Xarita: eng issiq va eng sovuq mamlakatlar

Vizualizatsiya uchun ma’lumotlar Jahon banki guruhi tomonidan taqdim etilgan bo‘lib, Climatic Research Unit’ning klimatologik ma’lumotlariga asoslanadi. O‘rtacha yillik harorat 1991–2020 yillar davrida har bir mamlakat bo‘yicha kunlik eng past va eng yuqori haroratlar o‘rtachasi sifatida hisoblangan.

Dunyo reytingida Burkina-Faso birinchi o‘rinda: o‘rtacha yillik harorat 30,4°C. Eng issiq mamlakatlar qatorida, shuningdek, Mali, Senegal, Mavritaniya, Jibuti va Gambiya ham bor. Umuman olganda, dunyodagi eng issiq 10 mamlakatning 6 tasi Afrikada joylashgan.

Bunday yuqori haroratlar jamlanishi ko‘p jihatdan geografiya bilan bog‘liq. Qit’aning katta qismi ekvatorga yaqin yoki quruq va yarim quruq iqlim zonalarida joylashgan. Bu hududlarda quyosh nurlanishi kuchli va bulutlilik past bo‘lgani uchun harorat yil davomida yuqori saqlanib turadi.

Afrikadan tashqarida ham bir qator tropik orol davlatlari va Yaqin Sharq mamlakatlarida barqaror yuqori haroratlar qayd etiladi. Masalan, Aruba, Tokelau, Tuvalu va Kyurasaoda o‘rtacha yillik harorat taxminan 28–29°C atrofida, Qatar, Bahrayn va Birlashgan Arab Amirliklarida ham shunga yaqin ko‘rsatkichlar kuzatiladi.

Bu mintaqalarda haroratning mavsumiy tebranishlari odatda katta emas. Iliq okean suvlari va cho‘l iqlimi o‘rtacha yillik haroratning yuqori bo‘lib qolishiga yordam beradi.

Harorat shkalasining ikkinchi, eng sovuq qismida esa yuqori kengliklarda joylashgan yoki katta qutbiy hududlarga ega mamlakatlar turadi. Grenlandiya eng past o‘rtacha yillik haroratga ega — −18,7°C. Keyingi o‘rinlarda Shpitsbergen va Yan-Mayyen (Norvegiyaning Arktika hududlari), Kanada va Rossiya keladi.

O‘zbekiston Markaziy Osiyoda joylashgan, keskin kontinental iqlimga ega mamlakat hisoblanadi. Mamlakat bo‘yicha havoning o‘rtacha yillik harorati taxminan 14–15°C atrofida, biroq hududlarga qarab bu ko‘rsatkich sezilarli farq qiladi. Masalan, Qizilqum cho‘liga yaqin bo‘lgan Qoraqalpog‘iston, Buxoro, Navoiy kabi hududlarda yillik o‘rtacha harorat 16–18°C gacha yetadi, tog‘oldi va tog‘li mintaqalarda esa (Toshkent viloyatining yuqori qismi, Jizzax, Farg‘ona vodiysi atrofi) harorat ancha past bo‘ladi.

O‘zbekiston iqlimi uchun yozning juda issiq, qishning esa nisbatan sovuq bo‘lishi xos. Yoz oylarida ayrim hududlarda havo harorati +40°Cdan yuqori ko‘tarilishi mumkin, qishda esa, ayniqsa, shimoliy va cho‘l hududlarda −15…−20°C gacha tushadi. Shu sababli mamlakatda yil davomida harorat amplitudasi katta bo‘lib, bu qishloq xo‘jaligi, suv resurslari va shahar infratuzilmasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.