Dekabr oyi oxiridan boshlangan norozilik namoyishlari butun davlat bo‘ylab keng tarqalmoqda. Politsiya minglab odamlarni qo‘lga olgan, o‘nlab odamlar halok bo‘lgani tasdiqlandi. Namoyishchilar allaqachon ikki shaharni egallab oldi, matbuotda “oliy rahnamo Moskvaga qochishga tayyor” degan gaplar tarqagan. Eron 2022 yildan beri ilk bor bu qadar ommaviy norozilikka duch kelmoqda. Xo‘sh, vaziyatdan AQSh va Isroil foydalanib qoladimi yoki Tehron bu gal ham namoyishlarni bostirishni uddalaydimi?
Eron 2022 yilgi norozilik namoyishlaridan keyin eng katta ommaviy chiqishlar bilan yuzlashmoqda. Yig‘ilganlar oliy rahnamo rejimidan norozi ekani, iqtisodiy tanazzuldan charchaganini aytadi. Qator nashrlarga ko‘ra, Ilam viloyatidagi ikki shahar allaqachon namoyishchilar qo‘liga o‘tgan, biroq Eron rasmiylari buni rad etadi. Mashhad va Tehrondagi namoyishlarga o‘nlab oliy o‘quv yurtlari talabalari ham qo‘shilgan.
Kun.uz bilan suhbatlashgan Turkiyaning Anqara shahridagi Eronni o‘rganish aql markazi eksperti Javit Turkuo‘g‘lu fikricha, hozirgi namoyishlar ko‘lami 2022 va 2009 yilgidan ancha tor. Shuningdek, norozilik rejimning qulashi bilan yakunlanish ehtimoli past.
“Eron xalqi tashqi aralashuv bilan harakat qiladigan xalq emas. Namoyishlar keng, lekin bundan oldingi chiqishlar darajasida emas. Bundan tashqari, bugungi bo‘layotgan namoyishlar asosiy katta shaharlar markazi emas, chet-chet tumanlarda avj olgan”, deydi u.
Shuningdek, ekspertning qo‘shimcha qilishicha, Eronda oliy rahnamo rejimining qulashi ichkaridagi norozilik bilan emas, tashqi aralashuvga ko‘proq bog‘liq.
“Eron masalasi AQSh uchun ayni dam ikkilamchi darajada deb ko‘raman. Chunki AQSh Venesuela bo‘yicha to‘liq ishini yakunlagani yo‘q, bundan tashqari Grenlandiya masalasi bor”, deydi Javit Turkuo‘g‘lu.
Erondagi O‘zbekiston elchixonasida ishlagan diplomat, siyosatshunos Shoislom Akmalov fikricha, namoyishlarning aynan dekabr oxiridan avj olgani, qochgan shohning o‘g‘li Amerikadan qayta-qayta murojaat yo‘llayotgani tasodif emas. Lekin hozirgi norozilik sabab Xominaiy hokimiyatiga yakun yasalishi haqida gapirishga biroz erta.
“Bizdan uncha uzoqda joylashmagan Eronda nimalar bo‘layotganini kuzatib borish juda muhim. 2022 yilda kurd qizi Aminiyning axloq politsiyasi kaltagidan vafoti ortidan yuz bergan ko‘cha namoyishlari yoki 2009 yilgi prezident saylovidan norozi bo‘lib, Mir-Husayn Musaviyni qo‘llash uchun ko‘chaga chiqqanlar bilan solishtirilsa, hozirgi namoyishlar u qadar katta emas. Lekin markaziy davlatlar, ya’ni AQSh va Isroilning bu masalaga aralashishini ham inobatga olish kerak. Nima bo‘lsa-da, Ali Xominaiyning rejimi qulashini gapirishga hali erta”,
