Ilon Maskning Grokipedia’si «Vikipediya»dan yaxshiroqmi? U qay darajada xolis?

Eng asosiy farq esa ma’lumotning tekshirilishi va ishlanishida. «Vikipediya»da matnlar jamoa tomonidan hamkorlikda tahrirlanadi va har qanday xato yoki bahsli nuqtalarni belgilashga xizmat qiladigan jarayonlar mavjud. Grokipedia esa, muharrirlik aralashuvisiz, shunday nazorat mexanizmlariga ega emasga o‘xshaydi, deydi Oksford universiteti Raqamli texnologiyalar va davlat siyosati kafedrasi dotsenti Roksana Radu. Unga ko‘ra, «Grokipedia ma’lumot yig‘ish va qidirishning noaniq modeli bo‘yicha ishlaydi, kontentni chiqarish oldidan qabul qilinadigan qarorlar shaffof emas».

Ilon Mask Grokipedia «ensiklopediya hajmi, chuqurligi va aniqligi bo‘yicha “Vikipediya”dan bir necha barobar ustun bo‘lishini» aytgan edi. Biroq Raduda bu da’volar shubha uyg‘otdi: «Grokipedia qasddan avvaldan tekshirib o‘tilmaydigan manbalardan ham foydalanadi va ba’zan kontent “Grok tekshirdi” tamg‘asi bilan keladi — bu esa bahslarga sabab bo‘lmoqda». Unga ko‘ra, yangi ensiklopediya ba’zan «Vikipediya»dan farq qilgan holda mavzularni yaxlit tasvirlay olmasdan, «alohida g‘oya, hodisa va konsepsiyalar kollaji» ko‘rinishida berishga moyil.

Raduning fikricha, Grokipedia o‘quvchilarni «an’anaviy ensiklopediyadan kutilgan keng va yaxlit manzara»dan mahrum qilishi, shu bilan birga, klassik ommaviy axborot vositalariga nisbatan Reddit’dagi postlar va blog yozuvlariga ortiqcha ahamiyat berishi mumkin.

Ko‘plab amerikalik konservatorlar singari Mask ham an’anaviy OAV’ni ishonchsiz deb hisoblaydi. Filippo Trevizanga ko‘ra, platformaning muvaffaqiyati odamlar SI insonga nisbatan ko‘proq xolis, degan g‘oyani qabul qilishi yoki qilmasligiga bog‘liq bo‘ladi, Mask esa «partiyaviy qarashlar muammosiga yechim sifatida SIni ko‘rsatishga» va «inson omilini qisqartirish obektivlikni oshiradi» degan fikrni isbotlashga urinmoqda.

Radu kabi ekspertlar shaffoflik yetishmasligini ta’kidlaydi: «Bu qora qutida aniq nima kechayotganini bilmaymiz, shu bois axborot iste’molchilari sifatida ensiklopediya maqolasining ko‘proq e’tibor qaratiladigan qisqa havolasida ayni qaysi ma’lumotlar nega paydo bo‘lganini sinovdan o‘tkazish imkonimiz yo‘q».

«Vikipediya» ham — faqat Mask tomonidan emas — tarafkashlikda ayblanadi. Harvard universiteti va konservativ Manhattan Institute markazi tadqiqotlari saytda ma’lum darajada so‘llarga moyillik belgilarini ko‘rsatgan: masalan, «Vikipediya»dagi ba’zi maqolalarda o‘ng siyosiy yo‘nalishni ifoda etuvchi atamalarga nisbatan salbiy ton ko‘proq uchraydi, degan xulosa bildirilgan (Manhattan Institute tadqiqotchisi Devid Rozado hisoboti).

Radu ham, Trevizan ham axborotni taqdim etishda to‘liq betaraflikka erishish mumkin emasligini tan oldi. Biroq ularning fikricha, shaffoflik va xatoni tan olish — Grokipedia’da hozircha balki yetishmayotgan jihatlar — tiyib turish va muvozanat mexanizmlarini ta’minlaydi. «Intilish kerak bo‘lgan narsa — har doim inson talqinini talab etuvchi muvozanatli taqdimot», — deya xulosa qildi Roksana Radu.