1985 yilning bahori. SSSRning Vashingtondagi elchixonasiga bir odam keladi va qo‘riqchiga «Amerika uchun ishlayotgan KGBning yuqori lavozimli uch xodimi haqida ma’lumot bermoqchiman», deb aytadi. Dastlab, sovetlar bu harakatni chalg‘itish uchun qilingan navbatdagi hiyla sifatida baholashadi. Ammo, kelgan odamning shaxsi aniqlashtirilganda, u MRBning SSSR va Sharqiy Yevropa bo‘limidagi eng nufuzli xodimlardan biri – Oldrich Eyms ekani oydinlashdi.
Bundan bir necha kun oldin Amerika tomoni «eng xavfli xoin» sifatida tavsiflaydigan o‘sha mashhur Eyms 84 yoshda olamdan o‘tdi. U umrining so‘nggi 31 yilini qamoqda o‘tkazdi. Xo‘sh, MRBning SSSR bo‘yicha bosh kontrrazvedkachisi nega ruslar tomonga o‘tib ketgandi?
Oldrich Eyms kim?
Oldrich Eyms 1941 yil 26 mayda Viskonsin shtatidagi River-Folls shahrida tug‘ilgan. Otasi ham AQSh razvedkasi xodimi edi. Oldrich dastlab litseyda, keyinchalik Jorj Vashington universitetining tarix fakultetida tahsil oladi. Uning MRBdagi faoliyati 1962 yildan boshlanadi. Eyms uzoq vaqt davomida xavfsizlik tizimida o‘z o‘rnini topa olmaydi: tahliliy ishga moyil bo‘lsa-da, undan operativ xodim sifatida foydalanishadi. Oldrichga xorijdagi birinchi topshirig‘ini Turkiyada bajarish vazifasi yuklatiladi. Bu yerda u sovet fuqarolarini josuslikka yollash bilan shug‘ullanishi kerak edi. Bu orada razvedkachi spirtli ichimliklarga ruju qo‘yadi va bu omil karerasiga ham ta’sir qila boshlaydi. Hatto 1976 yilda maxfiy hujjatlar bilan to‘la portfelni metroda qoldirib ketadi. Unga o‘zini ko‘rsatish uchun 1981 yilda yana bir imkon beriladi va Meksikaga ishga yuboriladi. Ammo, mast holda avtomobil boshqarib avariyaga uchrashi, elchixonadagi diplomatik qabulda kubalik rasmiy bilan ichkilikbozlik sabab kelib chiqqan janjal natijasida yana ortga qaytariladi. Bir qancha muvaffaqiyatsizliklarga qaramay Eymsning omadi keladi va rus tilini mukammal bilgani sababli uni 1983 yilda Sovet operatsiyalari bo‘yicha kontrrazvedka bo‘limi boshlig‘i etib tayinlashadi, bu esa Oldrichga MRBning maxfiy faoliyatiga oid keng qamrovli ma’lumotlarga kirish imkonini beradi.
KGB bilan hamkorlik
1985 yil 16 aprel kuni Oldrich to‘g‘ridan to‘g‘ri Vashingtondagi SSSR elchixonasiga boradi. Ichkariga kirgach, qabulxona xodimiga bir nechta Amerikaga sotilgan agentlarning ismlari yozilgan konvert, MRB ichki xodimi sifatidagi hujjati va 50 ming dollar xizmat haqi to‘lovi yozilgan qog‘ozni beradi. U Senatga bergan hisobotida dastlab buni moliyaviy qiyinchilikdan chiqishning bir martalik yo‘li deb hisoblaganini, ammo tez orada qizil chiziqni kesib o‘tgani va ortga qayta olmasligini anglaganini aytgan.
