Donald Tramp “Venesuelaga qarşi yirik hujum” muvaffaqiyatli bölganini aytib maqtandi. “Bu – haqiqatan ham zargarona operatsiya böldi”, dedi u. Qölga olingan Maduro AQŞda sudlanişi kutilmoqda.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videodan kadrIjtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videodan kadr
AQŞ–Venesuela qarama-qarşiligi kulminatsion nuqtaga yetdi: Amerika Nikolas Maduroni hokimiyatdan ağdarganini da’vo qilmoqda.
3 yanvarga ötar keçasi Venesuela poytaxti Karakasda röy bergan hodisalardan keyin AQŞ prezidenti Donald Tramp Florida vaqti bilan soat tungi 4:21 da özining Truth Social tarmoğida şunday deb yozdi:
“Amerika Qöşma Ştatlari Venesuelaga qarşi yirik hujumni muvaffaqiyatli amalga oşirdi. Prezident Nikolas Maduro xotini bilan birga qölga olinib, mamlakatdan olib çiqib ketildi”.
Oq uy rahbari bu postni e’lon qilganidan keyin bir neça daqiqa ötib telefon qilgan New York Times muxbiriga amaliyot “juda yaxşi rejalaştirilgani”, unda “köplab qoyilmaqom askarlar va mohir kişilar” qatnaşganini aytdi.
“Bu – haqiqatan ham zargarona operatsiya böldi”, dedi Tramp.
Bu amaliyot uçun Kongressdan ruxsat olingani yoki yöqligi hamda Venesuelani endi nima kutayotgani haqidagi savollarga javoban, AQŞ prezidenti bu masalalarga ertalab Mar-a-Lago qarorgohidagi matbuot anjumanida oydinlik kiritişini aytdi.
Arxiv foto: Presidencia / AFP / Getty Images
Qurbonlar
NYT suhbatlaşgan AQŞ rasmiylaridan biri ötkazilgan amaliyotda Amerika tomonidan insoniy yöqotişlar bölmaganini aytdi, lekin venesuelalik qurbonlar masalasiga izoh bermasligini bildirdi.
Venesuela rasmiylari öz bayonotlarida bu hujum sababli bir qança venesuelaliklar halok bölgani va jarohatlanganini aytmoqda. “Qurbonlar soniga hali ham aniqlik kiritilyapti”, – deyiladi Karakasdan berilgan rasmiy bayonotda.
Karakasdagilar Amerika bombalari tinç aholi binolariga urilganini ham ta’kidlayapti, lekin hozirça bunga dalillar keltirilmagan.
Rasmiy ayblov
Nikolas Maduro Venesuela prezidenti lavozimiga 2013 yilda kelgan. U 2019 yilda ikkinçi muddatga qayta saylanganidan beri AQŞ uni qonuniy prezident sifatida tan olmay keladi.
Mavzuga oid
Trampning Maduro qölga olingani haqidagi bayonotidan keyin, AQŞ boş prokurori Pamela Bondi unga qanday ayblovlar qöyilayotganini ma’lum qildi.
“Nikolas Maduroga nisbatan narkoterrorizm, kokain taşiş, noqonuniy ravişda qurol-yaroğ saqlaş hamda Qöşma Ştatlarga qarşi pulemyotlar va portlovçi qurilmalarni saqlaş ayblovlari e’lon qilindi”, – deb yozdi Bondi X ijtimoiy tarmoğida.
AQŞ davlat kotibi Marko Rubio harbiy amaliyotdan keyin X tarmoğida özining eski posti skrinşotini joyladi. Unda Maduro Venesuelaning qonuniy yetakçisi emasligi va u AQŞga narkotiklar yetkazişda ayblanayotgani aytilgan.
Ma’lumot uçun, Maduroga nisbatan qator ayblovlar AQŞda 2020 yilda e’lon qilgan. AQŞ Davlat departamenti uning qölga olinişiga olib keluvçi axborotlar uçun 50 mln dollar mukofot va’da qilgan.
Tunda nimalar böldi?
Karakas osmonida portlaş tutunlari va vertolyotlar / Foto: Reuters'ga kelib tuşgan videodan kadr
Venesuela rasmiylariga köra, AQŞning hujumlari poytaxt Karakas şahrida va yana uçta ştat: Miranda, Aragua va La Guaira ştatlarida kuzatilgan.
Associated Press xabariga köra, AQŞning hujumi “yarim soatdan kamroq” vaqt davom etgan.
