Ekologik farmon: qurilişlar va korxonalar ustidan qat’iy nazorat, sun’iy köllar, transport harakatidagi çeklovlar
|02:10 / 26.11.202518 66611 min
Toşkentdagi ekologik vaziyatni yaxşilaş uçun maxsus komissiya tuzilib, unga jiddiy vakolatlar berildi.
Foto: Kun.uz Foto: Kun.uz
Toşkent şahrida ekologik vaziyatni yaxşilaş yuzasidan keçiktirib bölmaydigan çora-tadbirlarni amalga oşiriş böyiça maxsus komissiya tuziladi. Bu prezident Şavkat Mirziyoyevning «Toşkent şahrida ekologik vaziyatni yaxşilaş böyiça keçiktirib bölmaydigan çora-tadbirlar töğrisida»gi farmonida közda tutilgan.
Mazkur komissiya zimmasiga poytaxtda havo sifati, yaşil hududlarni asraş va köpaytiriş, transportdan çiqadigan zararli moddalarni kamaytiriş, sanoat korxonalari faoliyatida ekologik talablarga rioya etilişini kuçaytiriş kabi yönalişlarda aniq çora-tadbirlar işlab çiqiş va ularning ijrosini muvofiqlaştiriş vazifalari yuklatiladi.
Maxsus komissiyaning unga yuklatilgan vazifalar va berilgan vakolatlar doirasida qabul qilingan qarorlari, körsatmalari barça davlat organlari va taşkilotlari, huquqni muhofaza qiluvçi va nazorat organlari, yuridik va jismoniy şaxslar uçun majburiy hisoblanadi.
Farmonda belgilangan çoralar Toşkent şahrida ekologik vaziyatni yaxşilaş, aholi salomatligini muhofaza qiliş va yaşaş uçun qulay şaroit yaratişga qaratilgan.
Transportlar harakatida çeklovlar
Maxsus komissiyaga quyidagi vakolatlar beriladi:
1) Tabiiy çanglaniş kuçaygan paytda sanoat korxonalari, transport, issiqlik ta’minoti va boşqa sohalarda çeklovlarni joriy qiliş;
2). Transport vositalari harakatini çeklaş, jumladan:
Toşkent şahrida yuk taşiş avtotransport vositalari harakatini vaqtinça çeklaş amaliyotini yölga qöyiş;
avtotransport vositalarining, şu jumladan davlat raqamiga mos ravişda toq va juft sanalarda harakatlanişini çeklaş amaliyotini joriy qiliş (elektromobillar bundan mustasno);
harakatlanişi vaqtinçalik çeklanadigan avtotransport vositalari turlari, köçalar va boşqa hududlarni belgilaş.
3) atmosfera havosi sifatiga salbiy ta’sir qiluvçi moddalar yoqqan issiqxonalar va boşqa obektlar faoliyatini vaqtinça yoki töliq töxtatiş;
4) Toşkent şahridan boşqa hududlarga köçirilişi majburiy bölgan sanoat korxonalari va sanoat zonalarini belgilaş;
5) sanoat korxonalari uçun taşlanmalarning ruxsat etilgan miqdorini belgilaş va uşbu talabni buzgan sanoat korxonalari faoliyatini töxtatiş böyiça belgilangan tartibda çora köriş;
Mavzuga oid
6) quriliş işlarini amalga oşirişga çeklov va ularga talablar joriy qiliş, şu jumladan quriliş vaqtida çangni bartaraf etuvçi uskunalarni örnatiş va boşqa talablar;
7) davlat organlari va taşkilotlari hamda huquqni muhofaza qiluvçi va nazorat organlari faoliyatini ekologik talablarning amalga oşirilişini ta’minlaş maqsadida muvofiqlaştiriş;
8) oqar suv (daryo, kanal, ariq) obektlarida suv obektlari qirğoq muhofaza mintaqa zonalarida qurilişni taqiqlaş va ekologik vaziyatni yaxşilaş bilan boğliq boşqa vakolatlar.
Quriliş obektlaridagi tekşiruvlar
Maxsus komissiya bir hafta muddat içida Toşkent şahrida quriliş uçun ajratilgan 500 m kv va undan ortiq maydonlarda quyidagi talablar orasida tekşiruv işlarini amalga oşiradi:
umumiy maydonning 25 foizi kökalamzorlaştirilgani;
quriliş maydonlarida suv purkagiçlar örnatilgani;
quriliş maydonlarining kiriş-çiqiş yölaklarida avtotransport vositalari ğildiraklarini yuviş hovuzlari barpo etilgani;
quriliş materiallari va maişiy çiqindilarni taşişda transport vositalari brezent yoki PVX qoplamali materiallardan tayyorlangan tent bilan yopilgan tarzda harakatlanişi;
quriliş maydonining çiqiş yöllarida çang va qum zarraçalarining havoga kötarilişini bartaraf etişga doir majburiy talablarni buziş yoxud uşbu hududlarda ifloslantiruvçi moddalarning yöl qöyiladigan doiradagi normativlardan ortiq darajada atmosfera havosiga çiqarilişiga yöl qöyilmayotgani.
