Tailandda - muddatidan oldin parlament saylovlari va referendum

Tailandda yakshanba kuni, 8 fevralda, muddatidan oldingi parlament saylovlari bo‘lib o‘tdi. Ularning natijasiga ko‘ra Milliy assambleya quyi palatasi — Vakillar palatasi tarkibi aniqlanadi. Bundan tashqari, mamlakatda referendum ham o‘tkazildi: unda yangi konstitutsiyani ishlab chiqishni boshlash kerakmi-yo‘qmi, degan masala hal qilinadi. Bu yangi konstitutsiya 2014 yilgi davlat to‘ntarishidan keyin hokimiyatga kelgan harbiy xunta davrida amal qilgan asosiy qonun o‘rnini bosishi mumkin.

Asosiy raqobat so‘llarga yaqin islohotchi Xalq partiyasi, bosh vazir Anutxin Chanvirakun rahbarligidagi konservativ “Pxumchaytxai” (“Tailand g‘ururi”) partiyasi hamda Chinavat sulolasiga mansub “Pxia Txai” (“Tailandliklar uchun”) partiyasi o‘rtasida kechmoqda.

Tahlilchilar keskin kurash bo‘lishini, bu esa aniq bir g‘olibni belgilashi qiyinligini prognoz qilmoqda. Ular saylovdan keyin koalitsiya tuzish bo‘yicha murakkab muzokaralar bo‘lishini kutyapti.

Ovoz berish mamlakat iqtisodiyoti va turizm sektori qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan, shuningdek Kamboja bilan munosabatlardagi taranglik kuchaygan sharoitda o‘tmoqda. Bu taranglik avvalroq chegarada qonli to‘qnashuvlarga ham olib kelgan edi.

2023 yildagi umumiy saylovlardan keyin o‘tgan uch yilga yetmas vaqt ichida mamlakatda uch bosh vazir almashgan.

Tailandda siyosiy beqarorlikning uzoq tarixi bor. 1932 yilda konstitutsion monarxiya o‘rnatilganidan beri mamlakatda 13 marta davlat to‘ntarishi sodir bo‘lgan.

2025 yil sentabrda bosh vazirlik lavozimiga avval bosh vazir o‘rinbosari, Tailand ichki ishlar va sog‘liqni saqlash vaziri lavozimlarini egallagan Anutxin Chanvirakun kirishgan.

Chanvirakunning o‘rnida bo‘lgan Pxetxongtxan Chinavat 2025 yil iyul oyi boshida bosh vazirlikdan chetlatilgan: dpa agentligi xabar berishicha, sud 36 senator tomonidan kiritilgan petitsiyani qabul qilgan, unda siyosatchi jiddiy etik qoidabuzarliklarda ayblangan edi.

Hukumat rahbari tayinlanish paytida Tailandning eng yirik muxolifat partiyasi parlament to‘rt oy ichida tarqatilib, yangi ovoz berish tayinlanishi shartligini talab sifatida qo‘ygan.

Tailand va Kamboja umumiy uzunligi 800 kilometrdan ortiq bo‘lgan chegara bo‘yicha 100 yildan ziyod vaqtdan beri bahslashib keladi va bu ko‘p bor to‘qnashuvlarga sabab bo‘lgan. Nizoning markazida — Preaxvixea (Preah Vihear) deb ataluvchi ibodatxona majmuasi va unga tutash yerlar turibdi.

Vaziyat 2025 yil may oyida chegaradagi otishmada kambojalik bir askar halok bo‘lganidan keyin yanada keskinlashgan. O‘shanda Tailand Kambojani bahsli hududda minalar o‘rnatganlikda ayblagan.

Ikki mamlakat chegarasidagi janglar 24 iyul kuni boshlangan. Tomonlarni o‘t ochishni to‘xtatishga, jumladan, AQSh prezidenti Donald Tramp ham chaqirgan.

Tailand hukumati rahbari vazifasini bajaruvchi Pxumtxam Vechayachay va Kamboja bosh vaziri Xun Manet Malayziyaning Putrajayyasidagi muzokaralardagi sa’y-harakatlaridan so‘ng harbiy harakatlarni to‘xtatish, to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalarni qayta tiklash va o‘t ochishni to‘xtatish rejimi bajarilishini ta’minlaydigan mexanizm yaratish bo‘yicha kelishib olgan. Ikki mamlakat o‘rtasidagi tinchlik kelishuvi 2025 yil 29 iyulda kuchga kirgan.