Ilon Maskning Grokipedia’si «Vikipediya»dan yaxşiroqmi? U qay darajada xolis?

Eng asosiy farq esa ma’lumotning tekşirilişi va işlanişida. «Vikipediya»da matnlar jamoa tomonidan hamkorlikda tahrirlanadi va har qanday xato yoki bahsli nuqtalarni belgilaşga xizmat qiladigan jarayonlar mavjud. Grokipedia esa, muharrirlik aralaşuvisiz, şunday nazorat mexanizmlariga ega emasga öxşaydi, deydi Oksford universiteti Raqamli texnologiyalar va davlat siyosati kafedrasi dotsenti Roksana Radu. Unga köra, «Grokipedia ma’lumot yiğiş va qidirişning noaniq modeli böyiça işlaydi, kontentni çiqariş oldidan qabul qilinadigan qarorlar şaffof emas».

Ilon Mask Grokipedia «ensiklopediya hajmi, çuqurligi va aniqligi böyiça “Vikipediya”dan bir neça barobar ustun bölişini» aytgan edi. Biroq Raduda bu da’volar şubha uyğotdi: «Grokipedia qasddan avvaldan tekşirib ötilmaydigan manbalardan ham foydalanadi va ba’zan kontent “Grok tekşirdi” tamğasi bilan keladi — bu esa bahslarga sabab bölmoqda». Unga köra, yangi ensiklopediya ba’zan «Vikipediya»dan farq qilgan holda mavzularni yaxlit tasvirlay olmasdan, «alohida ğoya, hodisa va konsepsiyalar kollaji» körinişida berişga moyil.

Raduning fikriça, Grokipedia öquvçilarni «an’anaviy ensiklopediyadan kutilgan keng va yaxlit manzara»dan mahrum qilişi, şu bilan birga, klassik ommaviy axborot vositalariga nisbatan Reddit’dagi postlar va blog yozuvlariga ortiqça ahamiyat berişi mumkin.

Köplab amerikalik konservatorlar singari Mask ham an’anaviy OAV’ni işonçsiz deb hisoblaydi. Filippo Trevizanga köra, platformaning muvaffaqiyati odamlar SI insonga nisbatan köproq xolis, degan ğoyani qabul qilişi yoki qilmasligiga boğliq böladi, Mask esa «partiyaviy qaraşlar muammosiga yeçim sifatida SIni körsatişga» va «inson omilini qisqartiriş obektivlikni oşiradi» degan fikrni isbotlaşga urinmoqda.

Radu kabi ekspertlar şaffoflik yetişmasligini ta’kidlaydi: «Bu qora qutida aniq nima keçayotganini bilmaymiz, şu bois axborot iste’molçilari sifatida ensiklopediya maqolasining köproq e’tibor qaratiladigan qisqa havolasida ayni qaysi ma’lumotlar nega paydo bölganini sinovdan ötkaziş imkonimiz yöq».

«Vikipediya» ham — faqat Mask tomonidan emas — tarafkaşlikda ayblanadi. Harvard universiteti va konservativ Manhattan Institute markazi tadqiqotlari saytda ma’lum darajada söllarga moyillik belgilarini körsatgan: masalan, «Vikipediya»dagi ba’zi maqolalarda öng siyosiy yönalişni ifoda etuvçi atamalarga nisbatan salbiy ton köproq uçraydi, degan xulosa bildirilgan (Manhattan Institute tadqiqotçisi Devid Rozado hisoboti).

Radu ham, Trevizan ham axborotni taqdim etişda töliq betaraflikka erişiş mumkin emasligini tan oldi. Biroq ularning fikriça, şaffoflik va xatoni tan oliş — Grokipedia’da hozirça balki yetişmayotgan jihatlar — tiyib turiş va muvozanat mexanizmlarini ta’minlaydi. «Intiliş kerak bölgan narsa — har doim inson talqinini talab etuvçi muvozanatli taqdimot», — deya xulosa qildi Roksana Radu.