Hovlini suğorişga qöyilgan çeklov bekor qilinadi
Yangi tartibga köra:
maydoni 1000 m kv.dan köp bölgan quriliş uçastkalarida fon monitoring stansiyalarini örnatiş va uni Ekologiya qömitasiga integratsiya qiliş qurilişni davom ettirişning asosiy şarti etib belgilanadi;
Toşkent şahri hokimligi tomonidan yoz-kuz mavsumida asosiy yöl çetlarida mavjud bölgan daraxt va butalarni kunning birinçi yarmida hamda haftada kamida 3 marta yuviş işlari va tegişli xulosaga asosan biotexnik tadbirlar amalga oşiriladi;
jismoniy va yuridik şaxslar özlari egalik qilib turgan yer maydoni hududidagi dov-daraxtlarni suğoriş maqsadida içimlik suvidan foydalaniş vaqtiga qöyilgan çeklov (soat 00:00 dan soat 05:00 gaça) bahor va yoz fasllarida bekor qilinadi. Bunda içimlik suvidan boşqa maqsadda foydalaniş böyiça çeklov öz kuçida qoladi; köp kvartirali uylarga suğoriş uçun suv rezervuarlarini örnatiş çoralari köriladi;
Sun’iy köllar
Toşkent şahar hokimligi Toşkent şahri hududida atmosfera havosining sifatiga ijobiy ta’sir körsatadigan mikroiqlim barqarorligini ta’minlaş maqsadida Suv xöjaligi vazirligi va «Özsuvta’minot» AJ bilan birgalikda uç oy muddatda poytaxtning 4 ta yönalişida (şarq, ğarb, şimol va janub qismlarida) kamida 3 tadan sun’iy köl va suv havzalarini taşkil etişi kerak.
Şuningdek, poytaxt hokimigi Quriliş va uy-joy kommunal xöjaligi vazirligi bilan birgalikda ikki hafta muddatda Umummilliy ekologik muammolarni bartaraf etiş davlat maqsadli jamğarmasi mablağlari hisobidan Toşkent şahri hududidagi favvoralar sonini kamida 2 baravarga köpaytiriş böyiça alohida dastur tayyorlab, Özbekiston prezidenti administratsiyasiga kiritişi kerak.
Issiqxonalarga gaz
Toşkent şahri va unga tutaş hududlarda joylaşgan barça issiqxonalar yaqin vaqt içida tabiiy gaz bilan isitişga ötkazilişi kerak.
Energetika vazirligiga bir hafta muddatda Toşkent şahri va unga tutaş bölgan hududlardagi barça issiqxona obektlariga tabiiy gaz yetkazib beriş böyiça şartnomalar tuzilişini taşkil etiş va uzluksiz tabiiy gaz yetkazib berilişini ta’minlaş topşirildi.
Şuningdek farmonga köra, Ekologiya qömitasi bir hafta muddatda quyidagilarni nazarda tutuvçi qonun loyihasini kiritişi kerak:
maydoni 200 kv metr va undan yuqori bölgan issiqxonalarda çang-gaz tozalaş uskunalari nosoz işlaşi yoki mavjud bölmaganligi uçun ma’muriy jarimalar miqdorlarini yuridik şaxslarning mansabdor şaxslariga 5 baravarga va jismoniy şaxslarga 3 baravarga oşiriş;
maydoni 200 kv metr va undan yuqori bölgan issiqxonalarda yoqilği moddalar, material va çiqindilar (şina, bitum, mazut, işlatilgan avtomobil moyi plyonka, rezina, jun tolasi va boşqalar) yoqilgani aniqlanganda isitiş qozonxonasini davlat foydasiga musodara qilişni nazarda tutuvçi jinoiy javobgarlikni joriy etiş.
Ekologik monitoring
Atmosfera havosi ifloslanişi böyiça ekologik monitoring tizimi 2025 yil yakuniga qadar quyidagilarni nazarda tutgan holda takomillaştiriladi:
2025 yil yakuniga qadar atmosfera havosi ifloslanişining fon monitoringi uçun 347 ta avtomatlaştirilgan stansiya töğridan töğri şartnomalar asosida sotib olinadi.
Air Monitoring Tashkent platformasi va Toşkent şahar hokimligiga tegişli 10 ta avtomatik monitoring stansiyasi Ekologiya qömitasi boşqaruviga ötkaziladi va qömita tomonidan mazkur platforma negizida Air Monitoring Uzbekistan platformasi işga tuşiriladi.
Ekologiya qömitasi tomonidan Air Monitoring Uzbekistan platformasiga xarid qilinişi rejalaştirilgan 347 ta stansiya, Gidrometeorologiya xizmati agentligi tizimidagi barça kuzatuv stansiyalari, şu jumladan «Zamin» fondi kömagida örnatilgan 23 ta avtomatik stansiya ulanadi.