Tun davomida karakasliklar portlaşlar va harbiy aviatsiya ovozlarini eşitdi. Guvohlar, ayniqsa, Venesuelaning yuqori lavozimli amaldorlari yaşaydigan Karakas markazidagi yirik harbiy baza – Fuyerte Tiunada kuçli va davomli portlaş ovozlarini eşitganini aytmoqda.
Şuningdek, şahardagi La Karlota harbiy aviabazasi ustidan tutun çiqayotganini ham körişgan.
Mamlakat sobiq prezidenti Ugo Çavesning maqbarasi joylaşgan harbiy obektlardan biri ham hujum nişoni bölgani aytilyapti.
Reuters'ning Venesuela davlat neft-gaz kompaniyasidagi manbasiga tayanib yozişiça, dastlabki baholaşlar neft obektlari hujumga uçramaganini körsatmoqda. Şu bilan birga, manbaga köra, mamlakatning eng muhim portlaridan biri bölmiş La-Guayra porti jiddiy talafot körgan.
AQŞ Federal aviatsiya boşqarmasi Amerika yölovçi samolyotlarining Venesuela osmoni uzra parvozini taqiqlagan. Bu taqiq “davom etayotgan harbiy faollik” bilan izohlanib, 3 yanvar 2:00 dan boşlab 23 soat amal qiladi.
Venesuela rasmiy pozitsiyasi
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videodan kadr
Yarim tunda Venesuela Kommunikatsiyalar vazirligi prezident Nikolas Maduroning bayonotini e’lon qilgan edi. Unda prezident AQŞning harbiy tajovuzini Venesuela “rad etişi, qoralaşi va keskin tanqid qilişi” aytilgan.
Bu bayonotdan bir neça soat ötib, Venesuelamudofaa vaziri Vladimir Padrino Lopez xalqqa murojaat bilan çiqdi. U öz çiqişida AQŞ hujumini “mamlakat boşdan keçirgan eng oçiq-oşkora tajovuz” deb atadi.
Keyinroq Venesuelavitse-prezidenti Delsi Rodrigez ham televideniye orqali bayonot berib, prezident Nikolas Maduro va uning rafiqasi qayerda ekani noma’lumligini aytdi va prezident Trampdan ular hayot ekanini körsatuvçi isbot taqdim etişini söradi.
Agar haqiqatan ham Maduroni AQŞ öğirlab ketgan bölsa, u holda konstitutsiyaga asosan hokimiyat vitse-prezident Delsi Rodrigezga ötişi kerak. U – asosan iqtisodiy siyosatga mas’ul amaldor sanaladi.
Maduro ağdarilgan taqdirda, konstitutsiya böyiça hokimiyat vitse-prezident Delsi Rodrigezga ötişi kerak. / Arxiv foto: rasmiy tarqatma
Mudofaa vaziri va vitse-prezidentdan keyin, Venesuela içki işlar vaziri Diosdado Kabello ham televideniye orqali çiqiş qilib, xalqni xotirjam bölişga va rahbariyatga işonişga çaqirdi. “Heç kim tuşkunlikka tuşmasin. Heç kim bosqinçi duşmanning işini osonlaştirib bermasin”, dedi u.
Erta tongdan Maduroning tarafdorlari Karakas markaziga töplana boşlagan.
Maduroning tarafdorlari Karakas markazida / Foto: AP / Cristian Hernandez
Keyinçalik Venesuela taşqi işlar vaziri IvanXil Pinto mamlakat özini himoya qiliş uçun barça mexanizmlarni işga solişini ta’kidladi.
Xalqaro reaksiya
Venesuelaga hujumga birinçi bölib Kolumbiya prezidenti Gustavo Petro munosabat bildirdi.
“Ular ayni daqiqalarda Karakasni bombalaşyapti. Butun dunyo uçun ogohlik qönğiroği, ular Venesuelaga hujum qilişdi. Ular boşqariladigan raketalar bilan bombalaşyapti”, deb yozdi Tramp ma’muriyatining tanqidçilaridan hisoblanadigan Petro ijtimoiy tarmoqda.
Kolumbiya prezidenti, şuningdek, uning mamlakati Venesuela bilan çegaraga qöşinlar yuborayotganini ma’lum qildi va “ommaviy qoçqinlar oqimi yuzaga kelgan taqdirda” yana qöşimça kuçlar yuborilişini aytdi.
