Tanada kasalliklar yuzaga kelish ehtimolini avvaldan aniqlovchi sun’iy intellekt modeli ishlab chiqildi

Olimlarning aytishicha, ushbu model odamlar salomatligida kuzatilishi mumkin bo‘lgan muammolarini o‘n yil oldin bashorat qila oladi. Sun’iy intellekt tibbiy yozuvlarni o‘rganib, 1 000 dan ortiq kasalliklar xavfini tahlil etadi. Uning yordamida xastaliklarni erta aniqlash, turli darajadagi kasalliklarning oldini olish mumkin.

Jeff Dowling/EMBL-EBI

Mazkur model Delphi-2M deb ataladi. Uning asosi ChatGPT kabi mashhur sun’iy intellekt chatbotlarida qo‘llanadigan texnologiyaga o‘xshaydi.

Delphi-2M anonim tibbiy yozuvlar asosida o‘qitilgan. U bemor ma’lumotlarini ko‘rib chiqadi va kelajakda qaysi kasallik paydo bo‘lishi mumkinligini oldindan aytadi. Xuddi ob-havo prognozida “ertaga yomg‘ir yog‘adi” deyilganidek, bu dastur ham “falon kasallik chiqishi ehtimoli bor” deb ogohlantiradi.

Model qanday ishlab chiqildi?

Delphi-2M’ga dastlab Buyuk Britaniyadagi UK Biobank loyihasining 400 mingdan ortiq ishtirokchilaridan yig‘ilgan ma’lumotlar kiritildi. Bular orasida shifoxona yozuvlari, shifokor qaydlari va bemorlarning odatlari (masalan, chekish) bor.

Keyin bu dastur Daniyada sinab ko‘rildi. U yerda 1,9 million odamning ma’lumotlari tekshirildi va natijalar to‘g‘ri chiqdi. Masalan, dastur “10 foiz xavf bor” desa, amalda ham shunday bo‘ldi. Dastur ko‘proq diabet, yurak xuruji va sepsis kabi kasalliklarni yaxshi aniqlaydi. Lekin tasodifiy infeksiyalarni aniq aytib bera olmaydi.

U tibbiyotda nimani o‘zgartiradi?

Sun’iy intellektning bu modeli kelajakda bemorda qaysi kasallik paydo bo‘lishi mumkinligini oldindan ko‘rsatadi. Shunda shifokor tanada kasallik paydo bo‘lmasidan avval dori yozib berishi yoki bemorga hayot tarzini o‘zgartirishni tavsiya qilishi mumkin. Masalan, jigar kasalligiga chalinish ehtimoli mavjud bo‘lgan odamga spirtli ichimlikni cheklash talabi qo‘yiladi.

Ushbu texnologiya nafaqat kasalliklarning erta oldini olish uchun foydali, balki qayerda qancha bemor bo‘lishini avvaldan hisoblab, statistik tahlillarni ham chiqarishda asqatadi. Masalan, 2030 yilda bir shaharda nechta yurak xuruji bo‘lishini aytadi. Mazkur ma’lumotlar asosida shifoxonalar sig‘imi va bemorlarni qabul qilish salohiyati avvaldan hozirlanadi.

Tadqiqotchilar nima deydi?

“Bu inson salomatligi va kasalliklarning qanday rivojlanishini tushunishda yangi davr boshlanishi”, – deydi Germaniya Saraton tadqiqot markazining (DKFZ) sun’iy intellekt bo‘limi rahbari, professor Moritz Gerstung.

Uning qo‘shimcha qilishicha, bunday sun’iy intellekt dasturlari kelajakda har bir bemor uchun alohida davolash rejasini tuzish va butun sog‘liqni saqlash tizimida qancha bemor bo‘lishini oldindan aniqlashga yordam berishi mumkin.

Tadqiqot Nature jurnalida chop etilgan. Izlanish Yevropa molekulyar biologiya laboratoriyasi, Germaniya Saraton tadqiqot markazi (DKFZ) va Kopengagen universiteti hamkorligida olib borilgan.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, hozircha modelni klinik qo‘llashdan oldin uni yanada mukammallashtirish va sinab ko‘rish kerak. Muammo shundaki, model asosan 40–70 yoshdagi odamlar ma’lumotlari asosida o‘qitilgan, uning salohiyati barcha yoshdagi odamlar salomatligini to‘liq va to‘g‘ri tahlil qilishga yetmaydi.

Ma’lum qilinishicha, modelga tasvirlar, genetik ma’lumotlar va qon tahlillari kabi qo‘shimcha tibbiy ma’lumotlarni kiritish rejalashtirilmoqda.