Havo tozalagiçlar bojdan ozod etiladi
Farmonga muvofiq, atmosfera havosining PM2.5 kabi mayda zarraçalar bilan ifloslaniş manbalarini aniqlaşga ixtisoslaşgan maxsus laboratoriya taşkil etiladi.
U kosmik tasvirlar, zamonaviy ölçov uskunalari va modellaştiriş texnologiyalari asosida tahlillar olib boradi, qabul qilinayotgan ekologik qarorlarni ilmiy jihatdan asoslaşga xizmat qiladi.
Maxsus laboratoriyaga uskunalar va unga zarur bölgan jihozlar, jumladan termik optik tahlillarni olib boriş uçun termo-optik analizator uskunasi hamda atmosfera havosi namunalarini yiğib oliş uçun 5000 dona kvars filtrlar eng yaxşi takliflarni tanlab oliş yöli bilan töğridan töğri xarid qilinadi.
Şuningdek, maxsus laboratoriya uçun uskunalar va boşqa jihozlar, avtomatlaşgan kiçik stansiyalar, taşlamalarning avtomatik monitoring stansiyalari, avtomatik kuzatuv postlari, çang-gaz tozalaş uskunalari, lokal suv tozalaş inşootlari hamda tadbirkorlik sub’yektlari va fuqarolar tomonidan maişiy havo tozalaş uskunalari Özbekiston hududiga olib kirilganda bojxona bojidan ozod etiladi.
Eski avtomobillarni trade-in orqali yangilaş tizimi
Iqtisodiyot va moliya vazirligi «Özavtosanoat» AJ bilan birgalikda avtotransport vositalarining atmosfera ifloslanişiga ta’sirini kamaytiriş maqsadida bir oy muddatda Toşkent şahrida «Yevro-4» ekologik standartiga javob bermaydigan, M va N toifasiga mansub, 2010 yilgaça işlab çiqarilgan avtomobillarni trade-in orqali yangilaş mexanizmi joriy etiladi.
Uşbu mexanizm orqali eski avtomobillar egalariga ularni yangiroq, ekologik jihatdan xavfsizroq transport vositalariga almaştiriş uçun qulay şart-şaroitlar yaratilişi, bu esa öz navbatida poytaxt havosining ifloslanişini sezilarli darajada kamaytirişga xizmat qilişi közda tutilmoqda.
Soyali sayr köçalari va «yaşil koridor»
Toşkent şahar hokimligi Ekologiya qömitasi, Fanlar akademiyasi, Quriliş va uy-joy kommunal xöjaligi vazirligi hamda Özbekiston mahallalari uyuşmasi bilan birgalikda Toşkent şahrining barça tumanlarida yaşillik darajasi past bölgan va uzunligi 5 kilometrdan kam bölmagan köçalarni (har bir tumanda uçtadan) tanlab oliş orqali «Soyali sayr köçalari» taşkil qilinadi.
2026 yil bahor hamda kuz mavsumlarida Toşkent şahri mahalliy budjeti mablağlari hisobidan Toşkent şahrining 33 kilometr uzunligidagi kiçik halqa yöli böylab «Yaşil koridor» loyihasi amalga oşiriladi.
2026 yil 1 aprelga qadar xorijiy kompaniya va ilmiy-tadqiqot institutlarini jalb qilgan holda «Yaşil Toşkent» master rejasi işlab çiqiladi.
Toşkent şahrining 700 ta çorrahasida zamonaviy, sun’iy intellekt yordamida harakat oqimini boşqariş imkoniyatiga ega intellektual svetofor tizimi joriy qilinadi.
Havo sifati böyiça rangli indeksatsiya
Özbekistonda Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti tavsiyalari asosida havo sifati körsatkiçlari milliy tavsiyaviy indeksatsiyasi (yaşil, sariq, qizil, jigarrang) tasdiqlanadi.
Indeksatsiyani 1 dekabrga qadar işlab çiqiş Soğliqni saqlaş vazirligi va Ekologiya qömitasiga topşirildi.
Tavsiyaviy indeksatsiya asosida ifloslangan havoning odam organizmiga ta’sirini kamaytiriş böyiça maska kiyiş va boşqalar kabi tavsiyalar ham işlab çiqiladi.
Bundan taşqari, havo sifati keskin buzilişi holatlarida aholini Sanitariya xizmati tomonidan erta ogohlantiriş tizimini joriy qilinadi.
Farmonda yana nimalar közda tutilgan?
Içki işlar vazirligi 2026 yil yakuniga qadar respublikadagi barça toifaga kiruvçi transport vositalarini texnik körikdan ötkaziş çoralarini köradi.
Boş prokuratura 2025 yil 25 noyabrdan 2026 yil 25 martga qadar mazut, işlatilgan avtomobil moyi va şinasining noqonuniy aylanmasining oldini olişi, aniqlangan taqdirda keskin çoralar körişi, natijasi yuzasidan prezident administratsiyasiga axborot kiritişi kerak böladi.