9/11. Dunyoni özgartirgan kun

Terakt kuni

2001 yil 11 sentabr tongida Amerika aeroportlarida odatdagiday minglab reyslar parvozga tayyorlanayotgandi. Öşa kuni “Al Qoida”ning 19 nafar a’zosi heç qanday muammosiz samolyotlarga çipta sotib olib röyxatdan ötadi. Ular tört guruhga bölingan, har bir guruhda bittadan Boeing samolyotini boşqara oladigan jangari bor edi. Ular United Airlines aviakompaniyasining ikkita, American Airlines aviakompaniyasiga tegişli ikkita Boeing samolyotlarini egallab olib, ularni jonli bombaga aylantirişadi.

Samolyotlar birin-ketin GPSʼni öçirib, radarlardan ğoyib böladi. Operatorlar nima bölganini tuşunmay garang bölişadi. Şunda 11-reys bilan uçgan samolyot bilan aloqada bölib turgan operator jiddiy nimadir sodir bölgan deb öylab, tezda harbiylardan qiruvçi samolyot söraydi. Harbiylar bu şunçaki harbiy maşğulotning bir qismi deb öylaşadi, çunki öşanda çindan havo mudofaasi böyiça harbiy maşğulot davom etayotgandi.

Biroq vaziyat jiddiy edi. Asta-sekin 11, 175, 77 va 93-reys bilan uçayotgan samolyotlar yönaliş trayektoriyasini özgartira boşlaydi. Lekin Amerika maxsus kuçlari şunda ham heç qanday harakatni boşlamaydi. Fuqaro aviatsiyasidagi oddiy operatorlar insoniyat tarixidagi eng dahşatli terakt ostonasida duşman bilan maydonda yakkama-yakka qolib ketişadi.

Harbiylar 11-reysdagi Boeinğni qidiriş uçun birinçi F-15 qiruvçi samolyotlarini osmonga kötarganda keç bölgandi. N334AA bort raqamli Boeing 767 samolyoti Nyu Yorkdagi jahon savdo markazi şimoliy binosiga borib uriladi. Bu voqea ertalab soat 08:46 da sodir böladi.

Bilasizmi, butun boşli yölovçi samolyoti içidagi odamlari bilan Amerikadagi eng baland binoga borib urilganidan keyin ham Amerika maxsus xizmatlari vaziyatni qölga ololmaydi, osmon xavfsizligi ta’minlanmaydi. Köpçilik binoga samolyot urilganini sezmay ham qoladi. Tezda yirik telekanallar kameralarini jahon savdo markazi binosiga qaratib, jonli efirni boşlab yuboradi.

Birinçi samolyot urilganidan 17 daqiqa ötib binoga ikkinçi samolyot uriladi. Mahalliy vaqt bilan tong soat 09:03 da United Airlines aviakompaniyasiga tegişli Boeing endi egizak binolarning janubiysiga borib uriladi. Şunda amerikaliklar hammasini tuşunib yetadi: bu terakt, dunyodagi eng qudratli davlatga hujum qilişdi.

Ikkinçi portlaşdan keyin butun Amerika dahşatga tuşadi. Odamlar qörquvdan qaltirab, televizorni kuzatişadi. Bu vaqtda terrorçilar egallab olgan yana bir Boeing Virjiniyaga qarab uçayotgandi. Soat 9 dan 37 daqiqa ötganda samolyot AQŞ Mudofaa vazirligi Pentagon binosiga borib uriladi. Amerika şunçalik himoyasiz holatda ediki, öşanda keyingi samolyotlar MRB yoki Oq uy binolariga urilişi ham heç gap emasdi. Heç kim hatto neçta samolyot egallab olinganini ham bilmasdi.

Tonggi 10:03 da bin Lodinning terrorçilari egallab olgan yana bir uçoq Pensilvaniya janubidagi oçiq maydonga qulaydi. Qora qutidagi yozuvlardan ma’lum böladiki, samolyot bortidagi ekipaj a’zolari va yölovçilar qahramonlarça kuraşib, terrorçilardan samolyot nazoratini qaytarişga urinadi. Natijada samolyot uylar yoki biror bino ustiga emas, dalaga qulaydi. Bu samolyotdagi terrorçilar Kapitoliyni nişonga olgandi.

2977 qurbon

Tört samolyot içida bölgan hamma tabiiyki, öladi. Xususan, 19 nafar xudkuş terrorçi ham. Tört terakt oqibatida umumiy hisobda 2977 kişi öladi. Eng köp 2606 kişi jahon savdo markazi binosida, 246 kişi samolyotlar içidagilar. Şuningdek, Pentagon binosida 125 kişi öladi. Qurbonlar 92 davlat fuqarolari bölgan. Qidiruv komissiyasi faqat 1600 jasadning şaxsini aniqlay oladi. Qolgan qurbonlar tanasi parçalanib ketadi. Jahon savdo markazi atrofida 10 ming odam parçalari topiladi.

