokrin tekşiruvdan ötiş;
• jismoniy faollikni oşiriş;
• ratsionni qayta körib çiqiş zarurligini ta’kidlaydi.

Vazn taşlaş har doim ham “kam yeyiş” masalasi emas

Şifokorlarning fikriça, ortiqça vazn doimo faqat iroda yoki intizomga boğliq bölmaydi. Ba’zan muammo gormonal özgarişlar, insulin yoki leptin rezistentligi, surunkali stress, psixologik ovqatlaniş odatlari ta’sirida ham yuzaga kelişi mumkin.

Şu bois, vazn ketmayotgan bölsa, mutaxassislar diyetani yanada keskinlaştirişdan köra, organizmdagi metabolik sabablarni tekşirtirişni ma’qul köradi. Negaki, dunyo böyiça semiriş darajasining oşib borayotgani ham vazn taşlaş jarayoni oddiy formuladan iborat emasligini körsatadi.

Qanday tekşiruvlar talab etiladi?

Mutaxassislarning ta’kidlaşiça, diyeta va jismoniy maşqlarga qaramay vazn ketmayotgan bölsa, ortiqça vaznni faqat ovqatlaniş bilan boğlab qöymasdan, organizmdagi metabolik va gormonal holatni tekşirtiriş maqsadga muvofiq. Buning uçun odatda bir neçta asosiy laborator va instrumental tekşiruvlar tavsiya etiladi.

Avvalo, qondagi glyukoza darajasi va insulin körsatkiçlarini aniqlaş muhim. Uşbu tahlillar insulin rezistentligini aniqlaşga yordam beradi. Agar hujayralar insulin ta’siriga yetarli darajada javob bermasa, ortiqça energiya yoğ sifatida, ayniqsa, qorin sohasida töplanişi mumkin. Şu sababli, oç qoringa glyukoza, insulin hamda glikozillangan gemoglobin (HbA1c) tahlillari tavsiya qilinadi.

Ikkinçi muhim yönaliş qalqonsimon bez faoliyatini tekşirişdir. Qalqonsimon bez gormonlari metabolizm tezligini boşqaradi. Agar ularning darajasi past bölsa, energiya sarfi kamayadi va vazn ortişi kuzatilişi ehtimoli mavjud. Şu bois, TSH, erkin T4 va ayrim hollarda erkin T3 körsatkiçlari tekşiriladi.

Şifokorlar ayrim vaziyatlarda stress gormoni – kortizol darajasini aniqlaşni ham tavsiya qiladi. Kortizolning uzoq vaqt yuqori bölişi oçlik hissini kuçaytirişi, uyquni buzişi va qorin atrofida yoğ yiğilişiga sabab bölişi mumkin. Kortizol darajasi qon, sölak yoki siydik orqali baholanadi.

Ayollarda esa qöşimça ravişda jinsiy gormonlar tekşiruvi talab etiladi. Estrogen, progesteron, prolaktin va ayrim hollarda androgenlar darajasi gormonal muvozanatni baholaşga yordam beradi. Bu, ayniqsa, hayz sikli buzilgan, menopauza davriga yaqinlaşgan yoki tuxumdon polikistoz sindromiga şubha qilingan hollarda muhim.

Lipid profili, ya’ni xolesterin va triglitseridlar darajasini aniqlaş ham ortiqça vazn bilan boğliq metabolik xavflarni baholaşga yordam beradi. Bu tahlil ortiqça vazn sabablaridan taşqari yurak-qon tomir kasalliklari xavfini ham aniqlaş imkonini beradi.

Mutaxassislar barça tahlillarni mustaqil ravişda topşirişdan köra, terapevt yoki endokrinolog bilan maslahatlaşişni tavsiya qiladi. Çunki tekşiruvlar röyxati har bir bemorning yoşi, şikoyatlari, kasallik tarixi va turmuş tarziga qarab individual belgilanadi.

Umuman olganda, vazn ketmayotgan bölsa, eng muhim tekşiruvlar qatoriga glyukoza va insulin tahlillari, qalqonsimon bez gormonlari, kortizol darajasi hamda lipid profili kiradi. Aynan şu körsatkiçlar ortiqça vazn ortida yotgan yaşirin metabolik sabablarni aniqlaşga yordam beradi.