Kuba prezidenti Migel Diaz-Kanel ham birinçilardan bölib ijtimoiy tarmoqda AQŞni qoralab çiqdi. U Venesuelaga tajovuzni “jinoiy hujum” deb atadi va xalqaro hamjamiyatdan “şoşilinç javob” talab qildi.
Argentina prezidenti Xaviyer Miley esa Nikolas Maduroning qölga olinganini olqişladi. “Ozodlik olğa siljidi”, deb yozdi Miley tarmoqda.
Meksika Taşqi işlar vazirligi AQŞning hujumini qoralab, BMTni Venesuelada deeskalatsiyaga erişiş uçun zudlik bilan harakat qilişga çaqirdi.
Rossiya TIVga köra, AQŞ öz harakatlarini oqlaş uçun keltirayotgan vajlar yaroqsiz. “Işbilarmonlik pragmatizmi, işonçli va oldindan aytib böladigan munosabatlar örnatişga xayrixohlikdan köra, mafkuraviy adovat ustun keldi”, deyiladi Moskvaning bayonotida.
“Yuzaga kelgan vaziyatda avvalo eskalatsiyaning davom etişiga yöl qöymaslik, vaziyatdan muloqot orqali çiqiş yölini izlaş muhim. Bir-biriga nisbatan e’tirozlari bor barça hamkorlar muloqot qiliş orqali muammo yeçimini izlaşi lozim”, – deya qayd etgan RF TIV.
Rossiya bayonotida aytilişiça, “Venesuelaga heç qanday buzğunçi, boz ustiga taşqaridan harbiy aralaşuvlarsiz öz taqdirini özi belgilaş huquqi kafolatlanişi kerak”.
Gramoven tumanida yaşovçilar Karakasdagi portlaşlardan keyin uylarining oldida turişibdi. / Foto: Reuters / Maxwell Briceno
Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Lyayen Venesuelada hokimiyatning “tinç va demokratik tranziti” zarurligini aytdi. Uning sözlariga köra, har qanday qaror xalqaro huquq va BMT Nizomiga muvofiq bölişi lozim. Yevrodiplomatiya rahbari Kaya Kallas Vaşingtonni bosiqlikka çaqirib, Yevropa Ittifoqi Maduroni legitim prezident deb hisoblamasligini eslatdi.
Britaniya boş vaziri Kir Starmer uning mamlakati Venesueladagi amaliyotda “heç bir şaklda iştirok etmagani”ni ma’lum qildi. Hujumni qoralaysizmi, degan savolga javoban Starmer avvaliga “faktlarni tasdiqlaş” kerakligini, buning uçun Tramp bilan gaplaşmoqçi ekanini aytdi.
Şveytsariya TIV voqealar rivojini “diqqat bilan kuzatayotganliklari”ni bildirib, deeskalatsiyaga va xalqaro huquqni hurmat qilişga çaqirdi. Ispaniya ham eskalatsiya davom etişining oldini oliş zarurligini bildirdi.
Eron Taşqi işlar vazirligi Venesuelaning hududiy yaxlitligi va suvereniteti buzilganini qoralab bayonot berdi.
Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko Amerikaning Venesuelaning nisbatan tajovuzini “sözsiz qoralaşi”ni bildirdi.
Foto: Reuters / Leonardo Fernandez Viloria
3 yanvarga qadar
AQŞ uşbu hujumdan oldin bir neça oy davomida Venesuela atrofida qöşin töplayotgan edi. Qöşma Ştatlar Karib havzasiga sönggi ön yilliklarda kuzatilmagan darajada katta harbiy kontingent taşlagan edi.
Şuningdek, AQŞ harbiylari “giyohvand moddalarni taşiyapti” degan vaj bilan sentabr oyidan beri Karib dengizi va Tinç okeanining şarqiy qismida Venesuelaga aloqador deb körilgan kemalarga hujum qilib kelayotgan edi. Tramp ma’muriyati e’lon qilgan raqamlarga köra, bunday hujumlar soni 35 tani, ularda halok bölganlar esa 115 nafarni taşkil etadi. Qator davlatlar hujumlarni sudsiz qotillik sifatida qoralagan.
Maduro hukumati esa har doim giyohvand moddalar savdosiga aloqasi yöqligini aytib kelgan.
AQŞ–Venesuela ziddiyatining mohiyatini bir neça hafta oldin siyosatşunos Kamoliddin Rabbimov Kun.uz'dagi kolonkasida batafsil şarhlab bergan edi.
