Suriya armiyasi kurdlar nazoratidagi hududga kirdi

Suriyaning o‘tish davri hukumati armiyasi Halab shahri sharqidagi hududlarga kirdi, so‘nggi yillarda bu hududni nazorat qilib kelgan kurd harbiy tuzilmalari esa sharq tomon chekingan.

Hukumat qo‘shinlarini Halabdan taxminan 50 km masofada joylashgan Dayr-Xafir shahri chekkalarida ko‘rishgan. Tarmoqlarda ushbu hududda harakatlangan tanklar aks etgan kadrlar ham paydo bo‘ldi.

Juma kuni kurdlarning Suriya demokratik kuchlari Frot daryosi sharqiy sohiliga chekinishini e’lon qildi. Bundan oldin AQSh vakillari bilan muzokaralar o‘tkazilgan va o‘tish davri prezidenti Ahmad ash-Shar’a kurd tiliga Suriyada davlat tili maqomini berishni va’da qilgandi. So‘nggi haftalarda kurd kuchlari va hukumat qo‘shinlari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan to‘qnashuvlardan so‘ng vaziyatga AQSh aralashdi.

Suriya armiyasi SANA davlat axborot agentligi orqali bergan bayonotida Frot daryosining g‘arbiy qismidagi hudud ustidan nazoratni mustahkamlash operatsiyasi doirasida Dayr-Xafir ustidan «to‘liq harbiy nazorat» o‘rnatganini ma’lum qildi. Fuqarolardan hudud minalardan va jangovar harakatlarning boshqa oqibatlaridan to‘liq tozalanmaguncha ushbu hududga bormaslik so‘ralgan.

Bu hududda yashovchilar evakuatsiya qilinadi. Suriya rasmiylariga ko‘ra, kamida 4 ming kishi hududni tark etgan.

AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan kurdlar yetakchisi Mazlum Abdi Suriya demokratik kuchlarini «Frot sharqidagi qayta joylashtirish hududlari»ga olib chiqishga rozi bo‘ldi va buni «do‘stona mamlakatlar va vositachilarning chaqiriqlari»ga javoban amalga oshirganini ta’kidladi.

Juma kuni, qo‘shinlarni olib chiqish boshlanishi arafasida prezident ash-Shar’a kurd tiliga davlat tili maqomini berish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi, shuningdek, kurdlarning yangi yili (Navro‘z)ni davlat bayrami deb e’lon qildi.

Ushbu farmon 1946 yilda mamlakat mustaqillikka erishganidan beri Suriyadagi kurd xalqining huquqlari ilk bor rasman tan olinishi bo‘ldi. Hujjatda «avvalgi tuzumlar davrida o‘nlab yillar davomida ezilgani» kurdlar Suriyaning «eng muhim va ajralmas qismi» hisoblanishi aytilgan.

Suriya shimoli va shimoli-sharqini nazorat qiluvchi kurd muxtoriyati va markaziy hokimiyat o‘rtasidagi kelishmovchiliklar saqlanib qolmoqda. Ash-Shar’a farmoniga javoban kurd rahbariyati bu faqat «birinchi qadam» ekani va «vaqtinchalik farmon» «xalq irodasini ifodalovchi doimiy konstitutsiya»da mustahkamlanishi kerakligini ta’kidladi.

Suriya shimoli-sharqidagi hududlar neftga boy hisoblanadi. Kurd kuchlari fuqarolik urushi va IShIDga qarshi harbiy harakatlar davrida ushbu hududlar ustidan nazorat o‘rnatgan.

2024 yil dekabrida Bashar Asad hokimiyatdan ag‘darilgach, yangi prezident ash‑Shar’a kurd harbiy tuzilmalari Suriya davlat armiyasiga integratsiya qilinishini e’lon qildi. 2025 yil martida Suriya demokratik kuchlari hamda o‘tish davri hukumati o‘rtasida tegishli kelishuv imzolangandi. Ammo qariyb bir yil o‘tib ham uning bandlari bajarilmayapti va tomonlar bir-birini kelishuvni buzishda ayblab kelmoqda.