Oqibat

Terakt butun dunyodagi siyosiy muvozanatning oyoğini osmondan qiladi. Amerika “Al Qoida”ga qarşi kuraş iddaosi bilan Afğonistonga bostirib kiradi. Şu bilan 2020 yil Jo Bayden prezident bölguniga qadar Amerika qöşinlari Afğonistonda bölib “Tolibon” va “Al Qoida”ga qarşi kuraşadi. Aynan şu teraktdan keyin Amerikada, Ğarbda islomofobiya, musulmonlarga yovqaraş avj oladi. AQŞ Yaqin Şarqda öz ta’sirini oşirişga kirişib, haddan taşqari agressiv operatsiyalar amalga oşiradi. Iroqda uruş boşlaydi. Töğri, bu Saddamga qarşi uruş deyiladi, lekin aslida barçasiga turtki bölgan voqea aynan 11 sentabr teraktlari edi.

Konspirologiya

Teraktdan keyin butun dunyoda u haqda afsonalar, konspirologiyalar tarqaladi: «Amerikaning özi qilgan», «Isroil qilgan», qabilida. Eng köp tarqalgan konspirologiyaga köra, Amerika bu teraktni göyoki musulmon olamiga hujum qiliş uçun uyuştirgan ekan. Lekin bu fitna nazariyalarining barçasi terakt markazidagi şaxs – Usoma bin Lodinni çekkaga çiqarişdan boşqa narsa emas.

Mening şaxsiy fikrimça, 2001 yil 11 sentabr kuni şunçaki jiddalik Usoma bin Lodin butun boşli Amerika maxsus xizmatlari, qudratli Amerika armiyasi, qudratli markaziy razvedka boşqarmasi va umuman butun Amerika Qöşma Ştatlaridan kuçlilik qiladi. Keyin nima bölgani boşqa masala, lekin aynan öşa kuni, öşa epizodda bin Lodin dunyodagi hamma narsaga qodirmiz deb katta ketib yuradigan amriqoliklardan kuçlilik qiladi.

Axir Amerika maxsus xizmatlari öşangaça terrorçi deganda çopon döppida yuradigan, çekib olib, takbir aytib granata otadigan yoki oşib borsa, beliga bomba boğlab özini portlatib yuboradigan soç-soqoli tartibsiz musulmon odamni tuşunişgan. Basavlat, yevropaça kiyingan, qölida sport sumkasi bilan samolyot biznes-klassiga çipta olgan arab ularning nazdida samolyot uçun heç qanday xavf tuğdirmagan.

Bin Lodin bu yigitlarni butun boşli samolyotni boşqarişga örgatgani, ular birgina kanselyariya piçoği bilan butun boşli ekipaj a’zolarini öldirib, samolyotni egallaşi, keyin GPSʼni öçirib, Pentagonga qarab bexato uçişi ularning tuşiga ham kirmagan. Va mana şu xayolda, biz dunyodagi eng zör davlatmiz, degan ğurur bilan Usoma bin Lodinga mağlub bölişgan.

Bu terakt butun dunyoda samolyotga çiqişdagi nazorat kuçaytirilişiga sabab böldi. Odamlar endi hamma yeri tekşirib uçoqqa çiqarilmoqda, hatto tirnoq oladigan qayçiçani ham bortga olib çiqolmaysiz. Samolyotlarga maxsus tayyorgarlikdan ötgan erkak bort kuzatuvçilar işga olina boşlandi. Hozirgaça Amerika samolyotlariga çiqsangiz, elektron uskunalarni yoqib körsatişni talab qilişadi. Xullas, terakt fuqaro aviatsiyasidagi tartibni ham özgartirib yubordi.

Sabab

Sözimiz oxirida terakt sabablariga töxtalsak. Birinçi sabab tabiiyki, Amerika maxsus xizmatlari, içki va taşqi razvedkasining mas’uliyatsizligi. Bilasizmi, teraktni sodir etgan 19 kişidan uç nafari oxirgi bir neça oy davomida MRB tomonidan ta’qib qilingan, ularning bin Lodin bilan aloqador ekani aniq bölgan. Şunday bölsa-da, ular samolyotga bemalol çiqib uni Nyu Yorkda portlatişgan.

Va köpçilik e’tibor bermagan yana bir sabab bor, bu haqda amerikalik maxsus ekspertlar ham gapirgan. Bu Amerikaning Yaqin Şarqdagi harakatlari. Vaşington bu mintaqada bepisandlarça davlatlarning işiga aralaşişi, Isroil Falastin yerlarini bosib olişiga tinimsiz yordam berişi, bu borada heç kim bilan hisoblaşmasligi musulmon olamida AQŞga nisbatan nafratni oşirib yuboradi. Bölmasa, yoş-yoş 19 yigit özi ham ölib ketişini bilib, nega bunday işga qöl ursin? Ularni sovuqqonlik bilan 3 ming kişini öldirişga şunçaki şahid bölasan degan quruq gap bilan işontirib bölmaydi. Bin Lodin ularni aniq da’vo markazida birlaştirgandi.

Ha, azizlar, 11 sentabr voqealari insoniyat tarixidagi eng dahşatli, eng qörqinçli terakt bölib tarixga kiradi. Bu voqeani heç qaçon unutmaslik, uning sabablarini örganişdan töxtamaslik kerak. Çunki bu çindan dunyoni özgartirgan voqea bölgandi. Omon böling.

Ötkir Jalolxonov tayyorladi.
Tasvirçi va montaj ustasi – Faxriddin Hotamov.